Από τις τελετές προς τιμήν της Αθηνάς μέχρι τις προσευχές στον Δία και τον Διόνυσο, μια μικρή αλλά δραστήρια κοινότητα στην Αθήνα υποστηρίζει ότι η αρχαία ελληνική θρησκεία δεν αποτελεί αναπαράσταση του παρελθόντος, αλλά μια ζωντανή παράδοση που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Σε έναν μικρό χώρο στην Αθήνα, γυναίκες ντυμένες με λευκές τελετουργικές ενδυμασίες εμφανίζονται μπροστά από μια σπηλιά. Άνδρες και γυναίκες διαφορετικών ηλικιών σχηματίζουν ημικύκλιο γύρω από έναν πέτρινο βωμό, ενώ μία από τις συμμετέχουσες τοποθετεί ένα μικρό άγαλμα της Αθηνάς, της αρχαίας θεάς της σοφίας, στο πίσω μέρος του βωμού. Το θυμίαμα καίει και η τελετή ξεκινά.
Joe Baur
Η εικόνα θυμίζει σκηνή από την αρχαία Ελλάδα, όμως πρόκειται για μια πραγματική θρησκευτική τελετή του 21ου αιώνα. Πρόκειται για μέλη της Labrys, μιας σύγχρονης ομάδας ελληνικού πολυθεϊσμού, η οποία τιμά θεότητες όπως η Αθηνά, ο Δίας, ο Διόνυσος και ο Ποσειδώνας όχι ως σύμβολα ή στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά ως μέρος μιας ενεργής θρησκευτικής πίστης.
Η συγκεκριμένη τελετή αφορά τα Πλυντήρια, μια αρχαία αθηναϊκή γιορτή καθαρμού που συνδεόταν με τον καθαρισμό του ιερού αγάλματος της Αθηνάς. Η Labrys, το όνομα της οποίας προέρχεται από τον διπλό πέλεκυ, ιερό σύμβολο του μινωικού και αρχαιοελληνικού κόσμου, οργανώνει δημόσιες τελετές αλλά ενθαρρύνει και την προσωπική λατρεία στο σπίτι.
«Δεν αναβιώνουμε το παρελθόν, συνεχίζουμε μια παράδοση»
Για τα μέλη της κοινότητας, η αρχαία ελληνική θρησκεία δεν είναι μια ιστορική αναπαράσταση. Όπως εξηγούν, πρόκειται για συνέχεια μιας πνευματικής παράδοσης που διατρέχει την ελληνική ιστορία.
Ο συνιδρυτής της Labrys, Χρήστος Πανόπουλος, ο οποίος χρησιμοποιεί το θρησκευτικό όνομα «Πανδίων», υποστηρίζει ότι η σύγχρονη κοινωνία έχει δημιουργήσει μια απόσταση ανάμεσα στη σημερινή Ελλάδα και την αρχαία κληρονομιά της.
Joe Baur
«Δεν είμαστε άνθρωποι που παριστάνουμε τους αρχαίους Έλληνες. Δεν κάνουμε αναπαραστάσεις. Πρόκειται για μια θρησκευτική πρακτική που συνεχίζεται», αναφέρει.
Ο ίδιος εκφράζει επίσης την ενόχλησή του για τον τρόπο με τον οποίο η παγκόσμια ποπ κουλτούρα παρουσιάζει συχνά την αρχαία Ελλάδα, χωρίς ελληνική συμμετοχή.
Με αφορμή τη νέα κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν, σημειώνει ότι οι μύθοι αυτοί έχουν απομακρυνθεί από τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία και έχουν γίνει παγκόσμιο πολιτιστικό προϊόν.
Από τον Δία και την Αθηνά στην αναζήτηση της ευδαιμονίας
Για τον Πανόπουλο, η προσέγγιση στον ελληνικό πολυθεϊσμό δεν ξεκίνησε από μια ξαφνική εμπειρία, αλλά από μια μακρά προσωπική αναζήτηση.
