Του Α. Π. Δημόπουλου
Λοιπόν, υπάρχει μια γνωστή αντίφαση σε αυτό που αποκαλούμε «φαινόμενο Τραμπ» και έγκειται στο εξής: Από τη μια ο κ. Τραμπ ανήκει, ως πρόσωπο, στους υπερ-φιλόδοξους της πολιτικής – μάλιστα για πολλούς, έχοντας υπάρξει επιτυχημένος επιχειρηματίας και ένας πολύ πλούσιος άνθρωπος, η εν συνεχεία ανάδειξή του δις στην προεδρία των ΗΠΑ αποτελεί μια σχεδόν παραδειγματική εκδήλωση «περίσσειας του εγώ» (ή εκδήλωση καθαρού ναρκισσισμού, όπως το βλέπουν οι πολιτικοί του αντίπαλοι).
Από την άλλη, αυτός ο υπερ-φιλόδοξος της πολιτικής εκλέχθηκε πάνω στη βάση ενός προγράμματος που ήθελε μια μετρημένη Αμερική, που, αντί να επιχειρεί να λύνει ανεπιτυχώς τα προβλήματα όλων των άλλων, θα έπρεπε, επιτέλους, να αφιερωθεί στην επίλυση των δικών της προβλημάτων.
Και υπάρχει εγγενής αντίφαση στο σχήμα αυτό, γιατί η υπερ-φιλοδοξία της πολιτικής αδυνατεί να χωρέσει σε ένα μετρημένο πρόγραμμα: οπότε ή θα πρέπει να περιορισθεί η φιλοδοξία ή να γίνει πιο φιλόδοξο το πρόγραμμα. Γιατί, όπως είπε κάποτε πολύ ορθά ο Φρανσουά Μιτεράν (ακόμα ένας υπερ-φιλόδοξος της πολιτικής), στην ιστορία περνάς είτε κάνοντας πολέμους είτε χτίζοντας κτίρια (και επειδή η σύγχρονη Γαλλία δεν είναι για πολέμους, εκείνος έχτισε πράγματι σπουδαία κτίρια). Το πρόβλημα του κ. Τραμπ ήταν εξαρχής ακριβώς αυτό. Εάν η Αμερική έπαυε να κάνει πολέμους (να επεμβαίνει στον κόσμο δηλαδή), πού ακριβώς θα εδραζόταν η υστεροφημία του; Γιατί βέβαιον είναι ότι δεν θα περνούσε στην Iστορία, εάν απλώς έριχνε την τιμή του κοτόπουλου.
Και πολλά από όσα είδαμε (και συνεχίζουμε να βλέπουμε) στη δεύτερη θητεία του κ. Τραμπ αποτελούν εκδήλωση αυτής της ανεπίλυτης αντίφασης. Από τη μία, εκπλήσσοντας ίσως πολλούς, ο πρόεδρος, που υποσχέθηκε μια μετρημένη Αμερική που θα κοιτάζει τα του οίκου της, παραβίασε άβατα που άλλοι προκάτοχοί του, ταγμένοι σε μια πολύ πιο φιλόδοξη ατζέντα επέκτασης της αμερικανικής ισχύος, δεν θα πλησίαζαν ποτέ. Οχι απλώς ρητορικά, ζητώντας να γίνει ο Καναδάς 51η πολιτεία των ΗΠΑ ή να δώσει πίσω ο Παναμάς τη διώρυγα ή να παραχωρήσει η Δανία εθελούσια τη Γροιλανδία.
Αλλά και πραγματικά, όπως με την επέμβαση στη Βενεζουέλα και στο Ιράν και με την προεξοφλούμενη για το άμεσο μέλλον επέμβαση στην Κούβα. Ομως, από την άλλη, αυτή η πληθωρικότητα μοιάζει ενσυνειδήτως θνησιγενής – είναι μια πληθωρικότητα που δεν δείχνει να αντέχει την ολοκλήρωσή της. Γιατί καλή η επέμβαση στη Βενεζουέλα, αλλά ποιο ήταν το τελικό αποτέλεσμα, πέραν μιας σύλληψης; Ή, εάν κρίνει κανείς από τις έντονες αντιδράσεις στην ίδια την Αμερική στους κόλπους των Ρεπουμπλικάνων (και στο Ισραήλ), η «συμφωνία» που επεξεργάζεται ο κ. Τραμπ με το καθεστώς του Ιράν δεν δείχνει να οδηγεί ούτε σε αλλαγή πολιτικής σελίδας ούτε επίσης σε διαχειρίσιμη λύση για τα πυρηνικά. Και αυτή η μεικτή εικόνα αντανακλά ακριβώς το ανεπίλυτο της αντίφασης.
