Το Μπάουχαους, η γερμανική σχολή τέχνης και σχεδιασμού που επηρέασε την αρχιτεκτονική και το βιομηχανικό ντιζάιν σε ολόκληρο τον κόσμο, βρίσκεται σχεδόν έναν αιώνα μετά το κλείσιμό του από τους Ναζί στο κέντρο μιας νέας πολιτικής σύγκρουσης. Αυτή τη φορά, απέναντί του βρίσκεται το ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), το οποίο έχει χαρακτηρίσει το κίνημα «παρέκκλιση του μοντερνισμού».
Η σύγκρουση αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει των εκλογών στη Σαξονία-Άνχαλτ, στην ανατολική Γερμανία. Το AfD διεκδικεί την απόλυτη πλειοψηφία στο κοινοβούλιο του κρατιδίου. Εάν τα καταφέρει, ένα ακροδεξιό κόμμα θα αποκτήσει για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τον έλεγχο ενός γερμανικού κρατιδίου.
Το Μπάουχαους ιδρύθηκε το 1919 και επιχείρησε να φέρει πιο κοντά την τέχνη, την αρχιτεκτονική, τη χειροτεχνία και τη βιομηχανική παραγωγή. Παρότι η σχολή λειτούργησε για λίγα μόνο χρόνια, η αισθητική και οι ιδέες της επηρέασαν βαθιά τον σύγχρονο σχεδιασμό. Το ιστορικό κτίριό της και το μουσείο στο Ντεσάου προσελκύουν ακόμη επισκέπτες από όλο τον κόσμο.
Το AfD βάζει στο στόχαστρο το Μπάουχαους
Στο προεκλογικό του πρόγραμμα, το AfD κατηγορεί το Μπάουχαους ότι «επιδίωκε πάντοτε να αποφεύγει κάθε ένδειξη εθνικών ριζών». Παράλληλα, δηλώνει ότι, εάν κερδίσει τις εκλογές, θέλει να αντικαταστήσει το σημερινό σύνθημα προβολής του κρατιδίου, «Think Modern», με το «Think German», υποστηρίζοντας ότι η υπάρχουσα καμπάνια εκφράζει μια «πολιτική έλλειψης ταυτότητας».
Το 2024, το AfD είχε χαρακτηρίσει το Μπάουχαους «παρέκκλιση του μοντερνισμού» στο κοινοβούλιο της Σαξονίας-Άνχαλτ. Ο εκπρόσωπός του για θέματα πολιτισμού, Χανς-Τόμας Τίλσναϊντερ, υποστήριξε τότε ότι η σχολή «παραβίαζε με κάθε δυνατό τρόπο την ανθρώπινη ανάγκη για ασφάλεια και άνεση».
Ο επικεφαλής του κόμματος στις εκλογές, Ούλριχ Ζίγκμουντ, επιχείρησε πάντως πρόσφατα να χαμηλώσει τους τόνους. Μιλώντας στο Associated Press, είπε ότι το ίδιο το Μπάουχαους δεν αποτελεί πρόβλημα. «Απλώς δεν πρέπει να περιορίζουμε τον πολιτισμό και την ιστορία μας σε αυτό. Είμαστε πολύ, πολύ περισσότερα από το Μπάουχαους».
Μια νίκη του AfD θα μπορούσε να έχει άμεσες συνέπειες και για το Ίδρυμα Μπάουχαους στο Ντεσάου. Εφόσον αποκτήσει τον έλεγχο του κοινοβουλίου της Σαξονίας-Άνχαλτ, το κόμμα θα μπορεί θεωρητικά να περικόψει τη χρηματοδότηση που παρέχει το κρατίδιο.
Η κυβέρνηση υπόσχεται ότι θα προστατεύσει το ίδρυμα
Οι επιθέσεις του AfD έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στον γερμανικό πολιτιστικό χώρο. Ο υπουργός Πολιτισμού Βόλφραμ Βάιμερ κατηγόρησε το κόμμα ότι χρησιμοποιεί απέναντι στο Μπάουχαους επιχειρήματα που θυμίζουν εκείνα των Ναζί.
«Το AfD επιτίθεται στο Μπάουχαους χρησιμοποιώντας τις ίδιες ακριβώς λέξεις που χρησιμοποιούσαν οι Ναζί πριν από 100 χρόνια», δήλωσε στο Associated Press. «Γι’ αυτό και οι δημοκράτες, είτε βρίσκονται στον συντηρητικό είτε στον αριστερό χώρο, αντιδρούν».
