Το timing της κλιμάκωσης του Ισραήλ με τη Χεζμπολάχ είχε, κατά πολλούς αναλυτές, ως σκοπό την αποτροπή μιας συμφωνίας της Ουάσινγκτον με την Τεχεράνη
Στα πρωτοσέλιδα κυριαρχεί η συζήτηση για τα Στενά του Ορμούζ και τα πυρηνικά της Τεχεράνης.
Μικρή σημασία αποδίδεται στον πόλεμο με τον Λίβανο, παρότι αποτελεί σημαντικό κομμάτι του μεγαλύτερου παζλ της κρίσης στην περιοχή. Με τα σημερινά δεδομένα, χωρίς ουσιαστική εκεχειρία στον Λίβανο δεν μπορεί να υπάρξει λύση στον πόλεμο με το Ιράν.
Όμως κάτι τέτοιο είναι πολύ δύσκολο για όσους παρακολουθούν αναλυτικά τη θέση της Χεζμπολάχ, καθώς και την πορεία των σχέσεων Ισραήλ και Λιβάνου σε βάθος χρόνου.
Η «Μπλε γραμμή» μεταξύ Ισραήλ – Λιβάνου
Η σχέση μεταξύ των δύο αυτών κρατών έχει υπάρξει δύσκολη από την απαρχή της δημιουργίας του κράτους του Ισραήλ. Οι δύο χώρες δεν έχουν καν επίσημα συμφωνημένα σύνορα. Τις χωρίζει η «Μπλε Γραμμή», μια προσωρινή γραμμή οριοθέτησης 120 χιλιομέτρων που καθορίστηκε από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών το 2000.
Ο ρόλος της PLO
Η κατάσταση έγινε πιο πολύπλοκη τη δεκαετία του 1970, όταν η Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) εκδιώχθηκε από την Ιορδανία και μετέφερε το αρχηγείο της στον νότιο Λίβανο, απ’ όπου διεξήγαγε επιθέσεις στο Ισραήλ. Το 1982 το Ισραήλ εξαπέλυσε μεγάλη επίθεση στον Λίβανο και κατάφερε να εκτοπίσει την ηγεσία της PLO, η οποία βρήκε καταφύγιο στην Τυνησία.
Η δημιουργία της Χεζμπολάχ
Τα γεγονότα αυτά, όμως, οδήγησαν στη δημιουργία της Χεζμπολάχ, από σιίτες κληρικούς με τη βοήθεια των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν, ως απάντηση στην ισραηλινή εισβολή στον Λίβανο. Η οργάνωση εμφανίστηκε επίσημα το 1985 με το όνομα «Χεζμπολάχ», δηλαδή Κόμμα του Θεού. Το ιδρυτικό μανιφέστο της διακηρύττει πίστη στον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν και έχει ως στόχο την εκδίωξη των Δυτικών δυνάμεων.
Από τότε ξεκίνησε ένας ανταρτοπόλεμος ανάμεσα στη Χεζμπολάχ και το Ισραήλ, ενίοτε και πόλεμοι μερικών ημερών ή εβδομάδων.
Για το Ισραήλ, η παρουσία της Χεζμπολάχ στον Λίβανο αποτελεί διαχρονικά υπαρξιακή απειλή. Μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ, στις 7 Οκτωβρίου 2023, η Χεζμπολάχ ξεκίνησε επιθέσεις με ρουκέτες στο βόρειο Ισραήλ ως μέτωπο στήριξης για τη Γάζα. Ακολούθησε χερσαία εισβολή του Ισραήλ στον νότιο Λίβανο, η οποία οδήγησε σε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στα τέλη Νοεμβρίου του 2024.
Με τον πόλεμο που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου απέναντι στο Ιράν, καθώς και επειδή σκότωσαν τον Ανώτατο Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, η Χεζμπολάχ ξεκίνησε ξανά μαζικές επιθέσεις στο βόρειο Ισραήλ, στις οποίες το Ισραήλ απάντησε με χερσαία εισβολή.
