Σε επικίνδυνη κλιμάκωση οδηγείται η αντιπαράθεση ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη, καθώς η ιρανική ηγεσία απαντά με πρωτοφανείς απειλές και επίσημη επικήρυξη Αμερικανών στρατιωτών στις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί προσάρτησης των Στενών του Ορμούζ.
Τι ακριβώς δήλωσε ο Ντόναλντ Τραμπ
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την Παρασκευή την πρόθεσή του να ανακηρύξει «σύντομα» τα Στενά του Ορμούζ ως επικράτεια των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτή η κίνηση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδός, από όπου διέρχεται το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου, παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα άνευ προηγουμένου στρατιωτικό και διπλωματικό αδιέξοδο.
Η Τεχεράνη πέρασε αμέσως στην αντεπίθεση, χαρακτηρίζοντας τις αμερικανικές απειλές ως «ανοησίες», σε μια χρονική στιγμή όπου το μνημόνιο κατανόησης που είχαν υπογράψει οι δύο πλευρές τον Ιούνιο λήγει την Κυριακή.
Το Ιράν έχει μπλοκάρει τη διέλευση προκειμένου να τη χρησιμοποιήσει ως μέσο πίεσης με τεράστιο αντίκτυπο στην παγκόσμια οικονομία. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον διατηρεί τον ναυτικό αποκλεισμό απέναντι στα ιρανικά λιμάνια, στραγγαλίζοντας ακόμη περισσότερο την οικονομία της χώρας.
Σε αυτό το προφανές παιχνίδι νεύρων αν και ο Ντόναλντ Τραμπ παρομοιάζει τη διαπραγμάτευση με το Ιράν με «σκάκι», η στρατιωτική ρητορική του Αμερικανού προέδρου ακολουθεί ένα συγκεκριμένο μοτίβο σε όλη τη διάρκεια του εν εξελίξει πολέμου, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου. Πολλές φορές έχει απειλήσει με επίθεση εναντίον του Ιράν, για να κάνει τελικά πίσω την ύστατη στιγμή.
Μπορούν, όμως, οι Ηνωμένες Πολιτείες να κάνουν όντως τα Στενά του Ορμούζ δικό τους έδαφος; Και τι ακριβώς σημαίνει κάτι τέτοιο στην πράξη;
«Αφού τελειώσουμε με την ήττα του Ιράν, το οποίο ηττάται κατά κράτος, πολύ σύντομα θα ανακηρύξω τα Στενά του Ορμούζ επικράτεια των Ηνωμένων Πολιτειών», ανέφερε ο Ντόναλντ Τραμπ κατά τη διάρκεια ομιλίας του σε αστυνομική ακαδημία στη Νέα Υόρκη.
Κάνοντας αναφορά στον ναυτικό αποκλεισμό, ο Αμερικανός πρόεδρος προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, υπονοώντας ότι τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ήδη αμερικανικό έδαφος. «Ουσιαστικά, αυτό είναι», πρόσθεσε.
«Έχουμε τον αποκλεισμό. Κανένα πλοίο δεν περνάει αν δεν το θέλουμε εμείς», υπογράμμισε ο ίδιος.
Από την πλευρά του, το Ιράν επιμένει ότι ελέγχει τη θαλάσσια οδό και παρά τους ισχυρισμούς των ΗΠΑ, ορισμένα πλοία έχουν καταφέρει να διασχίσουν το πέρασμα εν μέσω του αποκλεισμού, όπως δείχνουν τα δεδομένα της θαλάσσιας ναυσιπλοΐας.
«Είναι σαφές ότι ο Αμερικανός πρόεδρος, λέγοντάς το αυτό με ένα γελάκι, ούτε ο ίδιος δεν το παίρνει ιδιαίτερα στα σοβαρά», σχολίασε η Κίμπερλι Χάλκετ του δικτύου Al Jazeera, μεταδίδοντας από την Ουάσιγκτον.
«Αυτά είναι τα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν. Αλλά αυτό που αρέσει στον Αμερικανό πρόεδρο είναι να μπαίνει στο μυαλό και να εκνευρίζει τους αντιπάλους του, και σε αυτή την περίπτωση, είναι το Ιράν», εξήγησε η ίδια.
