Του Σάββα Καλεντερίδη
Ο νέος επιχειρησιακός σχεδιασμός του ΝΑΤΟ, με την ίδρυση της Ναυτικής Διοίκησης στα Στενά του Βοσπόρου και του Στρατηγείου με το πολυεθνικό σώμα στρατού στα Άδανα, αναθέτει στην Τουρκία την ευθύνη επιτήρησης και συντονισμού των επιχειρήσεων στον Εύξεινο Πόντο, στον Νότιο Καύκασο και στην ανατολική Μεσόγειο. Αυτό, σε συνδυασμό με το μέγεθος των ενόπλων δυνάμεων και την εκπεφρασμένη πολιτική βούληση για τη διάθεση στρατευμάτων για νατοϊκές αποστολές, μετατρέπει την Τουρκία από περιφερειακό σε κεντρικό κράτος-μέλος της Συμμαχίας και ενισχύει την ήδη ισχυρή θέση της στους μηχανισμούς του ΝΑΤΟ.
Το ίδιο διάστημα που συμβαίνουν αυτά, οι ΗΠΑ θέτουν σε εφαρμογή το σχέδιο μείωσης της εμπλοκής τους στην άμυνα της Ευρώπης, μεταφέροντας τις ευθύνες στα ευρωπαϊκά κράτη-μέλη. Πρώτο πρακτικό βήμα είναι το γεγονός ότι η Ευρώπη επωμίζεται το κύριο βάρος της χρηματοδότησης του πολέμου και της οικονομικής στήριξης της Ουκρανίας.
Η απόφαση των ΗΠΑ να μειώσουν την παρουσία και τη συμβολή τους στην άμυνα της Ευρώπης σηματοδοτεί μια δραματική αλλαγή, που υποχρεώνει τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες τους και να προχωρήσουν σε πρωτοφανή εξοπλιστικά προγράμματα. Σε όλη αυτήν τη διαδικασία η Τουρκία διεκδικεί ρόλο που θα την κατατάσσει ανάμεσα στους πρωταγωνιστές στο ευρωπαϊκό σκέλος του ΝΑΤΟ.
Όμως, ο βασικός στόχος της δεν περιορίζεται σε αυτό. Ο στόχος της είναι να καθίσει στο τραπέζι της λήψεως αποφάσεων που σχετίζονται με την υπό οικοδόμηση νέα αρχιτεκτονική άμυνα και ασφάλεια της Ε.Ε.
Δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι ο Ερντογάν αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος των δηλώσεων που έκανε πριν από την είσοδό του στην αίθουσα του Συμβουλίου Κορυφής του ΝΑΤΟ στο θέμα αυτό. Απευθυνόμενος στους Ευρωπαίους συμμάχους του ΝΑΤΟ, ο πρόεδρος Ερντογάν επισήμανε τον στόχο της Τουρκίας, που είναι η συμμετοχή της στα αμυντικά σχέδια της Ε.Ε.
Μάλιστα, τονίζοντας το μέγεθος των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, είπε ότι «ως η χώρα με τον μεγαλύτερο χερσαίο στρατό στην Ευρώπη, προσπαθούμε να διαθέσουμε τις δυνατότητές μας στη Συμμαχία όταν χρειαστεί». Επίσης, ο Τούρκος πρόεδρος αναφέρθηκε στη διαδικασία εξέλιξης της Συμμαχίας ως εξής: «Θα ήθελα να επιστήσω ιδιαίτερη προσοχή σε αυτά τα δύο σημεία προκειμένου να επιτύχουμε τον στόχο 3.0 του ΝΑΤΟ το συντομότερο δυνατό. Πρώτον, η έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην άρση των περιορισμών στην αμυντική συνεργασία μεταξύ των συμμάχων, ιδίως στην αμυντική βιομηχανία. Χαιρετίζω το γεγονός ότι αυτό το μήνυμα τονίστηκε τόσο από αξιωματούχους της βιομηχανίας όσο και από κυβερνητικούς αξιωματούχους στο φόρουμ της αμυντικής βιομηχανίας. Δεύτερον, ως Ευρωπαίοι σύμμαχοι, αναλαμβάνοντας παράλληλα μεγαλύτερη ευθύνη στην ηπειρωτική άμυνα, πρέπει επίσης να αποφεύγουμε μέτρα που θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν την ακεραιότητα της Συμμαχίας και των διατλαντικών σχέσεων. Εδώ, θα ήθελα ειδικότερα να απευθυνθώ στους συμμάχους μας που είναι μέλη της Ε.Ε. Το μέγιστο όφελος στις προσπάθειες ασφαλείας της Ένωσης μπορεί να επιτευχθεί μόνο αποφεύγοντας την περιττή επικάλυψη με το ΝΑΤΟ. Ενώ ένα μοντέλο συνεργασίας που υπαγορεύεται από τη λογική είναι εφικτό, ο αποκλεισμός συμμάχων που δεν είναι μέλη της Ε.Ε. θα οδηγήσει σε σπατάλη περιορισμένων πόρων και σε μια τεχνητή διαίρεση στην Ευρώπη που δεν επιθυμούμε καθόλου. Είναι επίσης σαφές ότι αυτή η στάση δεν εξυπηρετεί την υποδομή της διατλαντικής αμυντικής βιομηχανίας που επεσήμανε ο γ.γ.».
Στο σημείο αυτό θα πρέπει να επισημάνουμε ότι ο στρατηγικός στόχος της Τουρκίας δεν είναι η συμμετοχή της στο SAFE και η εξασφάλιση πωλήσεων οπλικών συστημάτων τουρκικής κατασκευής. Αυτό είναι το έλασσον. Το μείζον είναι να κατορθώσει η Τουρκία να καθίσει στο τραπέζι που λαμβάνονται οι αποφάσεις για την άμυνα και ασφάλεια της Ε.Ε.
Η Τουρκία αντιμετώπισε με μεγάλο προβληματισμό την άμεση ανταπόκριση τεσσάρων κρατών-μελών της Ε.Ε. στην έκκληση του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας για αμυντική συνδρομή, ενεργοποιώντας ατύπως το Άρθρο 42 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, που αφορά τη θέσπιση της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας, το οποίο, με βάση την παράγραφο 7, είναι η θεμελιώδης ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της Ε.Ε: εάν ένα κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση, υποχρεώνει τις υπόλοιπες χώρες να του παράσχουν κάθε δυνατή βοήθεια και συνδρομή.
Η Τουρκία το τελευταίο πράγμα που θα ήθελε να δει είναι την Ε.Ε. να αναπτύσσει τη δική της άμυνα και ασφάλεια και, σε περίπτωση που κινηθεί κατά της Ελλάδας, να δει απέναντί της τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., τα οποία έσπευσαν να συνδράμουν την Ελλάδα.
Αυτό το στρατηγικό πλεονέκτημα που έχουν αποκτήσει η Κύπρος και η Ελλάδα, με τη συμμετοχή στην Ε.Ε., προσπαθεί να εξουδετερώσει η Τουρκία, θέτοντάς το ως στρατηγικό στόχο.
Αυτός είναι ένας μεγάλος κίνδυνος για τη Λευκωσία και την Αθήνα, και για να τον αποτρέψουμε, θέλει σκληρή δουλειά.
