Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν πλέον βασικό κομμάτι της καθημερινότητας των παιδιών και των εφήβων. Ταυτόχρονα, όμως, αυξάνονται οι ανησυχίες για την ψυχική υγεία, τον εθισμό, την έκθεση σε βίαιο ή σεξουαλικό περιεχόμενο και την κακοποίηση μέσω διαδικτύου. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η διεθνής συζήτηση για ηλικιακά όρια στα social media βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο.
Τι αποφάσισε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Τον Νοέμβριο του 2025, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε μη δεσμευτικό ψήφισμα που προτείνει:
- Ενιαίο όριο ηλικίας τα 16 έτη για αυτόνομη πρόσβαση στα social media.
- Πρόσβαση για παιδιά 13–15 ετών μόνο με ρητή γονική συναίνεση.
- Ενίσχυση της επαλήθευσης ηλικίας (π.χ. ψηφιακή ταυτότητα).
- Περιορισμό των εθιστικών σχεδιαστικών πρακτικών, όπως το ατελείωτο scroll και οι επιθετικές ειδοποιήσεις.
Ωστόσο να σημειωθεί ότι το ψήφισμα δεν είναι νόμος. Αποτελεί πολιτικό μήνυμα και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει μελλοντική νομοθεσία.
Γιατί ανοίγει αυτή η συζήτηση σήμερα;
Σύμφωνα με τα συνοδευτικά κείμενα και τις πολιτικές αιτιολογήσεις:
- αυξάνονται τα φαινόμενα προβληματικής και εθιστικής χρήσης των social media από παιδιά και εφήβους,
- οι ίδιες οι πλατφόρμες βασίζονται σε σχεδιασμό που ενισχύει την υπερβολική παραμονή online,
- καταγράφονται επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, τη συγκέντρωση, τον ύπνο και την καθημερινή λειτουργικότητα των νέων.
Η προσέγγιση της Ευρώπης επιχειρεί να κινηθεί προληπτικά, χωρίς άμεση ποινικοποίηση.
Η Αυστραλία έχει ήδη κάνει το επόμενο βήμα
Την ίδια περίοδο, η Αυστραλία προχώρησε σε δεσμευτική νομοθεσία. Από τον Δεκέμβριο του 2025 εφαρμόζεται νόμος που απαγορεύει τη δημιουργία λογαριασμών social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών, χωρίς εξαιρέσεις γονικής συναίνεσης.
- Η ευθύνη εφαρμογής μεταφέρεται στις ίδιες τις πλατφόρμες.
- Οι εταιρείες που δεν συμμορφώνονται αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα υψηλά διοικητικά πρόστιμα.
- Τα παιδιά και οι οικογένειές τους δεν τιμωρούνται.
- Εξαιρούνται ψηφιακές υπηρεσίες καθαρά εκπαιδευτικού ή υποστηρικτικού χαρακτήρα.
Η επιλογή της Αυστραλίας αντιμετωπίζεται διεθνώς ως πιλοτικό μοντέλο πίεσης προς τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες.
Είναι όμως η απαγόρευση λύση;
Εδώ η συζήτηση γίνεται πιο σύνθετη. Διεθνείς οργανισμοί προστασίας παιδιών και ερευνητικά δίκτυα επισημαίνουν ότι:
- οι ηλικιακές απαγορεύσεις δεν αρκούν από μόνες τους,
- ο πυρήνας του προβλήματος βρίσκεται στον τρόπο σχεδιασμού των ψηφιακών πλατφορμών,
- τα social media δεν είναι μόνο πηγή κινδύνου, αλλά και χώρος μάθησης, επικοινωνίας και κοινωνικής υποστήριξης,
- οι πολιτικές για το διαδίκτυο οφείλουν να ενσωματώνουν τη φωνή των ίδιων των παιδιών και εφήβων.
Με απλά λόγια λοιπόν θα λέγαμε ότι αν το ψηφιακό περιβάλλον παραμένει επικίνδυνο, η απαγόρευση από μόνη της ενδέχεται απλώς να μετακινήσει ή να κρύψει το πρόβλημα. Η οριοθέτηση είναι ένα βασικό κομμάτι της λύσης, αλλά όχι η λύση από μόνη της.