«Αυτό που πρέπει να επισημάνουμε, ωστόσο, είναι ότι εκείνο στο οποίο δεν υποχωρεί ο Αμερικανός πρόεδρος είναι το γεγονός πως βρίσκεται σε ισχύ ένας ναυτικός αποκλεισμός από τις Ηνωμένες Πολιτείες στα Στενά του Ορμούζ, ο οποίος συνεχίζεται».
Η απάντηση του Ιράν: Έως 60.000 δολάρια σε όποιον σκοτώσει Αμερικανό στρατιώτη
Η αντίδραση της Τεχεράνης στις ανακοινώσεις του Αμερικανού προέδρου υπήρξε άμεση και ιδιαίτερα οξεία, με τη στρατιωτική ηγεσία της χώρας να περνά σε ανοιχτές προειδοποιήσεις. Ο αρχηγός του ιρανικού στρατού, υποστράτηγος Αμίρ Χαταμί, εξαπέλυσε σφοδρή προσωπική επίθεση εναντίον του Ντόναλντ Τραμπ, χαρακτηρίζοντας τα σχόλιά του για τα Στενά «μεγάλο λάθος». «Αυτό είναι το Ιράν και έχει υπερασπιστές που θα σου σπάσουν τα πόδια», διεμήνυσε σε έντονο ύφος, διαμηνύοντας πως οι αμερικανικές δυνάμεις δεν έχουν πλέον καμία άδεια εισόδου στον Περσικό Κόλπο, τη Θάλασσα του Ομάν και τα Στενά.
Παράλληλα, ο Ιρανός στρατηγός προχώρησε στην ανακοίνωση χρηματικής αμοιβής ύψους 30.000 δολαρίων για όποιον σκοτώσει ή αιχμαλωτίσει Αμερικανό στρατιώτη, σημειώνοντας μάλιστα πως το ποσό αυτό θα διπλασιάζεται στις 60.000 δολάρια εάν η ενέργεια πραγματοποιηθεί από γυναίκα.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο επικεφαλής της ιρανικής δικαιοσύνης, ο οποίος αποκάλεσε τον Αμερικανό πρόεδρο εγκληματία, χαρακτήρισε τις δηλώσεις του «ανοησίες» και υπογράμμισε ότι τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του Ιράν.
Από την πλευρά του, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Κάζεμ Γκαριμπαμπαντί, τόνισε: «Τα Στενά του Ορμούζ δεν μπορούν να καταληφθούν με ένα tweet, ούτε με αεροπλανοφόρο, ούτε με την έκδοση μιας διαταγής, ούτε με μια προεκλογική ομιλία».
«Τα Στενά του Ορμούζ ήταν ιρανικά, είναι ιρανικά και θα παραμείνουν ιρανικά. Αυτά τα στενά θα κλείνουν και θα ανοίγουν μόνο υπό τις διαταγές του Ιράν, και όσο δεν αποδέχεστε την πραγματικότητα της ήττας και δεν βάζετε τέλος στις φαντασιώσεις σας, το Ιράν θα συνεχίσει να επιβάλλει τον αποκλεισμό», συμπλήρωσε.
Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη βρίσκεται σε ανοιχτό δίαυλο διαβουλεύσεων με το Ομάν, τη μόνη άλλη παράκτια χώρα στην περιοχή, επιδιώκοντας συμφωνία για τη ρύθμιση της θαλάσσιας κυκλοφορίας. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, σε δηλώσεις του στο Ιρανικό Πρακτορείο Ειδήσεων των Φοιτητών, επεσήμανε ότι οι επαφές μεταξύ Τεχεράνης και Μουσκάτ «ενδέχεται να καταλήξουν σύντομα σε συμφωνία».
Ξεκαθάρισε, ωστόσο, ότι η επαναλειτουργία της θαλάσσιας διόδου παραμένει ένα εντελώς ξεχωριστό ζήτημα. Όπως ανέφερε, η Ουάσιγκτον οφείλει προηγουμένως να τηρήσει τις δεσμεύσεις που απορρέουν από το μνημόνιο κατανόησης του Ιουνίου, στις οποίες περιλαμβάνονται η άρση του ναυτικού αποκλεισμού και ο τερματισμός των οικονομικών κυρώσεων κατά του Ιράν.
