Του Ανδρέα Καψαμπέλη
Πρωταπριλιά σήμερα και με αυτήν την αφορμή, τη μία και μοναδική ημέρα του χρόνου όπου το ψέμα επιτρέπεται σχεδόν με κοινωνική συναίνεση, αξίζει να αναρωτηθούμε: τι ακριβώς αλλάζει -ιδιαίτερα στον δημόσιο βίο της χώρας- σε σχέση με τις υπόλοιπες 364;
Στην πολιτική ζωή απλώς το ψέμα δεν φοράει ποτέ τη μάσκα του. Δεν εμφανίζεται ως φάρσα ούτε συνοδεύεται από χαμόγελα και αποκαλύψεις στο τέλος της ημέρας. Αντίθετα, κυκλοφορεί καλοντυμένο, με τίτλους, αναλύσεις και δελτία Τύπου. Δεν λέγεται «ψέμα», λέγεται «εκτίμηση», «πρόβλεψη», «στρατηγική» ή, στην πιο δημιουργική του εκδοχή, «αφήγημα» και κατά κανόνα τα media αναλαμβάνουν την αναπαραγωγή του…
Οι πολίτες ακούν κάθε χρόνο, όλο τον χρόνο, τις ίδιες υποσχέσεις: ανάπτυξη που έρχεται, μεταρρυθμίσεις που ξεκινούν, διαφάνεια που διασφαλίζεται, αλλαγές και ανατροπές που θα γίνουν. Οι λέξεις επαναλαμβάνονται με τέτοια συνέπεια που αποκτούν σχεδόν ποιητική διάσταση. Κι αν η πραγματικότητα δεν συμβαδίζει, τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα, για να θυμηθούμε κι ένα σχετικό τσιτάτο που έρχεται από το παρελθόν. Άλλωστε, πάντα υπάρχει μια εξήγηση: η διεθνής συγκυρία, οι «αντικειμενικές δυσκολίες», οι προηγούμενοι…
Το ενδιαφέρον είναι πως το πολιτικό ψέμα δεν χρειάζεται να είναι πειστικό, αρκεί να είναι επαναλαμβανόμενο. Με τον χρόνο, η επανάληψη λειτουργεί σαν ήπια διάβρωση της μνήμης. Οι παλιές διαψεύσεις ξεθωριάζουν και οι νέες δηλώσεις ακούγονται φρέσκες, σχεδόν ελπιδοφόρες. Τα μέσα ενημέρωσης, εγκλωβισμένα στον ρυθμό της επικαιρότητας -αλλά όχι μόνο γι’ αυτό-, αναμεταδίδουν τον λόγο χωρίς τον χρόνο ή και τη διάθεση για ουσιαστικό έλεγχο, ενισχύοντας και τροφοδοτώντας περαιτέρω αυτόν τον κύκλο.
Και κάπως έτσι, η Πρωταπριλιά μοιάζει σχεδόν ειλικρινής. Είναι η μόνη μέρα που το ψέμα δηλώνει ξεκάθαρα την πρόθεσή του: «σε ξεγελώ για να γελάσουμε». Δεν διεκδικεί εξουσία, δεν ζητά ψήφο, δεν επηρεάζει ζωές πέρα από ένα στιγμιαίο χαμόγελο ή έναν μικρό εκνευρισμό.
Ίσως τελικά το πρόβλημα να μην είναι ότι μας λένε ψέματα. Το πρόβλημα είναι ότι έχουμε συνηθίσει να τα ακούμε σαν αλήθειες. Ή, ακόμη χειρότερα, ότι έχουμε αποδεχτεί πως η αλήθεια είναι απλώς θέμα οπτικής, διαχείρισης και επικοινωνιακής επιδεξιότητας, σε ένα περιβάλλον συνεχούς σύγχυσης.
Έτσι, την επόμενη φορά που θα ακούσουμε μια μεγαλόπνοη εξαγγελία ή μια καθησυχαστική διαβεβαίωση, ίσως χρειάζεται να θυμηθούμε το πνεύμα της σημερινής ημέρας: να χαμογελάσουμε, να κρατήσουμε μια επιφύλαξη και -για καλό και για κακό- να περιμένουμε τη «διόρθωση» της επόμενης μέρας.
Γιατί τελικά, ιδιαίτερα στην πολιτική, σε αντίθεση με την Πρωταπριλιά, το «σας κοροϊδέψαμε» δεν ακούγεται ποτέ. Και ίσως γι’ αυτό να είναι και το πιο ειλικρινές ψέμα απ’ όλα, που διαρκώς επαναλαμβάνεται μπροστά μας.
