Αν πιστεύετε ότι το καλοκαίρι στη Γη μπορεί να γίνει αφόρητα ζεστό τότε αξίζει να σκεφτείτε τον εξωπλανήτη HD 80606 b. Χρησιμοποιώντας το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb αστρονόμοι ανακάλυψαν ότι αυτός ο γιγάντιος αέριος πλανήτης που βρίσκεται 217 έτη φωτός μακριά από τη Γη κυριολεκτικά «ψήνεται» από το άστρο του.
Η τροχιά του HD 80606 b που ανήκει στην κατηγορία των πλανητών που οι επιστήμονες ονομάζουν «Καυτός Δίας» διαρκεί 111 ημέρες αλλά το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της είναι ότι είναι εξαιρετικά ελλειπτική. Κατά τη διάρκεια της κοντινότερης προσέγγισής του στο άστρο HD 80606 το James Webb κατέγραψε άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη στους 600 βαθμούς Κελσίου. Αυτή η ακραία θέρμανση προκαλεί δραματικές αλλαγές στη χημεία της ατμόσφαιράς του καθιστώντας τον ιδανικό αντικείμενο μελέτης.
«Οι Καυτοί Δίες θεωρούνται ήδη από τους πιο ακραίους εξωπλανήτες που γνωρίζουμε, αλλά ακόμη και μέσα σε αυτή την κατηγορία ο HD 80606 b είναι από τις πιο ακραίες περιπτώσεις. Συνήθως φανταζόμαστε τους Καυτούς Δίες ως γιγάντιους αέριους πλανήτες που βρίσκονται μόνιμα κοντά στα άστρα τους. Όμως η εξαιρετικά ελλειπτική τροχιά αυτού του πλανήτη δημιουργεί μια εντελώς διαφορετική και μοναδική περίπτωση» δήλωσε η επικεφαλής της μελέτης Τίφανι Κατάρια από το Εργαστήριο Αεριώθησης της NASA στην Καλιφόρνια.
Η NASA δημιούργησε μία κινηματογραφικής έμπνευσης αφίσα για τον εξωπλανήτη που κατακαίει το άστρο του. πηγή φωτό. (NASA/JPL-Caltech)
Η μέθοδος
Για να μελετήσουν τη θερμοκρασία και τη χημική σύσταση του HD 80606 b οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τη φασματοσκοπία, μια τεχνική που διασπά το φως στα επιμέρους μήκη κύματός του. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να εντοπιστούν τα χημικά στοιχεία καθώς το καθένα απορροφά και εκπέμπει φως σε συγκεκριμένα μήκη κύματος.
Όταν το φως του άστρου περνά μέσα από την ατμόσφαιρα του πλανήτη τα χημικά συστατικά της αφήνουν τα χαρακτηριστικά τους «αποτυπώματα» στο φάσμα του φωτός.
Χρησιμοποιώντας το όργανο MIRI (Mid-Infrared Instrument) του James Webb, η ερευνητική ομάδα παρατήρησε τον HD 80606 b πριν κατά τη διάρκεια και μετά την κοντινή του διέλευση από το άστρο του. Η διαδικασία αυτή απαιτούσε ιδιαίτερα προσεκτικό σχεδιασμό εξαιτίας της πολύ ελλειπτικής τροχιάς του πλανήτη.
Δεν είναι η πρώτη φορά που οι αστρονόμοι μελετούν τον HD 80606 b. Στο παρελθόν είχε παρατηρηθεί από το ανενεργό πλέον διαστημικό τηλεσκόπιο Spitzer της NASA.
«Το Spitzer πραγματοποίησε εξαιρετική δουλειά στη μελέτη αυτού του εξωπλανήτη και τώρα το James Webb συνεχίζει αυτή την κληρονομιά επιτρέποντάς μας να διακρίνουμε συγκεκριμένες χημικές υπογραφές, όπως το μεθάνιο και το διοξείδιο του άνθρακα. Πρόκειται για εντυπωσιακή πρόοδο. Υπάρχουν πάρα πολλά που μπορούμε να μάθουμε από αυτά τα δεδομένα. Ουσιαστικά βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή της αποκωδικοποίησης όσων έχει να μας αποκαλύψει το James Webb» δήλωσε ο Ράιαν Τσάλεντζερ από το Κέντρο Αστροφυσικής και Πλανητικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κορνέλ στις ΗΠΑ.
Το James Webb παρείχε μια πολύ πιο λεπτομερή εικόνα αυτού του εξωπλανήτη και αποκάλυψε ότι οι συνθήκες στον HD 80606 b είναι ακόμη πιο ακραίες από ό,τι αναμενόταν. «Το James Webb έδειξε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη ήταν ακόμη πιο έντονη από ό,τι περιμέναμε με βάση τα δεδομένα του Spitzer» αναφέρει η Κατάρια.