Η στάση αυτή αποτυπώνει τη νέα στρατηγική της Τεχεράνης, η οποία αξιώνει πλέον τις συγκεκριμένες αμερικανικές υποχωρήσεις απλώς και μόνο για να επιτρέψει εκ νέου την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά, όροι που αρχικά είχαν τεθεί ως προϋποθέσεις για την πλήρη κατάπαυση των εχθροπραξιών.
Είναι πρακτικά εφαρμόσιμος ο ισχυρισμός του Ντόναλντ Τραμπ;
Αρχικά, η εθνική κυριαρχία δεν αλλάζει χέρια με μια απλή, μονομερή προεδρική διακήρυξη.
Για παράδειγμα, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε απειλήσει παλαιότερα να στείλει αμερικανικά στρατεύματα στο ιρανικό νησί Χαρκ για να καταλάβει τον βασικό κόμβο εξαγωγής πετρελαίου του Ιράν στον Κόλπο. Η Τεχεράνη τότε απάντησε ότι οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης θα τους περίμεναν «με το δάχτυλο στη σκανδάλη». Επίσης, ο Τραμπ είχε στο παρελθόν απειλήσει να προσαρτήσει και τη Γροιλανδία, ένα αυτόνομο έδαφος της Δανίας.
Ο Μπρους Φέιν, αναπληρωτής γενικός εισαγγελέας επί προεδρίας Ρόναλντ Ρίγκαν, εξηγεί ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είναι συνταγματικά ανίσχυρος να προχωρήσει σε προσάρτηση από μόνος του.
«Απαιτείται συνταγματικά μια συνθήκη επικυρωμένη από τη Γερουσία ή ένας νόμος για την προσάρτηση εδαφών, όπως συνέβη με την αγορά της Λουιζιάνα, την προσάρτηση της Χαβάης ή της Διώρυγας του Παναμά, ή την απόκτηση του Πουέρτο Ρίκο και των Φιλιππίνων κατά τη λήξη του Ισπανοαμερικανικού Πολέμου», τονίζει.
Αν προχωρήσει σε προσάρτηση, επισημαίνει ο Μπρους Φέιν, αυτό θα «συνιστούσε το έγκλημα του επιθετικού πολέμου σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένου του Χάρτη του ΟΗΕ».
Η Νάταλι Κλάιν, ειδική στο διεθνές δίκαιο και αναπληρώτρια κοσμήτορας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας στο Σίδνεϊ, δήλωσε: «Ουσιαστικά, ο μόνος τρόπος για να έχει κάποια αληθοφάνεια ο ισχυρισμός του Τραμπ βάσει του διεθνούς δικαίου θα ήταν εάν οι ΗΠΑ διεκδικούσαν τον έλεγχο των Στενών ως δύναμη κατοχής, κάτι ίσως συγκρίσιμο με την εξουσία που άσκησαν οι ΗΠΑ στην Ιαπωνία αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο».
«Όμως, σε αυτό το σενάριο, οι ΗΠΑ θα έπρεπε να έχουν στρατιωτικό έλεγχο επί του Ιράν ή τουλάχιστον των παράκτιων περιοχών του».
Ο πόλεμος του Ντόναλντ Τραμπ στο Ιράν είναι επίσης εξαιρετικά μη δημοφιλής στις ΗΠΑ, όπου ο πρόεδρος και οι Ρεπουμπλικανοί προσπαθούν να υπερασπιστούν τις ισχνές πλειοψηφίες τους στο Κογκρέσο ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Μόλις το 35% των Αμερικανών εγκρίνει τον πόλεμο, σύμφωνα με δημοσκόπηση των Reuters/Ipsos.
Αρκετά αμερικανικά μέσα ενημέρωσης έχουν μεταδώσει ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει ελλείψεις σε πυρομαχικά, συμπεριλαμβανομένων των κρίσιμων αντιπυραυλικών συστημάτων Patriot. Επίσης, οι τιμές της βενζίνης έχουν αυξηθεί και πλέον ξεπερνούν κατά μέσο όρο τα 4 δολάρια το γαλόνι, ένα μείζον ζήτημα για τους Αμερικανούς.
