Ένα τραπέζι. Δώδεκα άνδρες. Ένα καταστατικό λίγων σελίδων. Στο Τορίνο της 11ης Ιουλίου 1899 κανείς δεν πιστεύει ότι παρακολουθεί τη γέννηση μιας αυτοκρατορίας. Η νέα εταιρεία ονομάζεται Fabbrica Italiana Automobili Torino – FIAT. Στα χαρτιά είναι μία ακόμη βιομηχανική επιχείρηση.
Στην πραγματικότητα, όμως, γίνεται κάτι πολύ περισσότερο: ο οικονομικός πνεύμονας της Ιταλίας, ο μεγαλύτερος εργοδότης της χώρας, ένας παγκόσμιος βιομηχανικός κολοσσός και το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζεται η δυναστεία των Ανιέλι, των ανθρώπων που για περισσότερο από έναν αιώνα θα κυβερνούν χωρίς ποτέ να εκλεγούν.
Μία εταιρεία που γεννήθηκε την κατάλληλη στιγμή
Το τέλος του 19ου αιώνα βρίσκει την Ιταλία ενωμένη πολιτικά, αλλά ακόμη οικονομικά κατακερματισμένη. Η βιομηχανική επανάσταση προχωρά με αργούς ρυθμούς σε σχέση με τη Γερμανία, τη Βρετανία και τη Γαλλία. Το αυτοκίνητο μοιάζει περισσότερο με ακριβό παιχνίδι για λίγους παρά με μέσο που μπορεί να αλλάξει τον κόσμο.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο νεαρός αξιωματικός του ιππικού Τζοβάνι Ανιέλι βλέπει κάτι που οι περισσότεροι αγνοούν: το μέλλον δεν ανήκει στο άλογο αλλά στον κινητήρα.
Η FIAT ξεκινά με μόλις 35 εργαζομένους και κατασκευάζει ελάχιστα αυτοκίνητα τον πρώτο χρόνο λειτουργίας της. Όμως ο Ανιέλι δεν θέλει απλώς να πουλά αυτοκίνητα. Θέλει να εκβιομηχανίσει ολόκληρη την Ιταλία.
Ο άνθρωπος που έκανε τη FIAT κράτος
Μέσα σε λίγες δεκαετίες η εταιρεία παράγει σχεδόν τα πάντα. Αυτοκίνητα, φορτηγά, τρακτέρ, κινητήρες αεροσκαφών, τρένα, τανκς, πολεμικό υλικό. Η FIAT δεν είναι πλέον μία αυτοκινητοβιομηχανία. Είναι η μεγαλύτερη βιομηχανική μηχανή της χώρας.
Δεν είναι τυχαίο ότι αρχίζει να κυκλοφορεί μια φράση που θα συνοδεύσει για δεκαετίες την ιταλική οικονομία: «Ό,τι είναι καλό για τη FIAT είναι καλό για την Ιταλία.»
Όταν ο Μπενίτο Μουσολίνι ανεβαίνει στην εξουσία, η FIAT βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα. Συνεργάζεται με το καθεστώς για να συνεχίσει να λειτουργεί και να παράγει, χωρίς όμως να χάσει την αυτονομία της. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τα εργοστάσιά της βομβαρδίζονται επανειλημμένα.
Η Ιταλία αλλάζει καθεστώς. Η μοναρχία πέφτει. Η Δημοκρατία γεννιέται. Η FIAT όμως παραμένει.
Είναι ένας από τους ελάχιστους θεσμούς που επιβιώνουν σχεδόν αλώβητοι από όλες τις πολιτικές ανατροπές του 20ού αιώνα.
Το οικονομικό θαύμα που είχε τέσσερις ρόδες
Μετά τον πόλεμο αρχίζει το λεγόμενο ιταλικό οικονομικό θαύμα. Η FIAT γίνεται η ατμομηχανή του. Το μικρό Fiat 500 και αργότερα το Fiat 600 βάζουν εκατομμύρια Ιταλούς για πρώτη φορά πίσω από τιμόνι.
Ολόκληρες πόλεις αναπτύσσονται γύρω από τα εργοστάσια του Τορίνο, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι μεταναστεύουν από τον φτωχό ιταλικό Νότο στον βιομηχανικό Βορρά για να εργαστούν στη FIAT και κάπως έτσι για δεκαετίες η πορεία της εταιρείας γίνεται σχεδόν ταυτόσημη με την πορεία της ιταλικής οικονομίας.
Η μεγάλη μεταμόρφωση όμως έρχεται με τον Τζιάνι Ανιέλι. Κοσμοπολίτης, χαρισματικός, με μοναδική επιρροή στις ευρωπαϊκές ελίτ, γίνεται το πρόσωπο της μεταπολεμικής Ιταλίας. Δεν κυβερνά. Δεν κατεβαίνει ποτέ σε εκλογές. Κι όμως, πρωθυπουργοί, τραπεζίτες, βιομήχανοι και ξένοι ηγέτες περνούν από το γραφείο του. Είναι ένας «ηγεμόνας χωρίς στέμμα», όπως τον χαρακτηρίζει ο ιταλικός Τύπος.
Η οικογένεια αποκτά συμμετοχές πολύ πέρα από την αυτοκινητοβιομηχανία: μέσα ενημέρωσης, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, αθλητισμό, με πιο γνωστό παράδειγμα τη Γιουβέντους. Η ισχύς της γίνεται τόσο μεγάλη ώστε πολλοί μιλούν για μια «παράλληλη εξουσία» στην Ιταλία.
Η FIAT δεν ήταν ποτέ μόνο αυτοκίνητα
Σήμερα η FIAT αποτελεί μέρος της Stellantis, ενός από τους μεγαλύτερους ομίλους αυτοκινήτου στον κόσμο. Η οικογένεια Ανιέλι, μέσω της Exor, εξακολουθεί να βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της αυτοκρατορίας.
Κι όμως, όλα ξεκίνησαν από εκείνη την υπογραφή του Ιουλίου του 1899. Μια εταιρεία γεννήθηκε τότε.
Αλλά η ιστορία απέδειξε ότι εκείνη την ημέρα γεννήθηκε κάτι πολύ μεγαλύτερο: μια επιχειρηματική δυναστεία που επηρέασε όσο λίγες την οικονομία, την πολιτική και την ίδια την ταυτότητα της σύγχρονης Ιταλίας.