Έκτοτε ακολούθησαν έντονες διπλωματικές προσπάθειες μεταξύ του Ισραήλ και της κυβέρνησης του Λιβάνου για να επιλυθεί αυτή η σύγκρουση. Μια προσωρινή εκεχειρία επετεύχθη στις 16 Απριλίου, χωρίς να τηρηθεί από καμία πλευρά.
Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα περίπλοκη διότι, εκτός των άλλων, η κυβέρνηση του Λιβάνου δεν μπορεί να ελέγξει τη Χεζμπολάχ.
Λίβανος, η πιο πολυμορφική χώρα της Μέσης Ανατολής
Ο μικρός Λίβανος, των περίπου 5,8 εκατ. κατοίκων και με μέγεθος όσο η Κρήτη, είναι θρησκευτικά η πιο πολυμορφική χώρα της Μέσης Ανατολής, αναγνωρίζοντας επίσημα 18 χριστιανικές και μουσουλμανικές κοινότητες (δόγματα). Οι μεγαλύτερες θρησκευτικές ομάδες είναι οι μουσουλμάνοι (70%), εκ των οποίων οι περισσότεροι σιίτες, και οι χριστιανοί (περίπου 30%), εκ των οποίων 16% μαρωνίτες και 7% ελληνορθόδοξοι.
Προκειμένου να κρατηθούν οι ισορροπίες μεταξύ όλων αυτών των ομάδων, ο Λίβανος τηρεί ένα ιδιότυπο σύστημα διακυβέρνησης, που βασίζεται στο Εθνικό Σύμφωνο του 1943 και στη μετέπειτα Συμφωνία του Ταΐφ το 1989, και κατά το οποίο οι τρεις ανώτατες πολιτικές θέσεις μοιράζονται υποχρεωτικά βάσει θρησκείας. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας πρέπει να είναι μαρωνίτης χριστιανός, ο Πρωθυπουργός σουνίτης και ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου σιίτης. Παράλληλα, οι 128 έδρες του Κοινοβουλίου είναι μοιρασμένες 50% στους Χριστιανούς και 50% στους Μουσουλμάνους και στους Δρούζους.
Για να μην διαταραχθούν οι λεπτές πολιτικές ισορροπίες, από το 1932 δεν έχει γίνει επίσημη απογραφή και οι εκτιμήσεις πληθυσμού βασίζονται σε σύγχρονες ανεξάρτητες μελέτες.
Μετά το τέλος του λιβανέζικου εμφυλίου πολέμου, το 1990, η Χεζμπολάχ εντάχθηκε στο πολιτικό σύστημα της χώρας. Από το 1992 έχει έναν σημαντικό αριθμό βουλευτών στο κοινοβούλιο και από το 2005 συμμετέχει ενεργά σε κυβερνητικούς συνασπισμούς. Παράλληλα έχει αναπτύξει στις σιιτικές περιοχές ένα δικό της κοινωνικό δίκτυο, όπως νοσοκομεία, σχολεία και κοινωνικές υπηρεσίες.
Το πιο ακανθώδες ζήτημα είναι ότι αποτελεί τη μόνη λιβανέζικη οργάνωση που δεν αφοπλίστηκε μετά τον εμφύλιο πόλεμο και διατηρεί τον στρατό της, παράλληλα με τον επίσημο Λιβανέζικο στρατό. Ο στρατός της Χεζμπολάχ αναγνωρίζεται ευρέως ως ο πιο βαριά οπλισμένος μη κρατικός παράγοντας στον κόσμο.
Ενώ η οργάνωση συνεχίζει να έχει σημαντική υποστήριξη από τους σιίτες, οι υπόλοιπες ομάδες, όπως οι χριστιανοί και οι σουνίτες μουσουλμάνοι, την κατηγορούν ότι σέρνει τη χώρα σε καταστροφικούς πολέμους.