Παράλληλα με την όξυνση της ρητορικής, η στρατιωτική κινητικότητα εντείνεται. Ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε εντολή για τη μετακίνηση του αεροπλανοφόρου USS George Washington από τη Νότια Σινική Θάλασσα προς τα ύδατα της Μέσης Ανατολής, προκειμένου να αντικαταστήσει το USS Abraham Lincoln, του οποίου η παρατεταμένη αποστολή στην περιοχή είχε προκαλέσει ανησυχία για το ηθικό του πληρώματος.
Η στρατιωτική ένταση και η λήξη της συμφωνίας του Ιουνίου χωρίς προοπτική αποκλιμάκωσης έχουν προκαλέσει νέο κύμα ανησυχίας στις διεθνείς αγορές, με την τιμή του πετρελαίου να προσεγγίζει πλέον τα 90 δολάρια το βαρέλι, καθώς η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ επιβραδύνεται επικίνδυνα.
Την περασμένη εβδομάδα, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς ανέφερε ότι η κορυφαία προτεραιότητα της κυβέρνησης Τραμπ στον πόλεμο είναι να τεθούν υπό έλεγχο οι αυξανόμενες τιμές της βενζίνης, ενώ η προσπάθεια να σταματήσει η υποτιθέμενη κούρσα του Ιράν για την απόκτηση πυρηνικού όπλου έρχεται πλέον σε δεύτερη μοίρα.
Η Τεχεράνη έχει επιτεθεί επίσης σε γειτονικές της χώρες στον Κόλπο, κινήσεις που, σύμφωνα με αναλυτές, έχουν ως στόχο να αναγκάσουν τα κράτη της περιοχής να στριμώξουν την Ουάσιγκτον στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Ακόμη και το Ιράν δεν απολαμβάνει απεριόριστη κυριαρχία στο σύνολο των Στενών, με βάση το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), παρά μόνο σε ορισμένες παράκτιες τοποθεσίες κοντά στα σύνορά του.
Η UNCLOS αναγνωρίζει την κυριαρχία των παράκτιων κρατών επί των χωρικών υδάτων, ωστόσο περιορίζει τη ζώνη αυτή στα 12 ναυτικά μίλια (22 χλμ.) και επισημαίνει ότι τα πλοία απολαμβάνουν το δικαίωμα διέλευσης το οποίο «δεν πρέπει να παρεμποδίζεται».
Τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται σε διεθνή ύδατα, στριμωγμένα ανάμεσα στις ακτές του Ιράν και του Ομάν. Στο στενότερο σημείο τους, έχουν πλάτος μόλις 21 ναυτικά μίλια (39 χλμ.) – και τα χωρικά ύδατα των 12 ναυτικών μιλίων των δύο χωρών επικαλύπτονται σε αυτό το σημείο.
Παρότι ούτε οι ΗΠΑ ούτε το Ιράν έχουν επικυρώσει την UNCLOS, οι κανόνες της σύμβασης για τα διεθνή στενά θεωρούνται ευρέως ως εθιμικό δίκαιο.
Ο Πολ Μάσγκρεϊβ, αναπληρωτής καθηγητής κυβερνητικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο Georgetown στο Κατάρ, δήλωσε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ κάνει συνήθως τέτοιες δηλώσεις πρωτίστως για να απευθυνθεί στο αμερικανικό κοινό και ειδικά στην εκλογική του βάση.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε, πρόσθεσε, ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είναι προϊόν της αμερικανικής ριάλιτι τηλεόρασης και, σε τελική ανάλυση, παραμένει ένας «σόουμαν».
«Πρόκειται για έναν άνθρωπο που μιλάει με μεγάλα λόγια. Πρέπει να τον παίρνετε στα σοβαρά σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά όχι κυριολεκτικά», προειδοποίησε ο Πολ Μάσγκρεϊβ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν μπορεί να ληφθεί σοβαρά υπόψη, ειδικά στη συγκεκριμένη περίπτωση, καθώς το να κάνει τα Στενά αμερικανικό έδαφος είναι πρακτικά και νομικά αδύνατο, υπογράμμισε. Ωστόσο, οι δηλώσεις του δείχνουν πως είναι αποφασισμένος να μην υποχωρήσει απέναντι στο Ιράν και να μην αποδεχτεί την ήττα σε αυτόν τον πολύμηνο πόλεμο, κατέληξε.
