Του Strange Attractor
Το παραπάνω ερώτημα δεν είναι ρητορικό, και η απάντηση είναι απλή, αν και ο πολύς κόσμος δεν τη γνωρίζει, όπως επίσης δεν φαντάζεται καν ότι τίθεται τέτοιο ερώτημα…
Η απάντηση λοιπόν είναι: Ουδείς!
Όταν ένας αμέριμνος επιβάτης επιβιβάζεται σε ένα αεροσκάφος, σε ελληνικό αεροδρόμιο, θεωρεί αυτονόητο ότι κάποιος έχει ελέγξει τον πιλότο, τα πτυχία του, τα ιατρικά του πιστοποιητικά, τα έγγραφα του αεροσκάφους, τη συντήρησή του, και τις εν γένει ουκ ολίγες πολύπλοκες και κρίσιμες διαδικασίες της αεροπορικής εταιρείας, προκειμένου να πραγματοποιηθεί με ασφάλεια μια πτήση.
Το ερώτημα είναι απλό: Συμβαίνει αυτό σήμερα στην Ελλάδα;
Και αν ναι, ποιος το κάνει;
Η δημόσια συζήτηση για την αεροπορική ασφάλεια αναλώνεται συνήθως στους ελέγχους επιβατών και αποσκευών. Όμως η πραγματική ασφάλεια μιας πτήσης αρχίζει πολύ πριν ο επιβάτης φτάσει στον ανιχνευτή μετάλλων… διότι άλλο η αεροπορική ασφάλεια (safety), και άλλο η ασφάλεια από έκνομες ενέργειες (security ).
Η πρώτη ξεκινά στην πίστα, στο πιλοτήριο, στα υπόστεγα συντήρησης, και καταλήγει στα γραφεία των επιθεωρητών (που σήμερα δεν υπάρχουν).
Μέχρι το 2020, ο αερολιμενικός επιθεωρητής της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ) αποτελούσε τη διαρκή κρατική παρουσία στο αεροδρόμιο, 24/7.
Δεν ήταν ένας απλός δημόσιος υπάλληλος πίσω από ένα γραφείο. Ήταν το μάτι και το αυτί του κράτους…
Παρακολουθούσε τη λειτουργία του αεροδρομίου, διενεργούσε επιτόπιους ελέγχους, συμμετείχε σε επιθεωρήσεις, και μπορούσε να ζητήσει την επίδειξη αδειών, πιστοποιητικών και εγγράφων, όταν αυτό προβλεπόταν από το κανονιστικό πλαίσιο και τις αρμοδιότητές του.
Και πας μη συμμορφούμενος «έτρωγε» βαρβάτο πρόστιμο.
Εξ ου και η πανθομολογούμενη ασφάλεια στα αεροδρόμια μιας χώρας, που φημίζεται για την ανομία και τον ζαμανφουτισμό των πολιτών της.
Ο φόβος φυλάει τα έρμα… πώς να το κάνουμε;
Όταν π.χ. ένα αεροσκάφος προσγειωνόταν, μπορούσε να πραγματοποιηθεί επιθεώρηση, γνωστή στην Ευρώπη ως SAFA, ή SACA, ανάλογα με τον τύπο του αερομεταφορέα. Το ίδιο και πριν από μια απογείωση.
Ο επιθεωρητής έλεγχε έγγραφα του αεροσκάφους, άδειες και πιστοποιητικά του πληρώματος, εγχειρίδια στο πιλοτήριο, εξοπλισμό ασφαλείας, εμφανή τεχνική κατάσταση του αεροσκάφους, και συμμόρφωση με τις προβλεπόμενες διαδικασίες.
Μπορούσε μέχρι και αλκοτέστ να κάνει στο πλήρωμα!
Οι επιθεωρήσεις αυτές διενεργούνταν 24/7 και καθ΄όλο το 24ωρο από εξουσιοδοτημένους, πλήρως εκπαιδευμένους επιθεωρητές (Αερολιμενικούς) της ΥΠΑ, που συντονίζονταν σε ευρωπαϊκό επίπεδο από την EASA με πρότυπα του ICAO.
Και μετά ήρθε το 2020…
Με τον νόμο 4757/2020 του τότε υπ Μεταφορών Κ. Καραμανλή του Αχ. (του νέου Εθνάρχη για κάποιους),ιδρύθηκε η Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας (ΑΠΑ), η οποία ανέλαβε τις αρμοδιότητες πιστοποίησης, εποπτείας, και επιβολής στους τομείς της πτητικής ικανότητας, των αερομεταφορών, και των αεροδρομίων.