Η απόφαση της Χεζμπολάχ να εμπλακεί στον τελευταίο πόλεμο έχει βαρύ τίμημα για τον πολύπαθο Λίβανο. Τους τελευταίους τρεις μήνες, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου, περισσότεροι από 3.185 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους και πάνω από 1,2 εκατομμύρια έχουν εκτοπιστεί. Η οικονομία βρίσκεται σε δραματική κατάσταση και κινδυνεύει να αποσταθεροποιηθεί πλήρως. Υπολογίζεται ότι 44% του πληθυσμού βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχειας. Επίσης, οι ισραηλινές δυνάμεις έχουν καταλάβει σημαντικό μέρος του νοτίου Λιβάνου.
Διπλωματικό αδιέξοδο
Το τελευταίο διάστημα διεξάγονται, με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ, οι πρώτες απευθείας διπλωματικές συνομιλίες ειρήνης μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου εδώ και πάνω από τέσσερις δεκαετίες. Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού του Λιβάνου είναι ενάντια στη συμμετοχή της χώρας στον πόλεμο, αλλά το μείζον πρόβλημα παραμένει. Πώς μπορεί να αφοπλιστεί η Χεζμπολάχ χωρίς να βυθιστεί ο Λίβανος σε έναν νέο εμφύλιο; Η λιβανέζικη κυβέρνηση δεν μπορεί να ελέγξει την οργάνωση ούτε στρατιωτικά, ούτε πολιτικά.
Το Ισραήλ έχει επιλέξει να αντιμετωπίζει τη σύγκρουση με τον Λίβανο ξεχωριστά από το Ιράν. Ο πρωθυπουργός Μπένιαμιν Νετανιάχου έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι παρά τις διπλωματικές προσπάθειες που διεξάγονται, θα συνεχίσει την κλιμάκωση των στρατιωτικών επιχειρήσεων μέχρι την ολοκληρωτική συντριβή της Χεζμπολάχ.
Η στάση της Τεχεράνης
Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, έχει επανειλημμένα τονίσει ότι οποιαδήποτε συμφωνία με τις ΗΠΑ θα πρέπει να εμπεριέχει και την κατάπαυση του πυρός με τον Λίβανο. Είναι προφανές ότι οι θέσεις των δύο κρατών είναι εκ διαμέτρου αντίθετες.
Τις προηγούμενες μέρες υπήρξαν ανακοινώσεις για μια πιθανή καταρχήν συμφωνία μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Ήταν μάλιστα η πρώτη φορά που επιβεβαιώθηκε και από την κρατική τηλεόραση του Ιράν.
Το Ισραήλ επιχειρεί να αποτρέψει μια συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν
Ταυτόχρονα, οι δύο ακροδεξιοί σύμμαχοι του Νετανιάχου, ο Ιταμάρ Μπεν- Γκβιρ και ο Μπεζαλέλ Σμότριτς, με ανακοινώσεις τους υποστήριξαν να ενταθούν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά τις Χεζμπολάχ. Μετά από λίγο ακολούθησαν αντίστοιχες δηλώσεις του Νετανιάχου. Οι επιθέσεις αυξάνονται.
Θολές οι ελπίδες για ειρήνευση
Για πολλούς αναλυτές, ο χρονισμός της κλιμάκωσης είχε ως σκοπό την αποτροπή μιας συμφωνίας των ΗΠΑ με το Ιράν. Σε κάθε περίπτωση, και το Ισραήλ και η Χεζμπολάχ δύσκολα θα κάνουν πίσω. Συνυπολογίζοντας και τη θέση του Ιράν για εκεχειρία στον Λίβανο ως προϋπόθεση για μια ευρύτερη συμφωνία, οι ελπίδες για ειρήνευση στην περιοχή θολώνουν περισσότερο.
