Του Strange Attractor
Υπάρχει ένας πολύ ασφαλής τρόπος να καταλάβεις ότι κάτι είναι «ιστορικό» στην Ελλάδα. Ποιος; Να το αποφασίσουν τα κανάλια.
Δεν χρειάζονται ιστορικοί.
Δεν χρειάζονται αρχεία.
Δεν χρειάζεται καν στοιχειώδης αίσθηση αναλογίας…
Αρκεί ένα ντρόουν, μια κάμερα από ψηλά, και ένας παρουσιαστής- μαϊντανός, που θα πει με φωνή συντετριμμένου συγγενή Α’ βαθμού: «Αυτές οι εικόνες δεν έχουν προηγούμενο…»
Και κάπου εκεί, ο Κωστής Παλαμάς πρέπει να αρχίζει να ανησυχεί.
Διότι το 1943, μέσα στην Κατοχή, η κηδεία του μετατράπηκε σε μαζική αντικατοχική εκδήλωση. Ο κόσμος κατέβηκε στους δρόμους, και η παρουσία του είχε πολιτικό και εθνικό περιεχόμενο…
Δεν υπήρχε διαδίκτυο.
Δεν υπήρχε «αποκλειστικό πλάνο από ψηλά».
Δεν υπήρχαν ούτε κανάλια, ούτε πάνελ.
Υπήρχε Κατοχή.
Υπήρχε φόβος.
Και υπήρχε ένα πλήθος που, με την παρουσία του έλεγε πράγματα που δεν μπορούσε να πει ανοιχτά.
Αυτό είναι ιστορική στιγμή.
Όχι επειδή είχε ωραίο τηλεοπτικό πλάνο.
Αλλά επειδή είχε κόστος.
Το 1968,εν μέσω χούντας, στην κηδεία του Γεωργίου Παπανδρέου, το πλήθος δεν ήταν ντεκόρ, και η κηδεία εκείνη εξελίχθηκε σε μαζική αντιδικτατορική εκδήλωση.
Ούτε τότε υπήρχαν «εισαγγελάτοι».
Και, κυρίως, δεν υπήρχε το σημερινό τηλεοπτικό κατσαπλιάδικο σουργελιστάν…
Ενώ σήμερα… μια κηδεία ενός λαϊκού τραγουδιστή, εν μέσω δημοκρατίας μετατρέπεται σε σόου, και σε… κοσμοϊστορικό γεγονός.
Ζωντανή τηλεοπτική κάλυψη, και στο στούντιο τρεις ειδικοί.
Ο ένας εξηγεί την κοινωνιολογία.
Ο δεύτερος την πολιτική διάσταση.
Και ο τρίτος, ηχολήπτης σε νυχτερινό κέντρο, απλά μιλάει για το μεγαλείο, και την αγιοσύνη του τεθνεώτος, με τον οποίο συνεργάστηκε κάποτε…
Μετά περνάμε σε διαφημίσεις.
Και λίγο πιο μετά επανερχόμαστε με έκτακτη ενημέρωση:
«ΠΡΟΣΟΧΗ: ΑΥΞΑΝΕΤΑΙ ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ! ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΟ ΤΟ ΠΕΝΘΟΣ»…
Με πλάνα από τεθλιμμένους θαυμαστές του νεκρού ινδάλματος να χοροπηδάνε πάνω στα μνήματα στην προσπάθειά τους να απαθανατίσουν το φέρετρο με τα κινητά τους, και με κάποιους να πέφτουν μέσα σε μνήμα, όταν σπάει το μάρμαρο από το βάρος…
Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα.
Όμως αυτή είναι και η ελληνική τηλεόραση, που δεν αρκείται ποτέ στο σημαντικό.
Το σημαντικό είναι πολύ μικρό για τα γραφικά της.
Χρειάζεται ΛΑΟΘΑΛΑΣΣΑ.
Χρειάζεται, ει δυνατόν, και ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΓΚΙΝΗΣΗ.
Σε λίγο θα μας πληροφορήσουν ότι «ολόκληρη η Ελλάδα βρέθηκε στη Νίκαια»…
«Δεν έχει ξαναζήσει η Ελλάδα τέτοιες εικόνες», άκουσα μια τσάκαλο «ρεπόρτερ» με ματσούκι να λέει αγκομαχώντας…
Η ελληνική τηλεόραση ζει σε μια χώρα όπου κάθε εβδομάδα συμβαίνει κάτι που «δεν έχει ξανασυμβεί ποτέ».
Ένας γάμος.
Μια συναυλία.
Μια κηδεία.
Ένα reality.
Ένας καύσωνας.
Ένα μποτιλιάρισμα στην… Κηφισίας.
Λαγοκέφαλοι στο Σούνιο, κ.ο.κ.
Όλα ιστορικά.
Όλα πρωτοφανή.
Όλα συγκλονιστικά.
Μόνο που υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια που μάλλον δεν χωράει στο τηλεοπτικό κάδρο.
