Για πρώτη φορά από την εποχή του προγράμματος Apollo οι άνθρωποι προετοιμάζονται όχι απλώς να επισκεφθούν τη Σελήνη αλλά να ζήσουν και να εργαστούν εκεί για εβδομάδες, μήνες και τελικά χρόνια.
Αλλά πώς θα ήταν πραγματικά να περάσει κανείς μεγάλο χρονικό διάστημα στη σεληνιακή επιφάνεια; Η απάντηση είναι συναρπαστική και εξαιρετικά σκληρή. Μια νέα, εντυπωσιακή εποχή εξερεύνησης του βαθέως Διαστήματος ανοίγεται μπροστά μας. Το αμερικανικό πρόγραμμα Artemis στοχεύει στη δημιουργία μόνιμης επανδρωμένης βάσεων στη Σελήνη. Τη συνεργασία τους για δημιουργία επανδρωμένης βάσης στην επιφάνεια του φυσικού μας δορυφόρου έχουν εξαγγείλει Κίνα και Ρωσία σε ένα πρότζεκτ που συμμετέχουν και άλλες χώρες.
Πρόκειται για μια θεμελιώδη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο εξερευνούμε το Διάστημα. Αντί απλώς να αφήσουμε σημαίες και αποτυπώματα παπουτσιών όπως έκαναν οι αποστολές Apollo η NASA και οι άλλες μεγάλες κρατικές διαστημικές υπηρεσίες θέλουν να εγκαθιδρύσουν μια μόνιμη ανθρώπινη παρουσία στη Σελήνη.
Το σημείο που έχει επιλεγεί για την εκκίνηση αυτής της προσπάθειας είναι περιοχές στο Νότιο Πόλο αφού εκεί έχει υποδειχθεί η παρουσία νερού σε παγωμένη μορφή στο υπέδαφος. Αν επιτευχθεί η πρόσβαση σε αυτό το νερό οι βάσεις θα μπορούν να τροφοδοτηθούν όχι μόνο με πόσιμο νερό αλλά και μέσω επεξεργασίας του νερού με το πολύτιμο οξυγόνο για να αναπνέουν όσοι ζουν όπως επίσης και με καύσιμα.
Το σχέδιο
Πριν μπορέσουν οι άνθρωποι να ζήσουν στη Σελήνη πρέπει πρώτα το ταξίδι προς αυτήν πρέπει να αποδειχθεί αξιόπιστο. Βασικός στόχος της αποστολής Artemis 2 είναι να ελεγχθεί αν το σκάφος Orion στο οποίο βρίσκεται το τετραμελές πλήρωμα μπορεί να πραγματοποιεί με ασφάλεια τη διαδρομή Γη-Σελήνη. Σύμφωνα με τον προγραμματισμό της NASA θα ακολουθήσει άλλη μια επανδρωμένη αποστολή, η Artemis 3, που επίσης θα κάνει δοκιμές στο σκάφος αλλά και προπαρασκευαστικές ενέργειες για τις επόμενες επανδρωμένες αποστολής που σχεδιάζεται να γίνουν το 2028 οι οποίες θα πραγματοποιήσουν προσσελήνωση.
Πέρα από αυτές τις αρχικές αποστολές το μακροπρόθεσμο όραμα της NASA εκτείνεται πολύ πέρα από μια απλή προσσελήνωση. Σχεδιάζει να δαπανήσει 20 δισεκατομμύρια δολάρια για μια βάση στη σεληνιακή επιφάνεια που θα υποστηρίζει επαναλαμβανόμενες και ολοένα μεγαλύτερης διάρκειας παραμον;h εκεί.
Ο στόχος είναι να μάθουμε πώς να λειτουργούμε βιώσιμα πέρα από τη Γη γνώση που θα χρησιμοποιηθεί σε μελλοντικές επανδρωμένες αποστολές στον Άρη. Για αυτό τον σκοπό μάλιστα η NASA ανακοίνωσε πριν από λίγες μέρες ότι εγκαταλείπει τη δημιουργία του επανδρωμένου σταθμού που θα κινούνταν σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη και θα χρησιμοποιήσει τον εξοπλισμό και τις μονάδες που είχαν δημιουργηθεί για τη δημιουργία μιας επανδρωμένης βάση στην επιφάνεια της Σελήνης για να επιταχύνει την μόνιμη παρουσία των αστροναυτών της εκεί.
Προκλήσεις για την υγεία
Η ζωή στη Σελήνη θα δοκιμάσει κάθε σύστημα του ανθρώπινου σώματος. Το σεληνιακό περιβάλλον εκθέτει τους αστροναύτες σε μια κατάσταση που ειδικοί αναφέρουν ως «διαστημική έκθεση» δηλαδή το σύνολο των φυσικών, χημικών, βιολογικών και ψυχολογικών πιέσεων πέρα από τη Γη. Αυτές περιλαμβάνουν μειωμένη βαρύτητα (περίπου το ένα έκτο της γήινης), συνεχή έκθεση σε κοσμική ακτινοβολία, ακραίες διακυμάνσεις θερμοκρασίας, τοξική σεληνιακή σκόνη, απομόνωση, διαταραχές στον κύκλο ύπνου και παρατεταμένο εγκλεισμό.
