Το λιοντάρι των σπηλαίων ήταν ένα από τα μεγαλύτερα αιλουροειδή που έζησαν ποτέ. Νέα έρευνα του γονιδιώματος του αποκαλύπτει τι έκανε αυτή τη μεγάλη γάτα μοναδική.
To Panthera spelaea (όπως είναι η επιστημονική ονομασία του είδους) περιπλανιόταν σε μια τεράστια περιοχή που εκτεινόταν από τη Δυτική Ευρώπη, διαμέσου της Σιβηρίας, έως τη Βόρεια Αμερική, κυνηγώντας μεγάλα θηράματα, ίσως και ανθρώπους, πριν εξαφανιστεί περίπου στο τέλος της Εποχής των Παγετώνων. Η επιστημονική κοινότητα το… βάφτισε λιοντάρι των σπηλαίων επειδή μεγάλος αριθμός απολιθωμάτων του έχει εντοπιστεί μέσα σε σπήλαια αν και πιστεύεται ότι τα σπήλαια δεν αποτελούσαν τόπο κατοικίας του αλλά πιθανώς να τα χρησιμοποιούσαν περιστασιακά ως καταφύγιο ή ίσως να αναζητούσαν εκεί θηράματα.
Νέα έρευνα του γονιδιώματος του αποκαλύπτει τι έκανε αυτή τη μεγάλη γάτα μοναδική και πώς διέφερε από το σύγχρονο λιοντάρι, τον μικρότερο συγγενή της, αν και τα δύο είδη διασταυρώνονταν περιστασιακά. Το λιοντάρι των σπηλαίων εξαφανίστηκε πριν από περίπου 14.000 χρόνια.
Οι ερευνητές συνέκριναν τα γονιδιώματα 12 λιονταριών των σπηλαίων που έζησαν πριν από 17.000 έως 148.000 χρόνια σε περιοχές όπως η Ρωσία, η Αυστρία και το Γιούκον του Καναδά με τα γονιδιώματα 20 σύγχρονων λιονταριών. Το DNA των λιονταριών των σπηλαίων εξήχθη κυρίως από οστά και δόντια, αλλά και από μαλακούς ιστούς καλά διατηρημένων παγωμένων μικρών που βρέθηκαν στη Σιβηρία, όπου οι χαμηλές θερμοκρασίες βοήθησαν στη διατήρηση του αρχαίου γενετικού υλικού. Ένα από αυτά ένα θηλυκό με το όνομα Σπάρτα συγκαταλέγεται στα καλύτερα διατηρημένα δείγματα της Εποχής των Παγετώνων που έχουν βρεθεί ποτέ.
«Δείχνουμε ότι τα λιοντάρια των σπηλαίων δεν ήταν απλώς εκδοχές των σύγχρονων λιονταριών της Εποχής των Παγετώνων αλλά αντιπροσώπευαν μια ιδιαίτερα ξεχωριστή εξελικτική γενεαλογική γραμμή» δήλωσε ο εξελικτικός γενετιστής Λοβ Ντάλεν από το Κέντρο Παλαιογενετικής, συνεργασία του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης και του Σουηδικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας.
Οι διαφορές
Η μελέτη έδειξε ότι οι εξελικτικές γραμμές των δύο ειδών διαχωρίστηκαν πιθανότατα πριν από περίπου 1,7 εκατομμύρια χρόνια, κατά την Πλειστόκαινο εποχή. Κάθε είδος διέθετε μοναδικές γενετικές παραλλαγές που πιθανόν το βοηθούσαν να προσαρμοστεί στο διαφορετικό περιβάλλον και τη συμπεριφορά του. Αυτές οι γενετικές διαφορές σχετίζονταν με την ανάπτυξη, την όραση, τη λειτουργία του εγκεφάλου και την ανάπτυξη του κυκλοφορικού συστήματος.
Ήταν σημαντικά μεγαλύτερο και πιο στιβαρά κατασκευασμένο από το σύγχρονο λιοντάρι. Κατοικούσε σε ψυχρότερα κλίματα, προτιμώντας τις ανοιχτές χορτολιβαδικές εκτάσεις και τις τούνδρες της βόρειας Ευρασίας και της βορειοδυτικής Βόρειας Αμερικής. Αυτό το εξαφανισμένο οικοσύστημα, γνωστό ως «στέπα των μαμούθ», λόγω του πιο χαρακτηριστικού κατοίκου του, έμοιαζε με τη σημερινή αφρικανική σαβάνα αλλά με εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες.