Παράλληλα καταργήθηκε η φυσική παρουσία (και οι αρμοδιότητες) των Αερολιμενικών της ΥΠΑ στα 40 και πλέον αεροδρόμια της χώρας, μας, τα 15 εκ των οποίων είναι ιδιωτικά (και έπονται και τα υπόλοιπα).
Μια παγκόσμια πρωτοτυπία, αυτοκατάργησης του κράτους, αφού ακόμη και στις ΗΠΑ, το προπύργιο του φιλελευθερισμού, η εκεί ΥΠΑ (FAA) έχει διαρκή και σταθερή ελεγκτική, και παρεμβατική παρουσία στα αεροδρόμια.
Η επίσημη θέση της ελληνικής κυβέρνησης (των αρίστων) είναι ότι η μεταρρύθμιση εναρμόνισε την Ελλάδα με το ευρωπαϊκό μοντέλο, και ότι η ΑΠΑ εφαρμόζει το Κρατικό Σύστημα Διαχείρισης Ασφάλειας σύμφωνα με τον ICAO και τον βασικό κανονισμό της ΕΕ.
Το ερώτημα, όμως, δεν είναι αν υπάρχει νόμος. Το ερώτημα είναι πώς εφαρμόζεται.
Και από πού;
Η ΑΠΑ εδρεύει στην Αθήνα, και λειτουργεί καθημερινές (5θήμερο) σε ωράριο εργασίας.
Τα περισσότερα αεροδρόμια όμως λειτουργούν 365 μέρες το χρόνο, όλο το 24ωρο.
Ποιος ελέγχει το τι γίνεται σε αυτά;
Όταν ο βασικός «νταλκάς» των αεροπορικών εταιριών είναι να έρχονται και να φεύγουν γρήγορα, γλιτώνοντας χρόνο;
Για να το πετύχουν, δεν γίνονται εκπτώσεις σε θέματα ασφάλειας;
Ποιος λοιπόν τις ελέγχει επιτόπου;
Οι ιδιώτες που λειτουργούν τα αεροδρόμια; Χλωμό… δεν έχουν ούτε την αρμοδιότητα, ούτε την τεχνογνωσία. Εξάλλου το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι η αύξηση των εσόδων τους (τέλη, μισθώματα, κλπ), και οι κρατικές αποζημιώσεις!
Η ΑΠΑ; Εκ του μακρόθεν; Λιγάκι δύσκολο…
Οι «υποψιασμένοι» γνωρίζοντες υποστηρίζουν ότι η κατάργηση της συνεχούς παρουσίας των Κρατικών Αεροπορικών Αρχών στα αεροδρόμια αφαίρεσε έναν κρίσιμο μηχανισμό άμεσης κρατικής εποπτείας.
Κάτι που αυξάνει τους κινδύνους για την αεροπορική ασφάλεια.
Κατά την άποψή τους, η καθημερινή επιτόπια επιθεώρηση δεν μπορεί να υποκατασταθεί πλήρως από περιοδικούς προαναγγελθέντες ελέγχους, ή από ένα σύστημα που βασίζεται περισσότερο σε κεντρικό σχεδιασμό, και θεωρητική αξιολόγηση κινδύνου. Χρειάζεται καθημερινή, συνεχής, επιτόπια παρουσία επιθεωρητών… boots on the ground.
Η κυβέρνηση απαντά (όταν απαντά) ότι η ασφάλεια δεν εξαρτάται από τη μόνιμη φυσική παρουσία επιθεωρητών σε κάθε αεροδρόμιο, αλλά από ένα ολοκληρωμένο σύστημα πιστοποίησης, εποπτείας, επιθεωρήσεων, και διαχείρισης κινδύνου, όπως προβλέπουν οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί, και τα πρότυπα του ICAO.
Ποιος έχει δίκιο;
Μακάρι να μη χρειαστεί να το μάθουμε με τον δύσκολο τρόπο, αφού κάποτε, με αφορμή τα Τέμπη, ο διοικητής της ΑΠΑ είπε στη Βουλή, ότι δεν κοιμάται τα βράδια φοβούμενος αεροπορικά Τέμπη!
