Τον Νοέμβριο του 1957 χιλιάδες στρατιωτικοί παρακολούθησαν από κοντά τη δοκιμή της πρώτης θερμοπυρηνικής βόμβας μεγατόνων της Βρετανίας στη Νήσο των Χριστουγέννων στον Νότιο Ειρηνικό – τη δοκιμή Grapple. Ήταν σαν να βλέπουν το τέλος του κόσμου, έτσι το περιέγραψαν πολλοί εξ αυτών.
Έβλεπαν όμως το τέλος του κόσμου, φορώντας σορτσάκια, κοντομάνικα και με μόνη προστασία απλά γυαλιά ηλίου που τους δόθηκαν εκείνη την ώρα…
Αντίστοιχες δοκιμές παρακολούθησαν στρατιωτικοί και στην Αυστραλία, στο πλαίσιο των επιχειρήσεων Hurricane, Totem, Mosaic, Buffalo και Antler, με ορισμένους πιλότους να πετούν μάλιστα μέσα από τα πυρηνικά νέφη.
Συνολικά 22.000 μέλη των βρετανικών Ενόπλων Δυνάμεων συμμετείχαν με κάποιο τρόπο στις 45 μεγάλης κλίμακας πυρηνικές δοκιμές της Βρετανίας από το 1952 έως το 1967.
Πολλοί από αυτούς εμφάνισαν αργότερα αιματολογικές διαταραχές ή νόσησαν από καρκίνο.
Το βρετανικό υπουργείο Άμυνας αρνήθηκε να τους χορηγήσει πολεμικές συντάξεις ή αποζημιώσεις και ισχυρίστηκε ότι δεν είχαν κρατηθεί ιατρικά αρχεία και αποτελέσματα αιματολογικών εξετάσεων.
Και κάπως έτσι ξεκίνησε η συγκάλυψη ενός από τα πιο μεγάλα σκάνδαλα της Βρετανίας, που συνεχίζει να ξετυλίγεται ακόμη και σήμερα.
Μόλις πριν από μερικές ημέρες, ο πρώην υπουργός Άμυνας Τομπάιας Έλγουντ παραδέχτηκε ότι άθελά του παραπλάνησε το 2018 Βρετανούς βουλευτές όταν είπε πως δεν μπορούσε να βρει πληροφορίες για τις αιματολογικές εξετάσεις των βετεράνων, που επί χρόνια μάχονταν να τους δοθεί πρόσβαση στα αρχεία Merlin, όπως ονομάζονται.
(Photo by Keystone-France/Gamma-Rapho via Getty Images)
Τι ακριβώς περιλαμβάνουν;
Πρόκειται για μια τεράστια συλλογή, με περισσότερα από 28.000 έγγραφα, που συγκεντρώθηκαν από τις βρετανικές αρχές σχετικά με τις πυρηνικές δοκιμές και την έκθεση του στρατιωτικού προσωπικού σε ραδιενέργεια.
Περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων στοιχεία για ιατρικές εξετάσεις, μετρήσεις ραδιενέργειας και εξετάσεις αίματος και ούρων των στρατιωτικών.
Ελάχιστοι από αυτούς τους βετεράνους ζουν σήμερα, ωστόσο οι οικογένειές τους συνεχίζουν να ζητούν να τα δουν.
Και αυτό γιατί πολλά από τα παιδιά και τα εγγόνια των στρατιωτικών αυτών γεννήθηκαν με σοβαρές παραμορφώσεις και γενετικές ανωμαλίες, που ενδεχομένως να συνδέονται με την αλλοίωση του DNA των γονέων τους.
Κατηγορούν μάλιστα το υπουργείο Άμυνας ότι τους χρησιμοποίησε σαν πειραματόζωα για να μελετήσει τις επιπτώσεις της ραδιενέργειας στον άνθρωπο.
Οι ΗΠΑ, η Γαλλία και η Σοβιετική Ένωση έχουν εδώ και χρόνια αποζημιώσει τους στρατιωτικούς τους…
Η Βρετανία όχι.
Οι τελευταίοι εν ζωή βετεράνοι και οι οικογένειές τους ελπίζουν πως μετά τις τελευταίες αποκαλύψεις θα αποδοθεί επιτέλους δικαιοσύνη, δεδομένου ότι και ο νέος πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ έχει ταχθεί στο πλευρό τους στο παρελθόν.