«Το λιοντάρι των σπηλαίων ήταν αναμφίβολα κορυφαίος θηρευτής και διαδραμάτιζε έναν εξαιρετικά σημαντικό οικολογικό ρόλο. Ήταν ένα από τα πιο διαδεδομένα σαρκοφάγα ζώα που έζησαν ποτέ» δήλωσε ο εξελικτικός γενετιστής Ντέιβιντ Στάντον από το Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ.
Μεταξύ των πιθανών θηραμάτων του ήταν τα μαλλιαρά μαμούθ — κυρίως νεαρά ή ηλικιωμένα άτομα — καθώς και οι μαλλιαροί ρινόκεροι, οι αντιλόπες, οι τάρανδοι, τα άλογα και οι βίσονες. Οι άνθρωποι ζούσαν επίσης σε αυτές τις περιοχές κατά τα τελευταία στάδια της Εποχής των Παγετώνων.
«Αν και δεν υπάρχουν σαφείς αποδείξεις ότι τα λιοντάρια των σπηλαίων κυνηγούσαν ανθρώπους, φαίνεται πολύ πιθανό ότι το έκαναν περιστασιακά. Οι σπηλαιογραφίες δείχνουν ότι οι άνθρωποι της Εποχής των Παγετώνων ήταν πολύ εξοικειωμένοι με αυτά τα ζώα. Συχνά απεικονίζονται με αξιοσημείωτη ακρίβεια και συνήθως χωρίς τη μεγάλη χαίτη που χαρακτηρίζει τα αρσενικά σύγχρονα λιοντάρια», ανέφερε ο Ντάλεν.
Το οικοσύστημα
Άλλοι θηρευτές που μοιράζονταν το ίδιο περιβάλλον ήταν οι λύκοι, οι ύαινες των σπηλαίων, οι καφέ αρκούδες, οι αρκούδες των σπηλαίων και το αιλουροειδές Homotherium με τα κυρτά δόντια. Η ισχυρή σμιλόδοντας γάτα Smilodon ζούσε πιο νότια, αλλά πιθανότατα ήρθε σε επαφή με τα λιοντάρια των σπηλαίων στις περιοχές του Γιούκον και της Αλάσκας κατά σύντομες θερμές περιόδους του Πλειστόκαινου.
Το σύγχρονο λιοντάρι δεν έφτανε τόσο βόρεια όσο το λιοντάρι των σπηλαίων. Ωστόσο, η μελέτη έδειξε ότι τα δύο είδη συναντήθηκαν κατά τις ψυχρότερες φάσεις της Εποχής των Παγετώνων, όταν οι επεκτεινόμενοι ηπειρωτικοί παγετώνες και η εξάπλωση της τούνδρας ανάγκασαν τα λιοντάρια των σπηλαίων να κινηθούν νοτιότερα, με αποτέλεσμα οι περιοχές εξάπλωσής τους να επικαλυφθούν.
«Το κλίμα φαίνεται να καθόριζε τον βαθμό διασταύρωσης που παρατηρούμε μεταξύ αυτών των ειδών» εξηγεί ο Στάντον. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτές οι διασταυρώσεις μπορεί να συνέβησαν σε περιοχές όπως το σημερινό Ιράν. Η περιοχή αυτή φιλοξενούσε κάποτε σημαντικό πληθυσμό σύγχρονων λιονταριών, αν και σήμερα αυτά περιορίζονται κυρίως στην Αφρική.
Η θέρμανση του κλίματος στο τέλος της Εποχής των Παγετώνων συνέβαλε στην εξαφάνιση πολλών μεγάλων ζώων του Πλειστόκαινου, της λεγόμενης μεγαπανίδας, ενώ το ανθρώπινο κυνήγι αποτέλεσε έναν επιπλέον αποσταθεροποιητικό παράγοντα.
«Τα λιοντάρια των σπηλαίων, όπως και η υπόλοιπη μεγαπανίδα στο τέλος του Πλειστόκαινου, δέχθηκαν τεράστια πίεση λόγω των ταχύτατων κλιματικών αλλαγών σε συνδυασμό με την αύξηση των ανθρώπινων πληθυσμών. Η εξαφάνισή τους εντάσσεται στο γενικό μοτίβο μαζικών εξαφανίσεων μεγάλων ζώων εκείνης της περιόδου, αλλά για λόγους που ακόμη δεν κατανοούμε πλήρως», κατέληξε ο Στάντον.