Ο Παλαμάς είχε απέναντί του την Κατοχή.
Ο Παπανδρέου είχε απέναντί του τη δικτατορία.
Ο Μαζωνάκης είχε απέναντί του… κάποιους κομπογιαννίτες (και τους δικούς του προσωπικούς δαίμονες).
Και αυτό από μόνο του δεν είναι λίγο.
Δεν χρειάζεται όμως να μετατρέψουμε έναν λαϊκό αποχαιρετισμό σε μια δεύτερη 28η Οκτωβρίου…
Δεν χρειάζεται να ακούσουμε ότι «η Ελλάδα γονάτισε».
Δεν γονάτισε η Ελλάδα, απλά πήγε πολύς κόσμος, και πολλοί αργόσχολοι, σε μια κηδεία, ενός διάσημου.
Και καλά έκανε.
Δεν χρειάζεται όμως κάθε πλήθος να μετατρέπεται σε «λαϊκό ποτάμι που πλημμύρισε τους δρόμους, αποτίνοντας φόρο τιμής σε έναν σπουδαίο Έλληνα».
Δεν χρειάζεται κάθε χειροκρότημα να βαφτίζεται «συγκλονιστικό μήνυμα μιας ολόκληρης κοινωνίας».
Μπορεί να είναι απλώς χειροκρότημα.
Και δεν χρειάζεται κάθε νεκρός, όσο δημοφιλής ή καλός ερμηνευτής κι αν ήταν, να ανακηρύσσεται «σύμβολο μιας εποχής», πριν καν προλάβει να κρυώσει το… κερί.
Γιατί τότε η λέξη «σύμβολο» θα πάθει υπερκόπωση.
Το πιο κωμικό, βέβαια, είναι η περίφημη σύγκριση με τις μεγάλες κηδείες του παρελθόντος.
Έχουμε λοιπόν Παλαμάς.
Παπανδρέου.
Μαζωνάκης…
Και κάπου εδώ ο ιστορικός μέσα μας θέλει να βάλει τα γέλια, ενώ ο τηλεοπτικός μαϊντανός θα τρίβει τα χέρια του.
«Τρεις μεγάλες κηδείες! Τρία τεράστια πλήθη! Τρεις εποχές! Μείνετε μαζί μας για να αποκαλύψουμε ποια κηδεία είχε τη μεγαλύτερη… τηλεοπτική εικόνα»!
Μη γελάτε, ο Αλέξης είχε πει πως ούτε οι Ναζί δεν είχαν κλείσει την ΕΡΤ επί κατοχής…
Αυτό όμως δεν είναι ιστορική σύγκριση.
Είναι ντέρμπι λαοθάλασσας.
Με VAR.
Με ριπλέι.
Με εναέρια πλάνα.
Και στο τέλος, ειδικό γραφικό:
«ΠΑΛΑΜΑΣ 1943 – ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ 1968 – ΜΑΖΩΝΑΚΗΣ 2026: Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΟΥΣ»
Μόνο που οι κηδείες δεν είναι πρωτάθλημα.
Και η ιστορία δεν απονέμει κύπελλο σε όποιον είχε περισσότερους περαστικούς…
Η κηδεία του Παλαμά είχε τη δύναμη μιας κοινωνίας που αντιστεκόταν μέσα στην Κατοχή.
Η κηδεία του Παπανδρέου είχε τη δύναμη μιας κοινωνίας που ασφυκτιούσε κάτω από τη δικτατορία.
Η κηδεία του Μαζωνάκη είχε τη δύναμη ενός απαίδευτου κοινού, που απλά έχασε έναν τραγουδιστή, τον οποίο αισθανόταν δικό του.
Και οι τρεις εικόνες έχουν τη σημασία τους. Απλώς δεν έχουν την ίδια σημασία.
Κι έτσι, μέσα σε λίγες ώρες, η τηλεόραση καταφέρνει το ακατόρθωτο:
να πάρει μια αληθινή στιγμή λαϊκής συγκίνησης και να τη σερβίρει σαν τελικό Champions League, με μπόλικες διαφημίσεις.
Ο Μαζωνάκης αγαπήθηκε.
Και ο κόσμος πήγε να δει την ταφή του.
Αυτό αρκεί.
Δεν χρειάζεται να γίνει Παλαμάς.
Δεν χρειάζεται να γίνει Παπανδρέου.
Και κυρίως δεν χρειάζεται να γίνει τηλεοπτικός «μύθος», ή ο Γέροντας Παίσιος μέσα σε ένα απόγευμα…
Γιατί οι πραγματικοί μύθοι δεν κατασκευάζονται με drone, τίτλους με κεφαλαία, και μουσική υπόκρουση σκυλάδικων.
Κατασκευάζονται πολύ πιο δύσκολα, με τον χρόνο.
Και ο χρόνος, σε αντίθεση με το χαζοκούτι, δεν χαρίζεται σε κανέναν.
