Την ώρα που η Ελλάδα μετρά και φέτος τις πληγές της από μεγάλες φωτιές, ένα από τα πιο φιλόδοξα τεχνολογικά «όπλα» που μπήκαν στη μάχη με τις φλόγες έρχεται ξανά στο προσκήνιο.
Όπως αναφέρει το Politico, η Ελλάδα ήταν η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που κινήθηκε προς τη δημιουργία ενός εθνικού δορυφορικού συστήματος ειδικά για την ανίχνευση και την παρακολούθηση δασικών πυρκαγιών. Μια πρωτοβουλία που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον τώρα, καθώς μεγάλες εκτάσεις εξακολουθούν να καίγονται τόσο στη χώρα μας όσο και σε άλλα σημεία της Ευρώπης.
Το ερώτημα που βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο δεν είναι αν οι δορυφόροι μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών, αλλά πόσο γρήγορα και αποτελεσματικά μπορούν τα δεδομένα τους να φτάνουν στις υπηρεσίες που επιχειρούν στο έδαφος.
Οι τέσσερις δορυφόροι της Ελλάδας
Στις αρχές Μαΐου, πύραυλος της SpaceX του Έλον Μασκ μετέφερε στο Διάστημα τέσσερις μικρούς δορυφόρους, οι οποίοι προορίζονται για τον εντοπισμό και την παρακολούθηση των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.
Η εκτόξευση αποτέλεσε βασικό βήμα για το «Hellenic Fire System», το οποίο η ελληνική κυβέρνηση είχε παρουσιάσει ως το πρώτο εθνικό δορυφορικό σύστημα αυτού του είδους.
Το πρόγραμμα αναπτύχθηκε μέσα από ευρωπαϊκή συνεργασία, με τη συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), ελληνικών φορέων, της γερμανικής Ororatech, που ειδικεύεται στην παρακολούθηση πυρκαγιών, και της φινλανδικής εταιρείας δορυφόρων ICEYE.
Οι δορυφόροι διαθέτουν συστήματα υπέρυθρης απεικόνισης, μέσω των οποίων μπορούν να εντοπίζουν τη θερμότητα που εκπέμπεται από μια φωτιά. Αυτό επιτρέπει τον εντοπισμό θερμών εστιών, αλλά και την παρακολούθηση της έντασης και της εξέλιξής τους.
Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος, το σύστημα έχει σχεδιαστεί ώστε να «υποστηρίζει τον έγκαιρο εντοπισμό νέων θερμών εστιών και τη συνεχή παρακολούθηση της συμπεριφοράς της φωτιάς».
Κατά την παρουσίαση του προγράμματος τον Μάιο, ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, είχε δηλώσει: «Ενσωματώνοντας διαστημικές δυνατότητες στα συστήματα αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών, εξοπλίζουμε τις πυροσβεστικές μας υπηρεσίες με τα εργαλεία που χρειάζονται για να ανταποκρίνονται ταχύτερα».
Το ελληνικό παράδειγμα
Το Politico χρησιμοποιεί την περίπτωση της Ελλάδας ως χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας ευρύτερης προσπάθειας που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ευρώπη: να αξιοποιηθεί περισσότερο η διαστημική τεχνολογία απέναντι στις φυσικές καταστροφές.
Και αυτό συμβαίνει σε μια περίοδο κατά την οποία η πραγματικότητα στο έδαφος παραμένει δύσκολη. Περίπου 600.000 εκτάρια έχουν καεί από την αρχή του έτους στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ μεγάλες πυρκαγιές έχουν εκδηλωθεί στη Γαλλία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ακόμη και το Βέλγιο αντιμετώπισε πρόσφατα μία από τις μεγαλύτερες δασικές πυρκαγιές στην ιστορία του, στην περιοχή High Fens.
