Η Wall Street τον φοβάται περισσότερο απ’ όσο φοβάται τους προέδρους. Όταν τηλεφωνεί, οι σιδηροδρομικές εταιρείες συγχωνεύονται. Όταν συνοφρυώνεται, οι τραπεζίτες αλλάζουν στάση.
Και όταν το 1907 οι Ηνωμένες Πολιτείες πλησιάζουν στο οικονομικό χάος, δεν περιμένουν το κράτος. Περιμένουν τον Τζέι Πι Μόργκαν.
Για δεκαετίες, κανείς δεν αμφισβητεί ότι είναι ο ισχυρότερος άνθρωπος της αμερικανικής οικονομίας. Είναι ο τραπεζίτης που αποφασίζει ποια εταιρεία θα σωθεί, ποια θα καταρρεύσει και ποια θα γίνει ο επόμενος βιομηχανικός γίγαντας.
Είναι ο άνθρωπος που βρίσκεται πίσω από τη δημιουργία της General Electric, ενορχηστρώνει τη γέννηση της U.S. Steel και μετατρέπει τη Wall Street σε παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό κέντρο.
Όταν όμως πεθαίνει την άνοιξη του 1913, σε ένα πολυτελές ξενοδοχείο της Ρώμης, απομένει ένα τελευταίο ερώτημα.
Πόσο πλούσιος ήταν πραγματικά ο άνθρωπος που έμοιαζε να έχει ολόκληρη την αμερικανική οικονομία στα χέρια του; Η απάντηση θα εκπλήξει τους πάντες.
Η διαθήκη που κανείς δεν περίμενε
Η προσωπική του περιουσία ανέρχεται σε περίπου 80 εκατομμύρια δολάρια. Σε σημερινές τιμές, λίγο πάνω από 2 δισεκατομμύρια δολάρια. Ένα ασύλληπτο ποσό για τους περισσότερους ανθρώπους. Όχι όμως για τον Τζέι Πι Μόργκαν.
Η αποκάλυψη προκαλεί αμηχανία στη Wall Street. Ο άνθρωπος που όλοι θεωρούσαν τον απόλυτο άρχοντα του αμερικανικού καπιταλισμού απέχει πολύ από το να είναι ο πλουσιότερος της εποχής του. Ο Τζον Ντ. Ροκφέλερ διαθέτει πολλαπλάσια περιουσία, ενώ και ο Άντριου Κάρνεγκι τον ξεπερνά κατά πολύ. Αρκετοί ακόμη μεγαλοβιομήχανοι έχουν υψηλότερη περιουσία.
Όταν πληροφορείται το ύψος της κληρονομιάς, ο Ροκφέλερ σχολιάζει με τον γνωστό του κυνισμό:
And to think he wasn’t even a rich man (Και να σκεφτεί κανείς ότι δεν ήταν καν πλούσιος).
Η φράση μένει στην ιστορία όχι επειδή είναι κυριολεκτικά σωστή, αλλά επειδή αποκαλύπτει ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα στην ιστορία του καπιταλισμού.
Ο άνθρωπος που δεν χρειαζόταν να είναι ο πλουσιότερος
Ο Τζέι Πι Μόργκαν δεν συσσωρεύει αμύθητες προσωπικές περιουσίες όπως οι μεγάλοι βιομήχανοι της εποχής του. Κάνει κάτι πολύ πιο έξυπνο. Ελέγχει τη ροή του χρήματος. Και τη μετατρέπει σε επιρροή.
Αντί να αγοράζει εργοστάσια, ελέγχει τις τράπεζες που τα χρηματοδοτούν. Αντί να χτίζει ο ίδιος επιχειρήσεις, οργανώνει συγχωνεύσεις, αναδιαρθρώνει εταιρείες και κατευθύνει τα ευρωπαϊκά κεφάλαια που καταφθάνουν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Εκείνος αποφασίζει ποιος θα δανειστεί, ποιος θα επεκταθεί, ποιος θα επιβιώσε και ποιος θα εξαφανιστεί.
Η πραγματική δύναμη του Μόργκαν δεν βρίσκεται στον προσωπικό του τραπεζικό λογαριασμό. Βρίσκεται στο γεγονός ότι ολόκληρη η οικονομία εξαρτάται από τις αποφάσεις του.
Όταν έγινε… Κεντρική Τράπεζα
Το φθινόπωρο του 1907 η Αμερική βρίσκεται στο χείλος της οικονομικής καταστροφής.
Τράπεζες καταρρέουν. Οι καταθέτες σχηματίζουν ουρές για να αποσύρουν τις οικονομίες μιας ζωής, το χρηματιστήριο βυθίζεται και η χώρα δεν διαθέτει ακόμη Federal Reserve.
Ο Τζέι Πι Μόργκαν αναλαμβάνει πρωτοβουλία. Συγκεντρώνει τους σημαντικότερους τραπεζίτες της Νέας Υόρκης στην προσωπική του βιβλιοθήκη και, σύμφωνα με τις ιστορικές μαρτυρίες, τους πιέζει να μη φύγουν μέχρι να συμφωνήσουν σε ένα κοινό σχέδιο διάσωσης.
Μέσα σε μία νύχτα κινητοποιούνται τεράστια ιδιωτικά κεφάλαια και ο πανικός σταματά. Το τραπεζικό σύστημα σώζεται.
Για πολλούς ιστορικούς, εκείνη είναι η στιγμή που ένας ιδιώτης τραπεζίτης λειτουργεί ως η ανεπίσημη Κεντρική Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η κρίση του 1907 θα οδηγήσει τελικά στη δημιουργία της Federal Reserve το 1913, ακριβώς επειδή η Ουάσιγκτον αντιλαμβάνεται ότι κανένα κράτος δεν μπορεί να εξαρτάται από έναν και μόνο άνθρωπο για να σωθεί.
Η μεγαλύτερη κληρονομιά του
Η μεγαλύτερη παρακαταθήκη του Τζέι Πι Μόργκαν δεν είναι τα χρήματα που αφήνει στους κληρονόμους του.
Είναι το μοντέλο εξουσίας που δημιουργεί. Αποδεικνύει ότι στον σύγχρονο καπιταλισμό ο ισχυρότερος άνθρωπος δεν είναι απαραίτητα εκείνος που κατέχει τα περισσότερα χρήματα.
Είναι εκείνος που αποφασίζει πού θα πάνε. Αυτό το μοντέλο συνεχίζει να καθορίζει τη λειτουργία του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα.
Από τον Τζέι Πι Μόργκαν στον Τζέιμι Ντάιμον
Η ιστορία αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον αν κοιτάξει κανείς τη Wall Street σήμερα.
Ο τραπεζικός όμιλος JPMorgan Chase, που αποτελεί τον ιστορικό διάδοχο της τράπεζας του Τζέι Πι Μόργκαν, δεν είναι απλώς η μεγαλύτερη τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών. Υπό την ηγεσία του Τζέιμι Ντάιμον εξελίσσεται σε έναν από τους ισχυρότερους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς που γνώρισε ποτέ ο κόσμος και βρίσκεται πλέον κοντά σε ένα ιστορικό ορόσημο: να γίνει η πρώτη τράπεζα στην ιστορία με χρηματιστηριακή αξία που θα αγγίξει το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια.
Ίσως τελικά εκεί να βρίσκεται η απάντηση στο ειρωνικό σχόλιο του Ροκφέλερ.
Η διαθήκη του Τζέι Πι Μόργκαν μπορεί να μην εντυπωσίασε με το μέγεθος της προσωπικής του περιουσίας. Η πραγματική του κληρονομιά, όμως, δεν γράφτηκε στους τραπεζικούς λογαριασμούς του, αλλά στον τρόπο με τον οποίο άλλαξε για πάντα τη λειτουργία των αγορών.
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά τον θάνατό του, το όνομά του εξακολουθεί να βρίσκεται στην κορυφή της Wall Street, αποδεικνύοντας ότι ο μεγαλύτερος πλούτος δεν είναι πάντα αυτός που κατέχεις, αλλά αυτός που μπορείς να κινήσεις.
