Του Γιάννη Χ. Κουριαννίδη*
Το γεγονός του θανάτου της καθηγήτριας στη Θεσσαλονίκη δεν πρέπει να ξεπεραστεί ως ακόμη μία τραγική είδηση, αφού αντανακλά μια βαθύτερη κρίση του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Μια κρίση που δεν αφορά μόνο τα προγράμματα σπουδών και το εξεταστικό σύστημα, αλλά πρωτίστως στην ίδια την ηθική και θεσμική ισορροπία μέσα στο σχολείο.
Χωρίς να επιθυμούμε να εστιάσουμε στο συγκεκριμένο γεγονός, η ελληνική εκπαίδευση γενικότερα δείχνει να κινείται σε μία επικίνδυνη μονομέρεια, που έχει να κάνει με την ολοένα αυξανόμενη έμφαση στα λεγόμενα «δικαιώματα των παιδιών», χωρίς αντίστοιχη έμφαση και στις υποχρεώσεις τους. Η παιδαγωγική ισορροπία, που αποτελούσε κάποτε τον πυρήνα της εκπαιδευτικής διαδικασίας, έχει διαταραχθεί, αφού συχνά ο εκπαιδευτικός, πέραν της δοκιμασίας των ορίων του από τη συμπεριφορά μαθητών, αντιμετωπίζει και γονείς που του συμπεριφέρονται όχι ως συνεργάτη, αλλά αντίπαλο στην αγωγή των παιδιών τους. Έτσι, ο σχολικός εκφοβισμός από άρρωστο φαινόμενο μεταξύ μαθητών ασκείται πλέον και σε βάρος των εκπαιδευτικών! Και ο δάσκαλος από πυλώνας της σχολικής κοινότητας καταλήγει να είναι ένας επαγγελματίας που λειτουργεί χωρίς καμιά θεσμική στήριξη.
Η ευθύνη δεν βαρύνει απλώς συγκεκριμένα πρόσωπα. Τα τελευταία χρόνια όποια συζήτηση περί της εκπαίδευσης περιορίζεται σε τεχνοκρατικές έννοιες και προσεγγίσεις, χωρίς να αγγίζει τον ουσιαστικό ρόλο του σχολείου ως χώρο διαμόρφωσης χαρακτήρων και αξιών.
Για δεκαετίες, η ελληνική παιδεία στηριζόταν σε ένα αξιακό υπόβαθρο, με σαφή τα μηνύματα για σεβασμό προς τον δάσκαλο, αγάπη προς την πατρίδα, σύνδεση με τη θρησκεία και την παράδοση, την οικογένεια και την πνευματική μας κληρονομιά. Όχι ως μηχανισμός επιβολής, αλλά ως ένα πλαίσιο ηθικής συγκρότησης. Σήμερα αυτά έχουν ανατραπεί. Ο σεβασμός προς τον εκπαιδευτικό δεν θεωρείται πλέον αυτονόητος, η πειθαρχία αντιμετωπίζεται συχνά ως αυταρχισμός και η υπενθύμιση των ευθυνών των μαθητών ως περιορισμός της ελευθερίας τους. Έτσι, συχνά οι μαθητές λειτουργούν χωρίς σαφή όρια, οι γονείς παρεμβαίνουν συγκρουσιακά και οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται στη μέση αυτής της έντασης.
Αν θέλουμε να τιμήσουμε πραγματικά τη μνήμη μιας εκπαιδευτικού που υπηρέτησε το δημόσιο σχολείο, δεν αρκεί η συγκίνηση των πρώτων ημερών. Απαιτείται μία ειλικρινής και θαρραλέα επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την εκπαιδευτική διαδικασία. Χρειαζόμαστε ένα σχολείο που να προστατεύει τους μαθητές, αλλά και τους δασκάλους. Που να διδάσκει δικαιώματα αλλά και ευθύνες. Που να ενθαρρύνει τον διάλογο αλλά να μην ανέχεται την προσβολή και την απαξίωση.
Κυρίως, όμως, χρειαζόμαστε την επαναφορά της έννοιας του σεβασμού ως θεμελιώδους αρχής της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Σεβασμού προς τον άνθρωπο που μέσα στην τάξη μεταδίδει γνώση, εμπειρίες και αξίες. Διότι, όταν το σχολείο παύει να προστατεύει τους δασκάλους του, τότε δεν κινδυνεύει απλώς το λειτούργημα του εκπαιδευτικού, καταντώντας ταυτόχρονα ένα απλό επάγγελμα. Κινδυνεύει και απαξιώνεται η ίδια η ποιότητα της παιδείας και, τελικά, το μέλλον της κοινωνίας μας.
Η τραγική απώλεια της εκπαιδευτικού Σοφίας Χρηστίδου δεν πρέπει να χαθεί μέσα στον θόρυβο της καθημερινότητας, αλλά να γίνει αφορμή για μία σοβαρή συζήτηση περί του ποιου σχολείου θέλουμε, αλλά και ποιων αξιών επιθυμούμε να μεταδώσουμε στις επόμενες γενιές. Γιατί η παιδεία δεν είναι ένας απλός θεσμός, αλλά το εργαλείο διαμόρφωσης μιας κοινωνίας στην οποία επιθυμούμε να είμαστε μέλη της. Εμείς και τα παιδιά μας…
*Διευθυντής περιοδικού «Ενδοχώρα», endohora@yahoo.gr