Η εικόνα αυτή δείχνει και τα όρια της τεχνολογίας. Οι δορυφόροι δεν αποτελούν από μόνοι τους λύση στο πρόβλημα των πυρκαγιών και φυσικά δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τους πυροσβέστες, τα εναέρια μέσα ή τα μέτρα πρόληψης.
Μπορούν, όμως, να προσθέσουν ένα ακόμη εργαλείο στη φαρέτρα της Πολιτικής Προστασίας, δίνοντας ταχύτερα πληροφορίες για το πού εμφανίζεται μια εστία και πώς εξελίσσεται.
Το μεγάλο στοίχημα είναι ο έγκαιρος εντοπισμός
Αυτό ακριβώς είναι και το επόμενο βήμα που εξετάζεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι δορυφόροι να μη χρησιμοποιούνται μόνο για την παρακολούθηση μιας πυρκαγιάς που έχει ήδη πάρει διαστάσεις, αλλά να μπορούν να βοηθούν στον εντοπισμό της όσο το δυνατόν νωρίτερα.
Ο διευθύνων σύμβουλος της ICEYE, Rafal Modrzewski, εξήγησε στο Politico ότι μέχρι σήμερα η εταιρεία είχε επικεντρωθεί κυρίως στη διαχείριση των πυρκαγιών, όμως πλέον επιχειρεί να κινηθεί προς την πρόβλεψη και την ταχύτερη ανίχνευσή τους.
«Προσπαθούμε να κινηθούμε προς την πρόβλεψη των πυρκαγιών ή τουλάχιστον προς τον εντοπισμό τους σε πιο πρώιμο στάδιο», ανέφερε.
Οι ίδιες τεχνολογίες μπορούν να αξιοποιηθούν και σε άλλες καταστροφές, όπως οι πλημμύρες, αλλά και για την καταγραφή ζημιών από ακραία καιρικά φαινόμενα. Κατά τον Modrzewski, μεγαλύτερο αποτέλεσμα θα μπορούσε να υπάρξει εάν τέτοιες υπηρεσίες οργανώνονταν σε ευρωπαϊκό επίπεδο και όχι ξεχωριστά από κάθε χώρα.
«Η χρήση διαστημικών δυνατοτήτων γίνεται πολύ πιο αποτελεσματικά σε επίπεδο ΕΕ μέσω της Ευρωπαϊκής Επιτροπής παρά σε εθνικό επίπεδο από 27 διαφορετικές χώρες», σημείωσε.
Εικόνα κάθε 2,5 λεπτά
Η δορυφορική παρακολούθηση των πυρκαγιών δεν ξεκινά τώρα. Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές χρησιμοποιεί ήδη στοιχεία από το MODIS της NASA και τον ευρωπαϊκό Sentinel-3 για να καταγράφει ενεργές εστίες και καμένες εκτάσεις.
Σήμερα, οι σχετικές εικόνες και τα δεδομένα μπορούν να ανανεώνονται περίπου κάθε δέκα λεπτά. Με τη νέα γενιά δορυφόρων Meteosat, ο χρόνος αυτός αναμένεται να πέσει στα 2,5 λεπτά, προσφέροντας πολύ συχνότερη εικόνα για όσα συμβαίνουν στο έδαφος.
Η περίπτωση της Ελλάδας βρίσκεται έτσι στο επίκεντρο του δημοσιεύματος του Politico όχι ως απόδειξη ότι η τεχνολογία έχει λύσει το πρόβλημα των δασικών πυρκαγιών, αλλά ως ένα από τα πρώτα παραδείγματα της προσπάθειας της Ευρώπης να χρησιμοποιήσει το Διάστημα ως ένα επιπλέον εργαλείο απέναντι σε ένα πρόβλημα που κάθε καλοκαίρι γίνεται εντονότερο.
Το κατά πόσο αυτά τα νέα συστήματα θα καταφέρουν να κάνουν ουσιαστική διαφορά στην πράξη είναι το επόμενο μεγάλο στοίχημα — για την Ελλάδα αλλά και συνολικά για την Ευρώπη.
