Η διαδικασία των πέναλτι, μία από τις πιο δραματικές στιγμές στο ποδόσφαιρο, ίσως είναι πολύ πιο στρατηγική απ’ όσο θεωρούνταν μέχρι σήμερα, καθώς μια νέα έρευνα αμφισβητεί την καθιερωμένη άποψη ότι η ομάδα που εκτελεί πρώτη σημαντικό πλεονέκτημα.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κουίνσλαντ στην Αυστραλία ανέλυσαν εκατοντάδες πέναλτι από κορυφαίες διεθνείς διοργανώσεις και στη συνέχεια προσομοίωσαν μαθηματικά εκατομμύρια πιθανά σενάρια. Το συμπέρασμά τους ήταν ότι οι ομάδες μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τις πιθανότητες νίκης, αν εντοπίσουν σωστά τους καλύτερους εκτελεστές τους υπό πίεση και τους τοποθετήσουν στην κατάλληλη σειρά, αναφέρει το Phys.org.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Ρόμπι Γουίλσον, από τη Σχολή Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου του Κουίνσλαντ, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι απλώς ποια ομάδα σουτάρει πρώτη, αλλά οι ψυχολογικές συνθήκες στις οποίες βρίσκεται κάθε παίκτης όταν παίρνει φόρα για να εκτελέσει. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Football Studies.
Οι ομάδες που εκτελούν δεύτερες
«Το ποιος εκτελεί πρώτος έχει σημασία, αλλά όχι με τον τρόπο που πιστεύουν οι περισσότεροι», ανέφερε ο Γουίλσον. Όπως εξήγησε, το να εκτελεί μια ομάδα πρώτη δεν κάνει αυτομάτως τους παίκτες της καλύτερους εκτελεστές. Ωστόσο, αναγκάζει την αντίπαλη ομάδα να αντιμετωπίσει περισσότερες στιγμές όπου ένα λάθος μπορεί να σημαίνει άμεσο αποκλεισμό.
Η έρευνα έδειξε ότι οι ομάδες που εκτελούν δεύτερες είναι πολύ πιθανότερο να βρεθούν μπροστά σε πέναλτι τύπου «βάλε το για να μείνεις ζωντανός», δηλαδή σε στιγμές όπου μια αποτυχία σημαίνει άμεση ήττα. Από την άλλη πλευρά, έχουν και περισσότερες πιθανότητες να βρεθούν σε πέναλτι που μπορούν να τους δώσουν αμέσως τη νίκη.
Στο διεθνές ποδόσφαιρο κορυφαίου επιπέδου, μόλις περίπου το 60% των πέναλτι καταλήγει σε γκολ όταν μια αστοχία σημαίνει άμεσο αποκλεισμό. Αντίθετα, το ποσοστό επιτυχίας πλησιάζει το 90% όταν ο παίκτης εκτελεί για να χαρίσει τη νίκη στην ομάδα του.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η σειρά των εκτελεστών μπορεί να μεταβάλει τις πιθανότητες νίκης μιας ομάδας κατά περισσότερο από 10 ποσοστιαίες μονάδες. Οι ομάδες που χρησιμοποιούν τους πιο αξιόπιστους εκτελεστές τους νωρίς στη διαδικασία έχουν, κατά κανόνα, καλύτερα αποτελέσματα από εκείνες που κρατούν τους καλύτερους για αργότερα.
Η εξαίρεση στον κανόνα
Υπάρχει, όμως, μια σημαντική εξαίρεση. Αν η ομάδα εκτελεί δεύτερη και οι καλύτεροι εκτελεστές της είναι ταυτόχρονα και οι πιο ανθεκτικοί ψυχολογικά, τότε η ιδανική στρατηγική μπορεί να είναι διαφορετική: να τοποθετηθούν στις θέσεις 4 και 5, εκεί όπου συχνά εμφανίζονται οι στιγμές της μεγαλύτερης πίεσης.
Όπως σημείωσε ο Γουίλσον, υπάρχουν ενδείξεις τόσο για «λύγισμα» υπό πίεση όσο και για παίκτες που αποδίδουν καλύτερα όταν το διακύβευμα είναι μεγάλο. Γι’ αυτό, η τεχνική ικανότητα δεν αρκεί.
Οι προπονητές πρέπει να γνωρίζουν ποιος εκτελεί με ακρίβεια και δύναμη, αλλά και ποιος μπορεί να αντέξει ψυχολογικά όταν μια ολόκληρη διοργάνωση κρίνεται σε ένα σουτ.
Το βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι οι διαδικασίες πέναλτι δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως λοταρία. Με καλύτερα δεδομένα, πιο προσεκτική ανάλυση και σωστή μοντελοποίηση, οι ομάδες μπορούν να αποκτήσουν ένα πραγματικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Σε νοκ άουτ αγώνες, όπου τα όνειρα μιας χώρας μπορεί να κριθούν από μία μόνο εκτέλεση, η στρατηγική στη σειρά των πέναλτι μπορεί να αποδειχθεί εξίσου κρίσιμη με την ίδια την εκτέλεση.
