Ο θαλάσσιος πάγος εξαφανίζεται από την ανατολική Γροιλανδία επιτρέποντας σε διάφορα είδη φαλαινών να εκμεταλλευτούν την κατάσταση και να μετακινηθούν σε περιοχές που προηγουμένως ήταν απρόσιτες.
Αυτό είναι το συμπέρασμα μιας πολυετούς μελέτης η οποία επί δεκαετίες έχει καταγράψει και κινηματογραφήσει εκατοντάδες από τις μεγαλύτερες φάλαινες του κόσμου μεταξύ των οποίων μεγάπτερες, πτεροφάλαινες και φυσητήρες να τρέφονται το καλοκαίρι σε θάλασσες χωρίς πάγο κατά μήκος των ακτών.
Ιστορικά κανένα από αυτά τα θαλάσσια θηλαστικά δεν τα συναντούσε κάποιος σε αυτές τις περιοχές καθώς ο πάγος τα εμπόδιζε να εισέλθουν στα παράκτια ύδατα. Τώρα καθώς η κλιματική αλλαγή θερμαίνει τη θάλασσα και λιώνει τους πάγους οι φάλαινες φαίνεται να έχουν προσαρμοστεί.
Οι επιστήμονες περιγράφουν το φαινόμενο ως εποχιακές «φρενίτιδες τροφοληψίας» στην Αρκτική οι οποίες αποτελούν μέρος μιας μεγάλης αλλαγής οικολογικού καθεστώτος στο θαλάσσιο περιβάλλον κατά μήκος της ανατολικής Γροιλανδίας.
Η εντυπωσιακή αύξηση των μεγάπτερων
Η αλλαγή είναι δραματική. Οι έρευνες που πραγματοποιούνταν από πλοία στην περιοχή δεν είχαν καταγράψει ούτε μία μεγάπτερη φάλαινα μέχρι το 2006. Το 2007 εντοπίστηκαν επτά ενώ μέχρι το 2024 καταγράφηκαν 150 παρατηρήσεις μεγάπτερων από ερευνητικά πλοία.
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν τις πρώτες συστηματικές εναέριες έρευνες για φαλαινοειδή με μπαλένες —μια ομάδα που περιλαμβάνει τις πτεροφάλαινες, τις ρυγχοφάλαινες (minke) και τις μεγάπτερες στα ανοικτά των ακτών της ανατολικής Γροιλανδίας τα καλοκαίρια του 2015 και του 2024.
Συνδύασαν τα δεδομένα αυτά με τις διαδρομές 15 φαλαινών που έφεραν δορυφορικούς πομπούς καθώς και με μαρτυρίες των ιθαγενών Ινουίτ που ασκούν φαλαινοθηρία. Όλα αυτά δημιούργησαν μια εικόνα την οποία ο επικεφαλής ερευνητής, καθηγητής Μαντς Πίτερ Χέιντε-Γιόργκενσεν χαρακτήρισε «μεγάλη οικολογική αλλαγή καθεστώτος». Υπολογίζεται ότι το καλοκαίρι του 2024 επισκέφθηκαν τη Θάλασσα της Γροιλανδίας περίπου 4,000 μεγάπτερες φάλαινες, 6,000 πτεροφάλαινες, 6,000 φάλαινες minke.
Γιατί μετακινούνται εκεί;
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η αλλαγή οφείλεται κυρίως στην άνοδο της θερμοκρασίας της θάλασσας και στη διαθεσιμότητα τροφής. Οι φάλαινες φαίνεται ότι ακολουθούν ψάρια τα οποία έχουν μετακινηθεί στα θερμότερα νερά της ανατολικής Γροιλανδίας.
Οι τρεις ομάδες φαλαινών εκτιμάται ότι καταναλώνουν συνολικά τουλάχιστον 800,000 τόνους ψαριών και κριλ κατά τη διάρκεια μιας καλοκαιρινής περιόδου τροφοληψίας. Δεν είναι ακόμη σαφές αν η αύξηση των παρατηρήσεων σημαίνει ότι οι συνολικοί πληθυσμοί αυτών των φαλαινών έχουν αυξηθεί ή αν απλώς μετακινούνται από άλλες περιοχές.
Άλλοι ειδικοί εξέφρασαν ανησυχία ότι η μελέτη υποδεικνύει εισροή φαλαινών από τη δυτική Γροιλανδία κάτι ιδιαίτερα ευαίσθητο στη Γροιλανδία όπου ορισμένα είδη φαλαινών αποτελούν αντικείμενο κυνηγιού. Ωστόσο οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι τα ευρήματα δείχνουν πως αυτές οι πολύ μεγάλες φάλαινες φαίνεται να προσαρμόζονται στις νέες συνθήκες και ίσως μάλιστα να επωφελούνται από την κλιματική αλλαγή.
Για άλλα μικρότερα είδη όμως η κατάσταση είναι πολύ πιο δύσκολη. Οι φάλαινες μονόκεροι (narwhals) και οι λευκές φάλαινες (belugas) αναγκάζονται πλέον να μοιράζονται τον βιότοπό τους με αυτές τις μεγαλύτερες φάλαινες ή ακόμη και εκτοπίζονται από αυτόν. «Για ορισμένα είδη, η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί απαραίτητα πρόβλημα δημιουργεί νέες ευκαιρίες. Όμως άλλα είδη χάνουν τον βιότοπό τους» λέει ο Χέιντε-Γιόργκενσεν.
