Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble της NASA κατέγραψε έναν κομήτη τη στιγμή που διαλυόταν. Η πιθανότητα να συμβεί αυτό ενώ το Hubble παρατηρούσε είναι εξαιρετικά μικρή.
Ο κομήτης K1, με πλήρη ονομασία C/2025 K1 (ATLAS) (δεν έχει σχέση με τον διαστρικό κομήτη 3I/ATLAS) δεν ήταν ο αρχικός στόχος της μελέτης του Hubble. «Μερικές φορές η καλύτερη επιστήμη συμβαίνει κατά τύχη. Αυτός ο κομήτης παρατηρήθηκε επειδή ο αρχικός μας στόχος δεν ήταν ορατός λόγω νέων τεχνικών περιορισμών μετά την έγκριση της πρότασής μας. Έπρεπε να βρούμε νέο στόχο — και τη στιγμή που τον παρατηρήσαμε, έτυχε να διαλυθεί, κάτι εξαιρετικά απίθανο» δήλωσε ο Τζον Νούναν συνερευνητής και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Auburn στην Αλαμπάμα
Ο Νούναν δεν γνώριζε ότι ο K1 διασπώνταν μέχρι που είδε τις εικόνες την επόμενη μέρα. «Καθώς έκανα μια πρώτη ματιά στα δεδομένα, είδα ότι υπήρχαν τέσσερις κομήτες στις εικόνες, ενώ είχαμε προτείνει να παρατηρήσουμε μόνο έναν. Τότε καταλάβαμε ότι πρόκειται για κάτι πραγματικά ξεχωριστό.» Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στην επιθεώρηση «Icarus».
Αυτό ήταν ένα είδος «πειράματος» που οι ερευνητές ήθελαν εδώ και καιρό να πραγματοποιήσουν με το Hubble, αλλά μέχρι τώρα δεν είχαν καταφέρει να προγραμματίσουν επιτυχώς τέτοιες παρατηρήσεις. «Η ειρωνεία είναι ότι τώρα απλώς μελετούμε έναν “κανονικό” κομήτη και αυτός διαλύεται μπροστά στα μάτια μας» δήλωσε ο επικεφαλής ερευνητής Ντένις Μπόντεβιτς.
Οι κομήτες είναι απομεινάρια της εποχής σχηματισμού του ηλιακού συστήματος δηλαδή αποτελούνται από αρχέγονα υλικά. Όμως δεν είναι «ανέγγιχτοι» αφού έχουν θερμανθεί και βομβαρδιστεί από τον Ήλιο και κοσμικές ακτίνες. «Όταν εξετάζουμε τη σύσταση ενός κομήτη, το ερώτημα είναι αν πρόκειται για αρχέγονο χαρακτηριστικό ή αποτέλεσμα εξέλιξης. Όταν ένας κομήτης “σπάει”, μπορούμε να δούμε αρχαίο υλικό που δεν έχει υποστεί επεξεργασία» εξηγεί ο Μπόντεβιτς
Η καταγραφή
Το Hubble κατέγραψε τον K1 να διασπάται σε τουλάχιστον τέσσερα κομμάτια, καθένα με τη δική του κόμη, το νεφελώδες περίβλημα αερίων και σκόνης γύρω από τον πυρήνα. Ενώ το Hubble μπορούσε να διακρίνει καθαρά τα θραύσματα από επίγεια τηλεσκόπια έμοιαζαν απλώς με φωτεινές κηλίδες.
Οι εικόνες λήφθηκαν μόλις έναν μήνα μετά το περιήλιο του κομήτη, το σημείο της τροχιάς του πιο κοντά στον Ήλιο). Το περιήλιο του K1 βρισκόταν μέσα στην τροχιά του Ερμή περίπου στο ένα τρίτο της απόστασης Γης–Ήλιου. Σε αυτή τη φάση οι κομήτες υφίστανται τη μέγιστη θέρμανση και καταπόνηση, και συχνά τότε διαλύονται.
Πριν διασπαστεί, ο K1 ήταν πιθανότατα μεγαλύτερος από έναν μέσο κομήτη, περίπου 8 χιλιόμετρα σε διάμετρο. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι άρχισε να διαλύεται οκτώ ημέρες πριν τον καταγράψει το Hubble. Το τηλεσκόπιο τράβηξε τρεις εικόνες των 20 δευτερολέπτων μεταξύ 8 και 10 Νοεμβρίου 2025 και μάλιστα κατά τη διάρκεια των παρατηρήσεων διασπάστηκε και ένα από τα μικρότερα κομμάτια.
Το μυστήριο
Χάρη στην υψηλή ευκρίνεια του Hubble, οι ερευνητές μπόρεσαν να ανασυνθέσουν την ιστορία των θραυσμάτων και το πότε αποτελούσαν ένα ενιαίο σώμα. Ωστόσο προέκυψε ένα μυστήριο: γιατί υπήρξε καθυστέρηση ανάμεσα στη διάσπαση και στη φωτεινή έκρηξη που παρατηρήθηκε από τη Γη;
Μία εξήγηση είναι ότι η φωτεινότητα των κομητών οφείλεται κυρίως στο φως του Ήλιου που αντανακλάται από τη σκόνη. Όταν όμως αποκαλύπτεται καθαρός πάγος, ίσως χρειάζεται χρόνος για να σχηματιστεί ένα στρώμα σκόνης που στη συνέχεια απομακρύνεται. Ή ίσως η θερμότητα συσσωρεύεται κάτω από την επιφάνεια μέχρι να προκαλέσει εκτόξευση υλικού.
«Ποτέ άλλοτε το Hubble δεν είχε καταγράψει κομήτη τόσο κοντά στη στιγμή της διάσπασης. Αυτό μας δίνει πολύ σημαντικές πληροφορίες για τη φυσική που συμβαίνει στην επιφάνειά του» λέει ο Νούναν.
Η ερευνητική ομάδα συνεχίζει την ανάλυση των αερίων του κομήτη. Ήδη παρατηρήσεις από τη Γη δείχνουν ότι ο K1 είναι χημικά ασυνήθιστος, με πολύ χαμηλή περιεκτικότητα σε άνθρακα σε σύγκριση με άλλους κομήτες. Περαιτέρω φασματοσκοπική ανάλυση αναμένεται να αποκαλύψει περισσότερα για τη σύστασή του και την προέλευση του ηλιακού συστήματος.
Σήμερα, ο K1 είναι πλέον ένα σύνολο θραυσμάτων περίπου 400 εκατομμύρια χιλιόμετρα από τη Γη, στον αστερισμό των Ιχθύων και κατευθύνεται εκτός του ηλιακού συστήματος πιθανότατα χωρίς να επιστρέψει ποτέ.
