Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα, Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου, τη μνήμη του Προφήτη Ιωνά και του Αγίου Κοδράτου του Αποστόλου, Ιερομάρτυρα και Επισκόπου Αθηνών.
Παράλληλα, η σημερινή ημέρα σηματοδοτεί την Απόδοση της εορτής της Υψώσεως του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού, ολοκληρώνοντας τον λειτουργικό κύκλο που άρχισε με τη μεγάλη εορτή της 14ης Σεπτεμβρίου.
Προφήτης Ιωνάς – Ο άνθρωπος που προσπάθησε να ξεφύγει από τον Θεό
Ο Προφήτης Ιωνάς είναι μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της Παλαιάς Διαθήκης, κυρίως εξαιτίας της περίφημης ιστορίας του με το μεγάλο κήτος.
Σύμφωνα με το βιβλίο που φέρει το όνομά του, ο Θεός τού ζητά να πάει στη Νινευή, πρωτεύουσα της Ασσυριακής Αυτοκρατορίας, και να προειδοποιήσει τους κατοίκους της για την καταστροφή που τους απειλεί εξαιτίας της συμπεριφοράς τους.
Ο Ιωνάς όμως κάνει το αντίθετο. Επιβιβάζεται σε πλοίο με προορισμό τη Θαρσίς, επιχειρώντας ουσιαστικά να απομακρυνθεί από την αποστολή του.
Τότε, σύμφωνα με τη βιβλική διήγηση, ένα «μέγα κῆτος» τον καταπίνει. Ο Ιωνάς παραμένει μέσα του τρεις ημέρες και τρεις νύχτες, προσεύχεται και τελικά το κήτος τον βγάζει στη στεριά.
Η Βίβλος, αξίζει να σημειωθεί, δεν μιλά συγκεκριμένα για «φάλαινα», όπως επικράτησε στη λαϊκή παράδοση, αλλά για μεγάλο θαλάσσιο πλάσμα.
Ο Προφήτης πηγαίνει τελικά στη Νινευή και προειδοποιεί τους κατοίκους της. Εκείνοι, από τον βασιλιά μέχρι τον λαό, μετανοούν και νηστεύουν. Η πόλη δεν καταστρέφεται. Και τότε συμβαίνει κάτι ασυνήθιστο: αντί να χαρεί, ο Ιωνάς θυμώνει επειδή η προφητεία της καταστροφής δεν πραγματοποιήθηκε.
Το βιβλίο κλείνει με τον Θεό να του διδάσκει ότι το έλεος μπορεί να υπερισχύσει της τιμωρίας.
Στη χριστιανική παράδοση, οι τρεις ημέρες του Ιωνά μέσα στο κήτος ερμηνεύτηκαν και ως προτύπωση της τριήμερης ταφής και Ανάστασης του Χριστού. Η σύνδεση γίνεται ήδη στα Ευαγγέλια, όπου ο ίδιος ο Χριστός αναφέρεται στο «σημείο του Ιωνά».
Άγιος Κοδράτος – Ένας από τους πρώτους υπερασπιστές του Χριστιανισμού
Σήμερα τιμάται επίσης ο Άγιος Κοδράτος, ο οποίος στην εκκλησιαστική παράδοση συγκαταλέγεται στους Εβδομήκοντα Αποστόλους και συνδέεται ιδιαίτερα με την Αθήνα.
Έζησε κατά τον 1ο και τον 2ο αιώνα και αναφέρεται ως Επίσκοπος Αθηνών.
Ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η παράδοση που τον ταυτίζει με τον Κοδράτο τον Απολογητή, έναν από τους αρχαιότερους γνωστούς χριστιανούς απολογητές.
Ο εκκλησιαστικός ιστορικός Ευσέβιος αναφέρει ότι ο Κοδράτος παρέδωσε στον αυτοκράτορα Αδριανό μια Απολογία υπέρ των Χριστιανών, πιθανότατα κατά την παραμονή του αυτοκράτορα στην Αθήνα.
Το έργο δεν έχει σωθεί ολόκληρο. Διασώζεται μόνο ένα μικρό απόσπασμα μέσω του Ευσεβίου, στο οποίο ο Κοδράτος υποστηρίζει ότι άνθρωποι που είχαν θεραπευθεί ή αναστηθεί από τον Χριστό είχαν επιζήσει για πολλά χρόνια μετά τα γεγονότα των Ευαγγελίων.
Η ταύτιση του Αθηναίου επισκόπου με τον απολογητή αποτελεί εκκλησιαστική παράδοση και δεν θεωρείται απολύτως βέβαιη από τη σύγχρονη ιστορική έρευνα.
Η Απόδοση της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού
Η 21η Σεπτεμβρίου είναι η Απόδοση της εορτής της Υψώσεως του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού.
Στην ορθόδοξη λατρεία, «Απόδοση» ονομάζεται η τελευταία ημέρα κατά την οποία επαναλαμβάνονται βασικά υμνολογικά στοιχεία μιας μεγάλης εορτής, πριν ολοκληρωθεί ο λειτουργικός κύκλος της.
Έτσι, μία εβδομάδα μετά τη μεγάλη εορτή της 14ης Σεπτεμβρίου, η Εκκλησία ολοκληρώνει σήμερα τον εορτασμό της Υψώσεως.
Σε αντίθεση με την ίδια την 14η Σεπτεμβρίου, η οποία είναι ημέρα αυστηρής νηστείας ανεξαρτήτως της ημέρας της εβδομάδας, η Απόδοση δεν επιβάλλει από μόνη της αντίστοιχη νηστεία.
Το μήνυμα της ημέρας
Η ιστορία του Ιωνά δεν είναι απλώς η ιστορία ενός ανθρώπου που καταπίνεται από ένα θαλάσσιο πλάσμα. Το πιο ενδιαφέρον σημείο έρχεται στο τέλος: ο Προφήτης θέλει δικαιοσύνη όπως ο ίδιος την αντιλαμβάνεται, ενώ η Νινευή λαμβάνει μια δεύτερη ευκαιρία.
Και εκεί βρίσκεται η ανατροπή του βιβλίου: ο Ιωνάς καλείται να καταλάβει ότι η μετάνοια μπορεί να αλλάξει ακόμη και μια απόφαση που έμοιαζε τελεσίδικη.
Σε ποιους λέμε «χρόνια πολλά»
Την ονομαστική τους γιορτή έχουν όσοι φέρουν τα ονόματα:
- Ιωνάς, Ίων, Ιωνία