Ο κ. Τραμπ θα ήθελε να αλλάξει τον κόσμο και έτσι να εξασφαλίσει την υστεροφημία του, όμως η πολιτική πραγματικότητα στις ΗΠΑ τον σταματά. Πόσο μάλλον, που δεν έριξε την τιμή του κοτόπουλου… Τελικά, είναι η γνωστή πλάνη ότι, αντί να επιλύσεις μια αντίφαση, αναλαμβάνοντας το αναπόφευκτο κόστος, είναι προτιμότερο να τη διαχειριστείς μοιράζοντάς το, όμως η πολιτική αρέσκεται στη σχηματικότητα και δεν είναι φτιαγμένη για να απορροφά το κόστος αυτό. Με άλλα λόγια, ο κ. Τραμπ θα έπρεπε να ακολουθήσει είτε το ένα είτε το άλλο σκέλος της αντίφασης στη λογική του κατάληξη, πλην όμως εκείνος έχει επιλέξει να βαδίζει μια «μέση οδό».
Ετσι, θα έπρεπε να προσαρμόσει εξαρχής τη φιλοδοξία του στο μετρημένο των προεκλογικών του δεσμεύσεων, να κάνει δηλαδή πράξη την υπόσχεση ότι η Αμερική θα πάψει να επιχειρεί να λύσει ανεπιτυχώς τα προβλήματα των άλλων και θα επικεντρωθεί στα δικά της προβλήματα, όπως ακριβώς συνεχίζει να θέλει η πτέρυγα MAGA του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.
Διαφορετικά θα έπρεπε να προσαρμόσει το μετρημένο των δεσμεύσεών του στη φιλοδοξία του – και να την υπερβεί. Οχι απλώς ρητορικά, ούτε προσπαθώντας να τετραγωνίσει τον κύκλο, αλλά αναλαμβάνοντας το κόστος ακέραιο. Γιατί είναι γεγονός (και στο σημείο αυτό έχει δίκιο ο κ. Νετανιάχου) ότι η πραγματική βιετναμοποίηση στο Ιράν (και σε κάθε άλλη εμπλοκή άλλωστε) αρχίζει από τη στιγμή που διστάζεις να πας μέχρι τέλους λόγω κόστους (πολιτικού, οικονομικού, στρατιωτικού). Και αυτήν ακριβώς τη «μέση οδό» ακολουθεί ο κ. Τραμπ σε όλες τις διεθνείς κρίσεις στις οποίες έχει εμπλακεί ως σήμερα.
Ομως, καλώς ή κακώς, τόσο στην πολιτική όσο και στη ζωή γενικότερα αυτή η «μέση οδός» είναι μοναχική – στις εκατέρωθεν άκρες της υπάρχουν μόνο δυσαρεστημένοι. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει με τους ρεπουμπλικάνους στις ΗΠΑ σήμερα. Η πτέρυγα MAGA θεωρεί ότι ο κ. Τραμπ δεν τίμησε τις προεκλογικές δεσμεύσεις του και οι παραδοσιακοί ρεπουμπλικάνοι θεωρούν ότι ο κ. Τραμπ δεν αντέχει να πάει μέχρι τέλους, όπως προϋποθέτει κάθε πραγματική ηγεσία – όπως θα έκανε ένας Ρέιγκαν ή ένας Ρούσβελτ δηλαδή. Ή, με άλλη διατύπωση, βαδίζοντας αυτή τη «μέση οδό» και μηδέποτε λύνοντας καθαρά την αντίφαση ανάμεσα στη μεγάλη φιλοδοξία του και στο μετρημένο των δεσμεύσεών του, ο κ. Τραμπ έχει βρεθεί σε πολιτικό αδιέξοδο.