Τι συμβαίνει διεθνώς
Η νομοθεσία της Αυστραλίας έχει ήδη προκαλέσει πολλές συζητήσεις σε πολλά επίπεδα:
- ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν αυστηρότερα όρια ηλικίας ή συνδυασμούς γονικής συναίνεσης και επαλήθευσης ηλικίας,
- άλλες κυβερνήσεις επιλέγουν πιο ήπιες συστάσεις προς τους γονείς,
- σε ομοσπονδιακά κράτη, τα μέτρα διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή.
Το κοινό στοιχείο είναι σαφές: η πλήρης απουσία ρύθμισης δεν θεωρείται πλέον αποδεκτή.
Τι πραγματικά διακυβεύεται
Τα πιθανά οφέλη από τον περιορισμό στην χρήση των social media είναι ουσιαστικά:
- περιορισμός της πρώιμης έκθεσης σε επιβλαβές περιεχόμενο,
- μεγαλύτερη γονική εμπλοκή,
- πίεση για πλατφόρμες ασφαλείς εκ κατασκευής.
Ταυτόχρονα όμως, παραμένουν σοβαρά ερωτήματα:
- πόσο αξιόπιστοι είναι οι μηχανισμοί επαλήθευσης ηλικίας,
- αν υπάρχει κίνδυνος δημιουργίας ψευδούς αίσθησης ασφάλειας,
- πώς διασφαλίζεται η συμμετοχή των νέων στον ψηφιακό δημόσιο χώρο.
Το ευρωπαϊκό ψήφισμα και η νομοθεσία στην Αυστραλία στέλνουν ένα σαφές μήνυμα: η προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο δεν μπορεί να αφεθεί αποκλειστικά στην καλή θέληση των πλατφορμών.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο «από ποια ηλικία», αλλά «πώς σχεδιάζουμε έναν ψηφιακό κόσμο που δεν βλάπτει τα παιδιά για να λειτουργήσει». Και αυτή η συζήτηση μόλις ξεκίνησε.
Σε αυτό το πλαίσιο, η προστασία των παιδιών στο ψηφιακό περιβάλλον και τα όρια χρήσης των social media αναμένεται να αποτελέσουν έναν κεντρικό άξονα του διεθνούς συνεδρίου «Connect to Protect – Child and Youth at Risk», που διοργανώνει η ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ και θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα, με την επίσημη υποστήριξη της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Παιδιού του ΟΗΕ (https://connecttoprotect.eu). Μέσα από τη συμμετοχή διεθνών οργανισμών, ακαδημαϊκών και επαγγελματιών πρώτης γραμμής, η συζήτηση θα εστιάσει όχι μόνο σε ρυθμιστικά μέτρα, αλλά κυρίως στην ανάγκη για ασφαλή σχεδιασμό των ψηφιακών πλατφορμών (safety-by-design), στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των παιδιών και στη διαμόρφωση πολιτικών που γεφυρώνουν την έρευνα με την πράξη και τη λήψη αποφάσεων.
Πού μπορεί να απευθυνθεί κανείς – Δομές της ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ
Η ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ παρέχει δωρεάν κοινωνικοψυχολογική υποστήριξη, συμβουλευτική και εκπαιδευτικές παρεμβάσεις για παιδιά, εφήβους και οικογένειες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, μεταξύ άλλων και σε ζητήματα που σχετίζονται με την ψηφιακή ζωή και την ασφάλεια στο διαδίκτυο.
Κέντρο Ημέρας CONNECT ATHENS
- Διεύθυνση: Άτλαντος 22, Κάτω Πατήσια, ΤΚ 112 54, Αθήνα
- Τηλέφωνο: 211 182 4102
- Email: connect.athens@iasismed.eu
Κέντρο Ημέρας CONNECT THESSALONIKI
- Διεύθυνση: Μοναστηρίου 12, Θεσσαλονίκη
- Τηλέφωνο: 231 311 5034
- Email: connect.thessaloniki@iasismed.eu
- Facebook: CONNECT THESSALONIKI
CONNECT FAMILY – Υποστήριξη οικογενειών
- Διεύθυνση: Καραβαγγέλλη 9, Συκιές, ΤΚ 566 25, Θεσσαλονίκη
- Τηλέφωνο: 231 311 5034
- Email: connectfamily@iasismed.eu
Όλες οι υπηρεσίες των δομών CONNECT παρέχονται δωρεάν, με έμφαση στη μη στιγματιστική προσέγγιση, την ενδυνάμωση των παιδιών και τη στήριξη των οικογενειών.
*Δρ. Στέφανος Αλεβίζος, Ψυχολόγος και Μεταδιδακτορικός Ερευνητής, Επιστημονικός Συνεργάτης της ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ
