Μια συναγωγή που έμοιαζε να αιωρείται πάνω από τη λιμνοθάλασσα της Βενετίας, στηριγμένη πάνω σε έναν τεράστιο «βράχο», δεν υπάρχει πια στην αρχική της μορφή. Το Nabatele της Anna Kamyshan, μια μεγάλη φουσκωτή εγκατάσταση με ήλιο που παρουσιάστηκε φέτος ως επίσημο παράλληλο γεγονός της 61ης Μπιενάλε Τέχνης της Βενετίας, καταστράφηκε στις 17 Σεπτεμβρίου από εξαιρετικά ισχυρούς ανέμους.
Η εγκατάσταση είχε σχεδιαστεί ώστε να αντέχει ανέμους έως 20 κόμβων. Εκείνη την ημέρα, σύμφωνα με την Kamyshan, οι ριπές έφτασαν περίπου τους 50 κόμβους. Κάμερες ασφαλείας κατέγραψαν τον άνεμο να ξεφουσκώνει και στη συνέχεια να σκίζει τη μεγάλη κατασκευή, η οποία είχε καταφέρει για σύντομο διάστημα να υψωθεί δεκάδες μέτρα πάνω από τη λιμνοθάλασσα.
Το Nabatele ήταν ήδη ένα τεχνικά παράτολμο έργο. Κατασκευάστηκε ως αερόστατο διπλής μεμβράνης γεμάτο ήλιο, με τη βοήθεια εξειδικευμένων μηχανικών, και είχε σχεδιαστεί ώστε να αντιδρά στις μεταβολές του καιρού: να ανεβαίνει ψηλότερα όταν το επέτρεπαν οι συνθήκες και να κατεβαίνει χαμηλότερα όταν ο άνεμος δυνάμωνε. Η επίσημη παρουσίασή του στη Βενετία το περιέγραφε εξαρχής ως μια αρχιτεκτονική μορφή εκτεθειμένη στις δυνάμεις της ατμόσφαιρας.
Η εικόνα ήταν σχεδόν σουρεαλιστική: μια συναγωγή εμπνευσμένη από τις ξύλινες συναγωγές των εβραϊκών στετλ της Ανατολικής Ευρώπης, τοποθετημένη πάνω σε έναν ογκώδη τεχνητό βράχο και κρεμασμένη στον αέρα πάνω από τη Βενετία. Η ίδια η Μπιενάλε συνέδεε το έργο με το Κάστρο των Πυρηναίων του Ρενέ Μαγκρίτ, όπου ένας τεράστιος βράχος αιωρείται πάνω από τη θάλασσα.
Η Kamyshan, ουκρανικής καταγωγής και με εβραϊκή οικογενειακή κληρονομιά, σχεδίασε το Nabatele ως έργο γύρω από την εξορία, τη μνήμη και την αίσθηση του ανήκειν χωρίς σταθερό έδαφος. Τα φωτισμένα παράθυρα της συναγωγής παρέπεμπαν στο αιώνιο φως της εβραϊκής παράδοσης, ενώ το ίδιο το έργο συνομιλούσε με την ιστορία του εβραϊκού γκέτο της Βενετίας και με την ιδέα του Yiddishland, μιας πολιτισμικής πατρίδας που δεν εξαρτάται από συγκεκριμένο έδαφος.
Ο τίτλος Nabatele συνδυάζει το nabat, μια λέξη που παραπέμπει σε κάλεσμα συναγερμού ή προειδοποίησης, με το γίντις υποκοριστικό «-ele». Η κίνηση αυτή μετατρέπει, σύμφωνα με το σκεπτικό του έργου, έναν ήχο κινδύνου σε κάτι πιο εύθραυστο και οικείο.
Η ειρωνεία είναι ότι η αστάθεια δεν έμεινε τελικά μόνο μέσα στην ιδέα του έργου. Η κατασκευή είχε ήδη αντιμετωπίσει προβλήματα τον Ιούλιο, όταν υπέστη ζημιά κατά τη μετακίνησή της και χρειάστηκε επισκευή. Η επίσημη σελίδα της Μπιενάλε είχε μάλιστα ενημερώσει τότε το κοινό ότι, μετά τις έντονες καιρικές συνθήκες της 16ης και 17ης Ιουλίου, το έργο είχε τεθεί προσωρινά εκτός λειτουργίας για συντήρηση.
Αυτή τη φορά η ζημιά ήταν πολύ μεγαλύτερη. Αντί όμως να επιχειρήσει να εξαφανίσει το συμβάν από την ιστορία του Nabatele, η Kamyshan λέει ότι θέλει να το αφήσει να γίνει μέρος του έργου. Η καταστροφή, όπως έγραψε, ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο: όχι επιστροφή στην προηγούμενη εικόνα σαν να μη συνέβη τίποτα, αλλά συνέχιση με το ίδιο το τραύμα ενσωματωμένο στην επόμενη μορφή του.
Το Nabatele είχε παρουσιαστεί στο Arsenale Nord από τις 16 Ιουλίου έως τις 16 Σεπτεμβρίου ως επίσημο παράλληλο γεγονός της Μπιενάλε, σε συνεργασία με το Montreal Jewish Museum και με επιμελητές τη Maria Veits και τον Yevgeniy Fiks.
Η εικόνα που μένει τώρα είναι διαφορετική από εκείνη για την οποία χρειάστηκαν μήνες σχεδιασμού, μηχανικής και παρακολούθησης των καιρικών συνθηκών. Μια κατασκευή που σχεδιάστηκε για να μοιάζει με εύθραυστο καταφύγιο χωρίς έδαφος βρέθηκε τελικά αντιμέτωπη με αυτό ακριβώς που δεν μπορούσε να ελέγξει: τον αέρα.
Με στοιχεία από The Art Newspaper, La Biennale di Venezia, Nabatele