«Δεν ήταν σαν να εμφανίστηκε ο Δίας και μου έδωσε εντολές», λέει χαρακτηριστικά, αναγνωρίζοντας πώς μπορεί να ακούγεται αυτή η πίστη σε ανθρώπους που δεν τη συμμερίζονται. Για εκείνον, πρόκειται για μια διαδικασία σύνδεσης με κάτι βαθύτερο.
«Οι μύθοι και οι τελετουργίες είναι μια συμβολική γλώσσα. Ο στόχος είναι να δημιουργήσουμε μια σύνδεση με το θείο», εξηγεί.
Η κοινότητα συνδέει τη σύγχρονη πρακτική της με την αρχαιοελληνική έννοια της ευδαιμονίας, δηλαδή την κατάσταση ολοκλήρωσης και ευτυχίας που, σύμφωνα με την αρχαία φιλοσοφία, δεν εξαρτάται από τις εξωτερικές συνθήκες αλλά από την καλλιέργεια της αρετής.
«Ο σύγχρονος κόσμος έχει χάσει τον στόχο της επίτευξης της ευτυχίας μέσω της αρετής», υποστηρίζει ο Πανόπουλος.
Joe Baur
Μια κοινότητα ανοιχτή σε όλους
Η Labrys δεν είναι η μοναδική ομάδα που ασχολείται με τον ελληνικό πολυθεϊσμό. Τα τελευταία χρόνια έχουν δημιουργηθεί διαφορετικές κοινότητες με παρόμοιο ενδιαφέρον, αν και με διαφορετικές προσεγγίσεις.
Η συγκεκριμένη ομάδα δηλώνει ότι καλωσορίζει ανθρώπους που έχουν πραγματικό ενδιαφέρον για την αρχαία ελληνική θρησκευτική παράδοση, ανεξάρτητα από την καταγωγή ή την προηγούμενη σχέση τους με αυτή.
Ανάμεσα στα μέλη της βρίσκονται άνθρωποι με διαφορετικές διαδρομές. Ο Παναγιώτης Κουτάλος, εκπαιδευτικός από την Αθήνα, μεγάλωσε σε αυστηρά χριστιανικό περιβάλλον και αναζήτησε αργότερα έναν διαφορετικό πνευματικό δρόμο. Όπως λέει, τον προσέλκυσε η ιδέα μιας πνευματικότητας χωρίς την έννοια της θεϊκής κρίσης.
Η Άννα Σινάν, με καταγωγή από τη Βραζιλία, γνώρισε τη Labrys μέσα από μια τελετή προς τιμήν του Διονύσου στην Αθήνα. Για εκείνη, η εμπειρία θύμισε στοιχεία από το καρναβάλι της πατρίδας της, αλλά με μια βαθύτερη θρησκευτική διάσταση.
«Δεν είναι απλώς μια γιορτή. Πριν και μετά υπάρχει προσευχή. Δεν έχει χάσει την ουσία της», σημειώνει.
Η αρχαία παράδοση σε έναν σύγχρονο κόσμο
Οι τελετές της Labrys συνδυάζουν αρχαία στοιχεία με σύγχρονες πρακτικές, καθώς πολλά από τα αρχικά τελετουργικά έχουν χαθεί με την πάροδο των αιώνων. Τα μέλη της κοινότητας αναζητούν ιστορικές πηγές, αλλά παράλληλα δημιουργούν νέους τρόπους έκφρασης βασισμένους στις αρχές που θεωρούν σημαντικές.
Κατά τη διάρκεια μιας τελετής προς τιμήν της Αθηνάς, οι συμμετέχοντες απαγγέλλουν ύμνους που αποδίδονται στον Ορφέα, σε συνδυασμό με σύγχρονες προσευχές. Στο τέλος της τελετής αγκαλιάζονται και προσφέρουν κρασί στον βωμό, όπως γινόταν και στην αρχαιότητα.
Για τα μέλη της κοινότητας, οι θεοί του Ολύμπου δεν αποτελούν απλώς χαρακτήρες από τα ομηρικά έπη ή σύμβολα μιας μακρινής εποχής. Αποτελούν μια ζωντανή πνευματική πραγματικότητα που συνεχίζει να δίνει νόημα σε ανθρώπους χιλιάδες χρόνια μετά την εποχή των αρχαίων ναών.
