Του Ανδρέα Καψαμπέλη
Υπάρχουν επέτειοι που δεν αφορούν το παρελθόν. Αφορούν το ποιοι είμαστε σήμερα. Και η μαύρη επέτειος της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο είναι μία από αυτές. Γι’ αυτό και η εικόνα που παρουσιάστηκε φέτος στην Αθήνα δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Δεν ήταν απλώς ένα υποβαθμισμένο μνημόσυνο. Ήταν μια πολιτική δήλωση. Μια δήλωση διά της απουσίας…
Την ώρα που τελούνταν το ετήσιο μνημόσυνο για τους πεσόντες του 1974, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και η υπουργός Πολιτισμού βρίσκονταν στα Ιωάννινα εγκαινιάζοντας αναστηλωμένα οθωμανικά μνημεία. Η κυβέρνηση εκπροσωπήθηκε τυπικά και διεκπεραιωτικά. Κανείς κορυφαίος υπουργός δεν έδωσε το «παρών». Ούτε καν μια κυπριακή σημαία δεν υπήρχε έξω από τη Μητρόπολη για να θυμίζει τον λόγο της τελετής…
Και σαν να μην έφτανε αυτό, ακόμη και όσοι μίλησαν έμοιαζαν να φοβούνται τις λέξεις. Η λέξη «Τουρκία» σχεδόν εξαφανίστηκε. Η «τουρκική εισβολή» μετατράπηκε σε μια γενική και αφηρημένη αναφορά σε παραβιάσεις δικαιωμάτων. Η κατοχή μισού ευρωπαϊκού κράτους παρουσιάστηκε περίπου ως μια ιστορική εκκρεμότητα χωρίς υπεύθυνο…
Δεν πρόκειται για σύμπτωση. Πρόκειται για μια ευρύτερη πολιτική αντίληψη που κερδίζει έδαφος τα τελευταία χρόνια. Μια αντίληψη σύμφωνα με την οποία η εθνική μνήμη θεωρείται ενοχλητική, η ιστορική αλήθεια υπερβολική και η υπενθύμιση των ευθυνών επικίνδυνη για το κλίμα των «ήρεμων νερών». Οι λέξεις επιλέγονται με υπερβολική προσοχή, οι συμβολισμοί αποφεύγονται και οι επέτειοι αντιμετωπίζονται περισσότερο ως διπλωματικό βάρος παρά ως εθνικό χρέος. Σαν να πιστεύουν ορισμένοι ότι η Ιστορία μπορεί να ξαναγραφτεί, αρκεί να σταματήσουμε να τη θυμόμαστε.
Όμως τα «ήρεμα νερά» δεν χτίζονται πάνω στη λήθη. Δεν οικοδομούνται πάνω στη σιωπή. Και πολύ περισσότερο δεν μπορούν να στηριχθούν στην υποβάθμιση μιας εθνικής τραγωδίας που παραμένει ανοιχτή πληγή πενήντα και πλέον χρόνια μετά.
Το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι κάποιοι απουσίασαν. Είναι ότι έδειξαν να μην αντιλαμβάνονται καν τη σημασία της απουσίας τους. Σαν η Κύπρος να αποτελεί πλέον μια άβολη υποσημείωση της Ιστορίας. Σαν οι νεκροί του 1974 να ανήκουν σε ένα κεφάλαιο που κάποιοι θα προτιμούσαν να κλείσει οριστικά.
Όμως τα έθνη που ξεχνούν τους νεκρούς τους δεν χάνουν μόνο τη μνήμη τους. Χάνουν σταδιακά και την αυτοσυνείδησή τους. Και όταν φτάνει η στιγμή που τα οθωμανικά μνημεία θεωρούνται σημαντικότερη προτεραιότητα από το μνημόσυνο των πεσόντων της Κύπρου, τότε το πρόβλημα δεν είναι πρωτίστως πολιτικό. Είναι βαθιά εθνικό. Γιατί αποκαλύπτει μια εξουσία που δείχνει ολοένα μεγαλύτερη άνεση απέναντι στη λήθη και ολοένα μεγαλύτερη αμηχανία απέναντι στην Ιστορία. Και ένα κράτος που αρχίζει να ξεχνά τους ήρωές του, αργά ή γρήγορα ξεχνάει ολοκληρωτικά και τις ίδιες τις υποχρεώσεις του απέναντι στην πατρίδα…