Ο Βάιμερ τόνισε ότι το Μπάουχαους άλλαξε την πορεία του σύγχρονου σχεδιασμού και της αρχιτεκτονικής και εξελίχθηκε σε διεθνές σύμβολο. Όπως είπε, η ιδέα της συνεργασίας ανάμεσα σε διαφορετικές τέχνες και ειδικότητες βρέθηκε ιστορικά στο στόχαστρο της άκρας δεξιάς.
«Οι Ναζί το απαγόρευσαν και το καταδίωξαν. Και σήμερα έχουμε νέους Ναζί που ενισχύονται και επιτίθενται ξανά στο Μπάουχαους», είπε.
Ο υπουργός δεσμεύτηκε ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση θα συνεχίσει να χρηματοδοτεί το Ίδρυμα Μπάουχαους στο Ντεσάου ακόμη και αν το AfD κερδίσει τις εκλογές, ώστε να διασφαλιστούν η ανεξαρτησία και η λειτουργία του.
Από το κλείσιμο από τους Ναζί στη διεθνή επιρροή
Το Μπάουχαους ιδρύθηκε στη Βαϊμάρη από τον αρχιτέκτονα Βάλτερ Γκρόπιους και άλλους δημιουργούς και αργότερα μεταφέρθηκε στο Ντεσάου. Όταν οι Ναζί ανέλαβαν την εξουσία το 1933, η σχολή έκλεισε και πολλοί καθηγητές και μαθητές της εγκατέλειψαν τη Γερμανία.
Μαζί τους μετέφεραν τις ιδέες και την αισθητική του Μπάουχαους σε άλλες χώρες. Ανάμεσά τους ήταν ο Λούντβιχ Μις φαν ντερ Ρόε, ο τελευταίος διευθυντής της σχολής, ο οποίος μετανάστευσε στις ΗΠΑ στα τέλη της δεκαετίας του 1930. Τα κτίριά του, με τις λιτές γραμμές και τις γυάλινες και μεταλλικές προσόψεις, θεωρούνται μέχρι σήμερα χαρακτηριστικά δείγματα της μοντέρνας αρχιτεκτονικής.
Η διεθνής απήχηση του Μπάουχαους παραμένει ισχυρή. Σύμφωνα με την Μπάρμπαρα Στάινερ, διευθύντρια του Ιδρύματος Μπάουχαους Ντεσάου, έως και 150.000 άνθρωποι επισκέπτονται κάθε χρόνο την πόλη για να δουν το ιστορικό κτίριο της σχολής και το μουσείο.
Η Στάινερ χαιρέτισε το μανιφέστο υπέρ του Μπάουχαους που παρουσίασε τον Αύγουστο ο υπουργός Πολιτισμού. Περισσότερες από 2.500 οργανώσεις και πολίτες το έχουν υπογράψει ως απάντηση στις επιθέσεις του AfD.
Στην πρωτοβουλία συμμετέχουν πολιτιστικοί και αρχιτεκτονικοί φορείς, καθώς και εκκλησίες, που δηλώνουν ότι θα υπερασπιστούν το Μπάουχαους απέναντι σε αντιδημοκρατικές επιθέσεις και απορρίπτουν «έναν εθνικισμό εχθρικό προς τον πολιτισμό».
«Το Μπάουχαους αντιπροσωπεύει την πνευματική, κοινωνική και αισθητική ανοιχτότητα, καθώς και τη διαρκή ανανέωση», αναφέρει το μανιφέστο. «Αντιπροσωπεύει την ανταλλαγή, τη διασυνοριακή δικτύωση και την αμοιβαία έμπνευση. Αυτή η ανοιχτότητα αποτελεί μεγάλη δύναμη του γερμανικού πολιτισμού και εμπλουτίζει τη Γερμανία».
Η Στάινερ απέρριψε επίσης την εικόνα που παρουσιάζει το AfD για τη σχολή, λέγοντας ότι δεν ανταποκρίνεται στην ιστορική πραγματικότητα.
«Οι κατηγορίες του AfD είναι τελικά πολύ στερεοτυπικές», είπε. «Έχουν στο μυαλό τους μια εκδοχή του Μπάουχαους που δεν υπήρξε ποτέ ιστορικά και, φυσικά, δεν υπάρχει ούτε σήμερα».
Με πληροφορίες από Associated Press
