Μια απλή ανατομική καινοτομία ενδέχεται να άλλαξε ριζικά τη ζωή στους ωκεανούς πριν από περίπου 550 εκατομμύρια χρόνια.
Η εμφάνιση ενός ολοκληρωμένου πεπτικού συστήματος, με ξεχωριστό άνοιγμα για την πρόσληψη της τροφής και διαφορετικό για την αποβολή των υπολειμμάτων, φαίνεται ότι έδωσε σημαντικό εξελικτικό πλεονέκτημα σε ορισμένα ζώα. Παράλληλα, όμως, μπορεί να προκάλεσε μια βαθιά οικολογική κρίση.
Στη σειρά «Evolution» του BBC, ο Βρετανός φυσιοδίφης και παρουσιαστής Κρις Πάκαμ εξηγεί ότι η εμφάνιση του πλήρους πεπτικού σωλήνα επέτρεψε σε ορισμένους οργανισμούς να τρέφονται σχεδόν αδιάκοπα.
«Από τη στιγμή που διαθέτεις έναν πλήρη πεπτικό σωλήνα, με την τροφή να εισέρχεται από το ένα άκρο, να υφίσταται συνεχή επεξεργασία και να εξέρχεται από το άλλο, μπορείς να τρως σχεδόν συνεχώς», ανέφερε.
Η δυνατότητα αυτή επέτρεψε στα ζώα να προσλαμβάνουν περισσότερη ενέργεια, να γίνονται πιο δραστήρια και να αυξάνουν σταδιακά το μέγεθός τους. Έτσι άρχισε η εξάπλωση πιο σύνθετων οργανισμών προς το τέλος της Εδιακάριας Περιόδου.
Η καταστροφή του «Εδιακάριου κήπου»
Πριν από αυτή την εξέλιξη, πολλοί οργανισμοί διέθεταν ένα πεπτικό σύστημα που κατέληγε σε τυφλό άκρο. Η τροφή εισερχόταν και τα απόβλητα αποβάλλονταν από το ίδιο άνοιγμα. Αυτό σήμαινε ότι έπρεπε να ολοκληρωθεί η πέψη πριν από το επόμενο γεύμα.
Η εμφάνιση του πρωκτού εξάλειψε αυτόν τον περιορισμό. Τα νέα ζώα μπορούσαν να τρέφονται συχνότερα και άρχισαν να καταναλώνουν τις εκτεταμένες μικροβιακές επιστρώσεις που κάλυπταν τον πυθμένα των ωκεανών.
Οι μικροβιακοί αυτοί τάπητες, γνωστοί ως «Εδιακάριος κήπος», αποτελούσαν τόσο πηγή τροφής όσο και ενδιαίτημα για πολλά από τα παράξενα πλάσματα της εποχής.
«Χωρίς πρωκτό δεν υπάρχει κεφάλι»
Η σταδιακή καταστροφή των μικροβιακών ταπήτων άλλαξε ριζικά το περιβάλλον του θαλάσσιου πυθμένα. Πολλοί οργανισμοί που εξαρτώνταν από αυτούς εξαφανίστηκαν από το αρχείο των απολιθωμάτων πριν από περίπου 550 εκατομμύρια χρόνια. Από αυτή την υπόθεση προκύπτει η προκλητική διατύπωση του Πάκαμ ότι «ο πρωκτός ίσως προκάλεσε την πρώτη μαζική εξαφάνιση στην Ιστορία».
Η ίδια ανατομική καινοτομία μπορεί να συνέβαλε και στη δημιουργία της κεφαλής. Όπως εξηγεί, όταν ένα ζώο διαθέτει στόμα και πρωκτό, το στόμα πρέπει να βρίσκεται προς την κατεύθυνση της τροφής. Σταδιακά, οι αισθήσεις συγκεντρώθηκαν γύρω από αυτό, κοντά στον εγκέφαλο. Για τον λόγο αυτό, ο Πάκαμ συνοψίζει αυτή την εξελικτική αλυσίδα με μία ακόμη ενδιαφέρουσα φράση: «Χωρίς πρωκτό, δεν υπάρχει κεφάλι».