Το 2022 είχε πει χαρακτηριστικά:
«Εάν το κράτος διενεργούσε ιατρικές εξετάσεις σε στρατιωτικούς και δεν τους ενημέρωνε όταν εντόπιζε σοβαρές ανωμαλίες, αυτό συνιστά τουλάχιστον παράβαση καθήκοντος από δημόσιο λειτουργό και, ακόμη σοβαρότερα, ενδεχομένως ανθρωποκτονία από βαριά αμέλεια, στην περίπτωση ανθρώπων που πέθαναν ως αποτέλεσμα. Έχουν διαπραχθεί εγκλήματα».
Ο 87χρονος Τζον Μόρρις, που σε ηλικία 18 ετών είδε από κοντά τη δοκιμή Grapple, δήλωσε στον βρετανικό Observer:
«Ποιος μπορεί να αμφισβητήσει ότι υπήρξε αμέλεια όταν καθόσουν μόλις 32χλμ μακριά από μια πυρηνική έκρηξη με καλοκαιρινά ρούχα; Έπεφταν φλεγόμενα πουλιά από τον ουρανό, κάποιοι άρχισαν να τρέχουν. Και πού να πάνε;».
O Μόρρις νόσησε από μια αιματολογική διαταραχή που διαγνώστηκε πριν κλείσει τα 30 και που ο ίδιος πιστεύει ότι σχετίζεται με την έκθεσή του σε ραδιενέργεια. Θεωρεί επίσης ότι ο θάνατος του πρώτου του γιου, Στίβεν, σε ηλικία μόλις τεσσάρων μηνών το 1962 οφείλεται επίσης στις δοκιμές στη Νήσο των Χριστουγέννων.
Επιβεβαιώνει επίσης ότι το ιατρικό προσωπικό έπαιρνε τακτικά αιματολογικά δείγματα από τους στρατιωτικούς.
(Photo by Keystone-France/Gamma-Rapho via Getty Images)
«Η πατρίδα τους πρόδωσε»: Τι αποκάλυψε ο Τομπάιας Έλγουντ
Σε άρθρο του στην εφημερίδα «The Guardian», ο πρώην υπουργός Αμύνης Τομπάιας Έλγουντ γράφει:
«Τον Δεκέμβριο του 2018, ως υπουργός άμυνας, παραπλάνησα άθελά μου το κοινοβούλιο. Ερωτηθείς εάν είχαν ληφθεί αιματολογικά δείγματα από στρατιωτικό προσωπικό για να ελεγχθούν για επίπεδα ραδιενέργειας κατά τη διάρκεια των πυρηνικών δοκιμών, μετέφερα τη θέση του υπουργείου Άμυνας. Ότι δηλαδή δεν μπορούσε να εντοπίσει πληροφορίες που να δείχνουν ότι είχαν ληφθεί αιματολογικά δείγματα για τεστ και έλεγχο. Τώρα ξέρω ότι η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Τέτοια δείγματα ελήφθησαν από το προσωπικό όλων των κλάδων των Ενόπλων Δυνάμεων. Ωστόσο οι βετεράνοι που ζήτησαν αποζημίωση μετά την εμφάνιση σοβαρών νόσων από την έκθεση στη ραδιενέργεια δεν είχαν πρόσβαση σε αυτά. Αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα της Βρετανίας και πρέπει να αντιμετωπιστεί».
Ο ίδιος τονίζει πως αντίστοιχες πυρηνικές δοκιμές έκαναν και άλλες χώρες -οι ΗΠΑ, η Γαλλία και η Σοβιετική Ένωση- αλλά εκείνες αναγνώρισαν ότι έγινε λάθος και δημιούργησαν ειδικά ταμεία για την αποζημίωση των βετεράνων που εκτέθηκαν σε ραδιενέργεια.
AP Images
«Η Βρετανία διαφέρει σε αυτό το σημείο. Στη Βρετανία, οι βετεράνοι αναγκάστηκαν από μόνοι τους να αποδείξουν τα όσα έλεγαν. Αλλά πώς μπορείς να το κάνεις αυτό για κάτι που έγινε πριν από δεκαετίες και ενώ σημαντικά αρχεία έχουν εξαφανιστεί ή δεν μπορείς να έχεις πρόσβαση σε αυτά;» διερωτήθηκε ο Έλγουντ.
Και καταλήγει:
«Αυτοί οι άνδρες υπηρέτησαν την πατρίδα τους. Και η πατρίδα τούς πρόδωσε. 70 χρόνια μετά, οι βετεράνοι δεν θα πρέπει να μάχονται ακόμη κατά της κυβέρνησης τους για την αποκάλυψη της αλήθειας».