Σε αντίθεση με τους αστροναύτες σε χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη τα πληρώματα στη Σελήνη βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό έξω από το προστατευτικό μαγνητικό πεδίο της. Αυτό αυξάνει την έκθεση στην ακτινοβολία η οποία μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο DNA, να επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα και να έχει επιπτώσεις στον εγκέφαλο και στο καρδιαγγειακό σύστημα.
Η μειωμένη βαρύτητα αλλάζει επίσης θεμελιωδώς τον τρόπο με τον οποίο κυκλοφορούν το αίμα και τα υγρά στο σώμα επηρεάζοντας τη λειτουργία του εγκεφάλου και αυξάνοντας τον κίνδυνο νευρολογικών και αγγειακών προβλημάτων με την πάροδο του χρόνου. Για να κατανοήσουμε πλήρως αυτούς τους κινδύνους, πρέπει να δούμε το σώμα ως ένα ενιαίο σύστημα όπου εγκέφαλος, καρδιά, μύες, οστά και μεταβολισμός αλληλεπιδρούν. Μια μικρή διαταραχή σε ένα σύστημα μπορεί να επηρεάσει πολλά άλλα.
Ένα από τα πιο δύσκολα σημεία είναι ότι πολλές αλλαγές εμφανίζονται ύπουλα. Οι αστροναύτες μπορεί να νιώθουν καλά ενώ προβλήματα αναπτύσσονται αργά και γίνονται εμφανή μήνες ή και χρόνια αργότερα. Για αυτό η NASA δίνει μεγάλη έμφαση στη μακροχρόνια παρακολούθηση της υγείας.
Μείωση των κινδύνων
Τα καλά νέα είναι ότι ο άνθρωπος προσαρμόζεται εντυπωσιακά. Η πρόκληση είναι να καθοδηγηθεί αυτή η προσαρμογή με ασφάλεια. Η άσκηση είναι βασικό μέτρο προστασίας. Στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό οι αστροναύτες γυμνάζονται περίπου δύο ώρες την ημέρα για να διατηρήσουν μύες, οστά και καρδιαγγειακή υγεία. Στη Σελήνη όμως τα συστήματα άσκησης θα πρέπει να προσαρμοστούν στη μειωμένη βαρύτητα.
Η διατροφή παίζει επίσης κρίσιμο ρόλο επηρεάζοντας την υγεία των οστών, των μυών και του ανοσοποιητικού. Στο μέλλον εξατομικευμένες διατροφικές στρατηγικές θα είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Εξετάζεται ακόμη και η τεχνητή βαρύτητα μέσω φυγοκεντρικών συστημάτων που θα εκθέτουν τους αστροναύτες σε αυξημένη βαρύτητα για μικρά χρονικά διαστήματα.
Η προστασία από την ακτινοβολία θα βασιστεί σε πολλαπλά επίπεδα: θωρακισμένες κατοικίες (ίσως από σεληνιακά υλικά (π.χ. ρεγόλιθος), συστήματα προειδοποίησης για ηλιακές καταιγίδες και περιορισμό της έκθεσης όταν χρειάζεται. Το σημαντικότερο είναι ότι τα μέτρα πρέπει να είναι προληπτικά. Με συνεχή παρακολούθηση και αισθητήρες, οι επιστήμονες θα μπορούν να εντοπίζουν έγκαιρα προβλήματα.
Ζωή στη Σελήνη
Η παραμονή στη Σελήνη θα είναι μοναδική εμπειρία: να βλέπεις τη Γη να αιωρείται στον ουρανό ή να εργάζεσαι κάτω από έναν ουρανό που δεν γίνεται ποτέ μπλε. Ωστόσο θα είναι και απαιτητική και δύσκολη. Η Σελήνη δεν είναι απλώς ένας προορισμός είναι μια δοκιμασία για το ανθρώπινο σώμα.
«Αν καταφέρουμε να διατηρήσουμε τους ανθρώπους υγιείς και λειτουργικούς εκεί θα κάνουμε ένα τεράστιο βήμα προς το να γίνουμε ένα πραγματικά διαστημικό είδος. Το πρόγραμμα Artemis δείχνει ότι η εξερεύνηση δεν αφορά πλέον σύντομα κατορθώματα, αλλά βιωσιμότητα, προσαρμογή και βαθύτερη κατανόηση – τόσο του διαστήματος όσο και του ίδιου μας του εαυτού. Μαθαίνοντας να ζούμε στη Σελήνη, ίσως τελικά μάθουμε περισσότερα και για τη ζωή στη Γη» αναφέρει ο Ντάμιαν Μπέιλι καθηγητής Φυσιολογίας και Βιοχημείας στο Πανεπιστήμιο Νότιας Ουαλίας στην Αυστραλία.
