Αυτό που όλοι μας υποψιαζόμασταν εδώ και χρόνια (και ειδικά όσοι βλέπουν την καθημερινή μάχη με τις οθόνες μέσα στο ίδιο τους το σπίτι) έρχεται πλέον και επίσημα με τη βούλα των Βρυξελλών. Μετά από μια εξονυχιστική έρευνα δύο ετών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε επίσημα τα προκαταρκτικά της πορίσματα, καταλήγοντας σε ένα ξεκάθαρο συμπέρασμα: το Facebook και το Instagram δεν είναι απλώς δημοφιλείς πλατφόρμες, αλλά έχουν σχεδιαστεί σκόπιμα με τρόπο που προκαλεί εθισμό, παραβιάζοντας κατάφωρα την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA).
Οι ψηφιακές «παγίδες» που μας κρατούν σε αυτόματο πιλότο
Η επίσημη κατηγορία της Ε.Ε. επικεντρώνεται σε μηχανισμούς που οι περισσότεροι από εμάς βιώνουμε καθημερινά ως χρήστες. Το ασταμάτητο infinite scroll που φορτώνει συνεχώς νέο περιεχόμενο, η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο (autoplay), οι επίμονες ειδοποιήσεις (push notifications) και οι επιθετικοί αλγόριθμοι της Meta, έχουν έναν και μοναδικό στόχο: να κρατήσουν τον χρήστη «αιχμάλωτο» μέσα στην εφαρμογή για όσο το δυνατόν περισσότερη ώρα.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, αυτά τα χαρακτηριστικά εκμεταλλεύονται την ανθρώπινη ψυχολογία και οδηγούν τον εγκέφαλο σε μια κατάσταση «αυτόματου πιλότου». Οι ρυθμιστικές αρχές της Ευρώπης τονίζουν ότι η Meta έχτισε συστηματικά ένα περιβάλλον που καθιστά εξαιρετικά δύσκολο για τον οποιονδήποτε, και ειδικά για τους νέους, να πατήσει απλώς το κουμπί της εξόδου.
Τα στοιχεία που αγνοήθηκαν και τα εργαλεία «για τα μάτια του κόσμου»
Το πιο σκοτεινό σημείο της υπόθεσης είναι ότι, σύμφωνα με την Επιτροπή, η εταιρεία του Mark Zuckerberg γνώριζε πολύ καλά τι έκανε. Η Meta κατηγορείται ότι αγνόησε εσωτερικά στοιχεία και μελέτες που είχε στη διάθεσή της σχετικά με το πόσο χρόνο περνούν οι ανήλικοι στα Reels και τα Stories, ειδικά κατά τις νυχτερινές ώρες, επιλέγοντας να μη θυσιάσει το engagement των χρηστών στον βωμό της ψυχικής τους υγείας.
Όσο για τα περίφημα εργαλεία προστασίας που διαφημίζει κατά καιρούς η πλατφόρμα; Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα αποδομεί πλήρως, τονίζοντας ότι στην πράξη δεν λειτουργούν. Οι ειδοποιήσεις για τη διαχείριση του χρόνου οθόνης προσπερνιούνται με ένα απλό κλικ από τους εφήβους, ενώ οι ρυθμίσεις γονικού ελέγχου είναι τόσο περίπλοκες και χρονοβόρες που η πλειονότητα των γονέων αδυνατεί να τις χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά στην καθημερινότητα.
Το αστρονομικό πρόστιμο των 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων
Οι Βρυξέλλες δεν μένουν στα λόγια, αλλά απαιτούν ριζικές αλλαγές στον ίδιο τον πυρήνα του Facebook και του Instagram. Ζητούν την απενεργοποίηση του infinite scroll και του autoplay ως προεπιλεγμένες ρυθμίσεις (default), την επιβολή υποχρεωτικών διαλειμμάτων και τον πλήρη επανασχεδιασμό των αλγορίθμων.
Αν και η Meta διαφωνεί κάθετα με τα πορίσματα, προτάσσοντας ως άμυνα τη δημιουργία των Teen Accounts, το οικονομικό ρίσκο για την εταιρεία είναι τεράστιο. Σε περίπτωση που οι κατηγορίες οριστικοποιηθούν, το πρόστιμο μπορεί να αγγίξει το 6% του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου της, ένα ποσό που με τα τρέχοντα οικονομικά δεδομένα μεταφράζεται σε περισσότερα από 12 δισεκατομμύρια δολάρια.
Η υπόθεση αυτή, η οποία ξεκίνησε να ερευνάται επίσημα, ανοίγει και άλλους ασκούς του Αιόλου, καθώς εξετάζονται τα συστήματα επαλήθευσης ηλικίας αλλά και το επικίνδυνο φαινόμενο του «rabbit hole», της τάσης δηλαδή του αλγορίθμου να παρασύρει τους χρήστες σε όλο και πιο ακραίο ή καταθλιπτικό περιεχόμενο, απλώς και μόνο για να μην κλείσουν την εφαρμογή.
