Του Strange Attractor
Αν κάποιος πιστεύει ότι από το 2019 η Ελλάδα ακολουθεί ένα φιλελεύθερο, κεντρώο, σύγχρονο μοντέλο οικονομίας, μάλλον ζει αλλού, ή καπνίζει μπαγιάτικη ρίγανη, ή απλά… «πετσώνεται».
Γιατί ο φιλελευθερισμός προϋποθέτει ελεύθερο ανταγωνισμό, ίσους κανόνες, και ένα κράτος που δεν επιλέγει τους «δικούς μας» μόνο.
Αυτό που εγώ ο ποταπός βλέπω να κυριαρχεί στην Ελλάδα είναι κάτι εντελώς διαφορετικό… ένας κρατικοδίαιτος παρασιτικός καπιταλισμός, όπου η πολιτική εξουσία, και τα οργανωμένα οικονομικά συμφέροντα συνυπάρχουν σε μια σχέση αμοιβαίου οφέλους, εις βάρος των υπολοίπων.
Από το 2019 λοιπόν, η κυβέρνηση του «ανέμελου γόνου» έχει επενδύσει επικοινωνιακά στην εικόνα μιας φιλελεύθερης μεταρρυθμιστικής διακυβέρνησης, φιλικής προς τις επενδύσεις και την επιχειρηματικότητα.
Ωραία ως εδώ;
Να το ξαναπώ για εμπέδωση… όσο περνούν τα χρόνια, τόσο περισσότερο γίνεται εμφανές ότι το κυρίαρχο οικονομικό μοντέλο δεν μοιάζει με αυτό μιας ανοιχτής αγοράς. Μοιάζει περισσότερο με μια εκδοχή σάπιου κρατικοδίαιτου παρασιτικού καπιταλισμού (crony capitalism), όπου η πολιτική ισχύς καθορίζει σε μεγάλο βαθμό ποιοι ευνοούνται, και ποιοι μένουν εκτός παιχνιδιού.
Το παράδοξο αυτό είναι εντυπωσιακό…
Μια κυβέρνηση που εμφανίστηκε ως η κυβέρνηση της «αριστείας», και των εκσυγχρονιστικών μεταρρυθμίσεων, απλά έχει οικοδομήσει ένα μοντέλο στο οποίο η επιτυχία εξαρτάται λιγότερο από την παραγωγικότητα, και περισσότερο από την εγγύτητα προς την εξουσία, με μεγάλους κερδισμένους τους κομματικούς οσφυοκάμπτες, και τους «φίλους» κρατικοδίαιτους (δήθεν) επιχειρηματίες.
Οι απευθείας αναθέσεις έγιναν το σύμβολο της επταετούς «αριστείας», προκαλώντας έντονη πολιτική αντιπαράθεση για το κατά πόσο εξυπηρετείται επαρκώς το δημόσιο συμφέρον.
Παράλληλα, η συγκέντρωση μεγάλων δημόσιων έργων, και σημαντικών κρατικών συμβάσεων σε περιορισμένο αριθμό ισχυρών (φιλικά προσκείμενων) επιχειρηματικών ομίλων ενίσχυσε την εικόνα μιας οικονομίας όπου οι μεγάλοι γίνονται ακόμη μεγαλύτεροι, οι μητσοτακικοί ακόμη πιο μητσοτακικοί, και οι μελανιασμένοι απλοί πολίτες καλούνται απλώς να παρακολουθούν.
Βέβαια, καλά να πάθουν, αφού το αριστερό γελαστό παιδί ήθελαν για να «σωθούμε», οπότε πάρτε τώρα μπόλικο, και ανεξέλεγκτο Κυριάκο για έχετε να πορεύεστε…
Το ίδιο ερώτημα γεννιέται και γύρω από τη διάθεση πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης. Αντί να αποτελέσει εργαλείο ανανέωσης του παραγωγικού μοντέλου, και ενίσχυσης της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας, όσοι δεν σιτίζονται με τον ένα ή άλλο τρόπο από το Μαξίμου, υποστηρίζουν ότι οι πόροι κατευθύνθηκαν δυσανάλογα προς ήδη ισχυρούς οικονομικούς παίκτες, διευρύνοντας τη συγκέντρωση της ισχύος τους στη (για τους άλλους) χειμαζόμενη αγορά.
Και όταν οικονομική ισχύς, κρατικές αποφάσεις και μιντιακή επιρροή αρχίζουν να αλληλοτροφοδοτούνται, η αγορά παύει να είναι πραγματικά ελεύθερη. Μετατρέπεται σε μια αγορά προνομίων… για τους λίγους.
Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνείς οργανισμοί, και διεθνή μέσα ενημέρωσης έχουν επανειλημμένα αναδείξει ζητήματα που αφορούν τη διαφάνεια, την ανεξαρτησία των θεσμών και την ποιότητα του κράτους δικαίου στην Ελλάδα, ενώ υποθέσεις όπως οι παρακολουθήσεις, η διαχείριση δημόσιων συμβάσεων, και πιο πρόσφατα το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, έχουν τροφοδοτήσει έντονη δημόσια συζήτηση για τις σχέσεις πολιτικής εξουσίας και πελατειακών δικτύων.
Άσχετα, αν όπως στα πάντα όλα, οι άριστοι κάνουν τον… Κινέζο.
Το πιο ανησυχητικό όμως, δεν είναι μόνο ποιος ωφελείται από αυτό το σαθρό μοντέλο. Είναι το μήνυμα που εκπέμπεται προς την κοινωνία.
Όταν οι νέοι επιχειρηματίες πιστεύουν ότι οι γνωριμίες αποδίδουν περισσότερο από την καινοτομία, όταν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αισθάνονται ότι ανταγωνίζονται σε άνισο γήπεδο, και όταν οι πολίτες θεωρούν πως οι κανόνες εφαρμόζονται διαφορετικά ανάλογα με το ποιος βρίσκεται πιο κοντά στην εξουσία, τότε η οικονομία χάνει την ανταγωνιστικότητά της, και η δημοκρατία τη νομιμοποίησή της.
Η κυβέρνηση προβάλλει την αύξηση των επενδύσεων, την ανάπτυξη, και τη βελτίωση βασικών μακροοικονομικών δεικτών ως απόδειξη της επιτυχίας της. Όμως η ανάπτυξη από μόνη της δεν αρκεί για να χαρακτηρίσει ένα οικονομικό μοντέλο ως υγιές.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος ωφελείται από αυτήν, με ποιους κανόνες, και με ποια θεσμικά αντίβαρα.
Ο κρατικοδίαιτος παρασιτικός καπιταλισμός δεν είναι απλώς ένα οικονομικό πρόβλημα. Είναι πρόβλημα δημοκρατίας. Διαβρώνει τον ανταγωνισμό, υπονομεύει την αξιοκρατία, αποθαρρύνει την παραγωγική επιχειρηματικότητα, και μετατρέπει το κράτος από εγγυητή των κανόνων σε διαχειριστή προνομίων.
Η ειρωνεία είναι προφανής. Μια κυβέρνηση που αυτοπροσδιορίζεται ως φιλελεύθερη κατηγορείται ότι έχει οικοδομήσει ένα μοντέλο όπου η αγορά λειτουργεί υπό τη διαρκή σκιά του κράτους, προς όφελος ολίγων.
Δεν πρόκειται για «λιγότερο κράτος»… πρόκειται για ένα κράτος που παρεμβαίνει επιλεκτικά, επιβραβεύοντας όσους βρίσκονται κοντά στην εξουσία, και αφήνοντας τους υπόλοιπους να ανταγωνίζονται σε ένα άνισο και σικέ πεδίο.
Η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη από έναν «έξυπνο» δήθεν καπιταλισμό που ξέρει ποιον να ευνοήσει. Έχει ανάγκη από μια πραγματικά ανοιχτή οικονομία, όπου οι επιχειρήσεις θα κερδίζουν επειδή είναι καλύτερες, και όχι επειδή βρίσκονται πιο κοντά στο κέντρο της εξουσίας.
Και το αποτέλεσμα θα ήταν πολύ πιο ευνοϊκό για τον μέσο καταναλωτή, που σήμερα στενάζει από την ακρίβεια και τον πληθωρισμό, που καλλιεργούν τα διάφορα τραστ, σε αγαστή συνεργασία με τη κυβέρνηση.
Αυτός λοιπόν είναι ο πραγματικός διαχωρισμός.
Όχι ανάμεσα στη Δεξιά και την Αριστερά, αυτά πάψανε να ισχύουν προ πολλού… ρωτήστε και τον νέο πιο σέξι Αλέξη, αλλά ανάμεσα σε ένα κράτος που υπηρετεί όλους τους πολίτες, και σε ένα κράτος που σύμφωνα με όσους διατηρούν ακόμη μια νηφάλια σκέψη, λειτουργεί υπέρ ενός κλειστού κύκλου πολιτικής και οικονομικής ισχύος.
Ενός κύκλου ημετέρων…