Κάτι θα ξέρει, για να φοβάται…
Και ας μας πουν οι «αρμόδιοι», πόσοι έλεγχοι σε αεροπορικές εταιρείες, οργανισμούς συντήρησης, και σχολές εκπαίδευσης έγιναν ή γίνονται πριν και μετά τη μεταρρύθμιση;
Τι γίνεται με την ιδιωτική αεροπορία, αερολέσχες, ερασιτέχνες πιλότους, υπερελαφρά αεροσκάφη, ελικόπτερα, αντιχαλαζικά, ψεκαστικά, σχολές πιλότων, κλπ;
Όλοι οι παραπάνω δρουν πλέον ανεξέλεγκτοι, σε απομακρυσμένα πεδία προσγείωσης, ιδιωτικά, κοινοτικά, κλπ. έχοντας απομακρυνθεί από τα αεροδρόμια, τα οποία ως ιδιωτικά τους χρέωναν τα μαλλιοκέφαλά τους.
Ποιος τους ελέγχει όμως; Η ΑΠΑ; Από την Αθήνα;
Με «ειδικά ραντάρ», όπως είπε (πάλι με στόμφο) ο νέος Εθνάρχης όταν ερωτήθη επ’ αυτού από βουλευτή της αντιπολίτευσης στην ψήφιση (επί λοκντάουν) του εν λόγω νομοσχεδίου με το οποίο καταργήθηκαν οι κρατικοί έλεγχοι στα αεροδρόμια;
Ο ICAO και ο EASA είναι σαφείς: η ευθύνη για τη συνεχή εποπτεία ανήκει στην αρμόδια κρατική αρχή.
Ναι, αλλά αρμόδια κρατική αρχή είναι σήμερα η ΑΠΑ (στην Αθήνα).
Άρα για ποια συνεχή εποπτεία μιλάμε;
Εδώ υπάρχει μια αντίφαση…
Οι συνεχείς και επιτόπιες επιθεωρήσεις αποτελούν σημαντικό εργαλείο για την ασφάλεια των πτήσεων, αλλά δεν υποκαθιστούν τη συνολική κανονιστική εποπτεία, ούτε η κανονιστική εποπτεία απαλλάσσει το κράτος από την ανάγκη αποτελεσματικών επιτόπιων ελέγχων.
Οπότε;
Και για όσους αντιδρούν λέγοντας πως όλα αυτά είναι κινδυνολογίες συνδικαλιστών, ή αντιμητσοτακικών, που δεν θέλουν την πρόοδο και την ανάπτυξη, ας θυμηθούν τις πάμπολλες προειδοποιήσεις των συνδικαλιστών των σιδηροδρόμων πριν από τα Τέμπη.
Και ας θυμηθούν επίσης τον Κ.Κ. του Αχ. να μαλώνει στη Βουλή, με σηκωμένο το χέρι, όσους αμφισβητούσαν την ασφάλεια των σιδηροδρόμων!
Η ουσία, λοιπόν, δεν είναι αν ο επιθεωρητής φορά το σήμα της ΥΠΑ ή της ΑΠΑ. Ούτε αν βρίσκεται στην Αθήνα, ή σε ένα περιφερειακό αεροδρόμιο…
Η ουσία είναι αν το κράτος κάνει ελέγχους, αν μπορεί να αποδείξει, με μετρήσιμα στοιχεία, ότι οι πιλότοι, τα αεροσκάφη, οι αεροπορικές εταιρείες και οι οργανισμοί συντήρησης ελέγχονται με την ίδια ή μεγαλύτερη συχνότητα και αποτελεσματικότητα από ότι πριν από την εν λόγω «μεταρρύθμιση».
Μέχρι να υπάρξει αυτή η διαφάνεια, το ερώτημα θα παραμένει ανοιχτό… ποιος ελέγχει ποιον;
Και στην αεροπορία, τα αναπάντητα ερωτήματα δεν είναι ποτέ μια άνετη κατάσταση.
Γιατί η ασφάλεια δεν αποδεικνύεται με καλές προθέσεις. Αποδεικνύεται με επιθεωρήσεις, στοιχεία, αποτελεσματικότητα, και λογοδοσία…
Και αν τυχόν (μακριά από εμάς) γίνει κάτι τραγικό στους ελληνικούς αιθέρες, τα Τέμπη θα είναι απλά μια μικρή υποσημείωση… διότι υπόλογοι θα είμαστε όλοι, και όχι μόνο στον… ΣΚΑΙ, αλλά και στο CNN, και οι τότε κατηγορούμενοι θα είναι πολύ περισσότεροι (πρώην, νυν, υπουργοί, διοικητές, και μη)… χωρίς πετσωμένα ΜΜΕ να τους καλύπτουν!
