Ο αναμενόμενος με βεβαιότητα, πόλεμος εναντίον του Ιράν ξέσπασε όπως ακριβώς περιμέναμε ότι θα συμβεί
Του Θέμη Τζήμα
Ο αναμενόμενος με βεβαιότητα, πόλεμος εναντίον του Ιράν ξέσπασε όπως ακριβώς περιμέναμε ότι θα συμβεί. Τα πρώτα συμπεράσματα τα οποία μπορούμε να εξάγουμε είναι σημαντικά αλλά σε καμία περίπτωση δεν μας δίνουν την πλήρη εικόνα.
1. Για άλλη μια φορά οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν εν μέσω διαπραγματεύσεων με την άλλη πλευρά. Το έκαναν και πέρυσι με το Ιράν, το έχουν κάνει στο παρελθόν με τη Χεζμπολάχ, με τη Χαμάς, με τη Βενεζουέλα, με την προεδρική κατοικία του προέδρου Πούτιν. Πέρα από παραβίαση της κατά το διεθνές δίκαιο, υποχρέωσης καλόπιστης διεξαγωγής των διαπραγματεύσεων (ψιλά γράμματα βεβαίως για εγκληματικά καθεστώτα) έχουμε μια σταθερώς επαναλαμβανόμενη τακτική η οποία επιβεβαιώνει ότι δεν υπάρχει πια καμία αξιοπιστία από πλευράς των δύο κρατών και επομένως σε μεγάλο βαθμό στις διεθνείς σχέσεις εν γένει. Η κατάρρευση των βασικών κανόνων διεξαγωγής διαπραγματεύσεων και πολέμου, όπως και η αναίρεση της σαφούς μετάβασης από τις μεν στον δε, οδηγεί σε πλήρη απορρύθμιση των διεθνών σχέσεων, σε περαιτέρω στρατιωτικοποίηση και συχνότερη προσφυγή στον πόλεμο παγκοσμίως.
2. Οι δολοφονίες ηγετών στην οποία προσφεύγουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ καταλύουν θεμελιώδεις κανόνες διεθνούς δικαίου όπως και διεθνείς πρακτικές αιώνων. Το γεγονός αυτό εξαϋλώνει περαιτέρω τη σταθερότητα όπως και την όποια εμπιστοσύνη στις διεθνείς σχέσεις, δεδομένου ότι οι βασικοί πολιτικοί και πολιτειακοί παράγοντες, οι οποίοι καλούνται να δρουν με τη δέουσα ψυχραιμία, μετατρέπονται σε στόχους προς εξόντωση. Με άλλα λόγια οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πείθουν τους πάντες ότι δεν πρέπει ποτέ να τους εμπιστεύονται αλλά αντιθέτως να διεκδικούν τη μέγιστη δυνατή αποτροπή. Ποια είναι αυτή; Πυρηνικά όπλα.
3. Η ύπαρξη βάσεων των ΗΠΑ στα εδάφη οποιουδήποτε κράτους δεν αποτελούν εγγύηση ασφαλείας κατά κανέναν τρόπο για τα εν λόγω κράτη. Οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν τα εδάφη και τις υποδομές των κρατών στα οποία έχουν βάσεις αλλά μόλις τα πράγματα σκουραίνουν εξαιτίας των δικών τους ενεργειών, παίρνουν τα στελέχη τους μακριά και αφήνουν τα κράτη που τους φιλοξενούν να υποστούν το κόστος. Αυτή θα είναι η μοίρα και της Ελλάδας, ιδίως σε περίπτωση σύγκρουσης με την Τουρκία ή του ΝΑΤΟ με τη Ρωσία.
4. Η δολοφονία Χαμενεΐ ως μέσο ανατροπής του καθεστώτος αποδεικνύει επί της αρχής, βαθιά άγνοια όχι μόνο για τη μαζική ψυχολογία του ιρανικού λαού αλλά και κάθε λαού σε συνθήκες πολέμου. Ο Αλί Χαμενεΐ με τον μαρτυρικό του θάνατο αναδεικνύεται σε ιστορική μορφή του Ισλαμικού Κόσμου. Όχι μόνο δεν εγκατέλειψε τη χώρα του αλλά δεν κρύφτηκε καν σε καταφύγιο, ακολουθώντας σε επίπεδο πνευματικότητας και λεβεντιάς τις ιερότερες σιιτικές παραδόσεις. Η σύγκριση όχι μόνο με τον κατηγορούμενο για βιασμούς πρόεδρο των ΗΠΑ αλλά επιπλέον με τους Ευρωπαίους όπως και με άλλους μουσουλμάνους ηγέτες είναι καταλυτική και υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια του σιιτικού ή και του ισλαμικού κόσμου. Ο ηγέτης του Ιράν αναδεικνύεται σε πνευματική και πολιτική μορφή του αντί- ιμπεριαλισμού αλλά και σε πρότυπο ηγέτη που στέκεται μαζί με τον λαό του. Ως εκ τούτου ενισχύει το κύρος και του καθεστώτος. Επιπροσθέτως, το Ιράν πολύ απέχει από μια μονοπρόσωπη δικτατορία όπως είναι για παράδειγμα κάποιοι σύμμαχοι των ΗΠΑ. Αποτελεί ένα συλλογικό πολιτειακό σύστημα, με εντυπωσιακή ικανότητα αντικατάστασης υψηλών αξιωματούχων. Οι πιθανότητες εν μέσω πολέμου είναι ελλείψει του Αλί Χαμενεΐ και ασχέτως του ποιος θα είναι ο επόμενος ανώτατος ηγέτης να ενισχυθεί ο ρόλος των ενόπλων δυνάμεων, των φρουρών της επανάστασης και της πιο σκληροπυρηνικής πτέρυγας έναντι των μεταρρυθμιστών, των οποίων η όποια συναινετική πολιτική έχει απολύτως ακυρωθεί. Μάλιστα, η δολοφονία Χαμενεΐ θέτει σε σχέση με τον διάδοχό του σε αμφιβολία την πολιτική μη απόκτησης πυρηνικών όπλων. Αλλαγή καθεστώτος αυτήν τη στιγμή μέσα στο Ιράν είναι δυνατό να λάβει χώρα μόνο με πραξικόπημα το οποίο δε φαίνεται πώς μπορεί να συμβεί. Ο λαός μαζικώς δείχνει να ταυτίζεται με το καθεστώς. Άλλωστε, όταν οι «απελευθερωτές» έχουν σε λιγότερο από δύο ημέρες βομβαρδίσει ένα σχολείο, την κρατική τηλεόραση, ένα νοσοκομείο και τον ανώτατο ηγέτη της χώρας, δε φαίνονται πολύ ελκυστικοί.
5. Καμιά εκστρατεία βομβαρδισμών δεν πέτυχε ποτέ να ανατρέψει κανένα καθεστώς. Ούτε το καθεστώς στο Ιράκ επί Σαντάμ Χουσεΐν, ούτε στη Σερβία επί Μιλόσεβιτς, ούτε κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η αλλαγή καθεστώτος έρχεται είτε με εσωτερική ανατροπή (πραξικοπηματική ή λαϊκή) είτε με μαζική χρήση χερσαίων δυνάμεων. Η ελπίδα των ιμπεριαλιστών συνίσταται στην πρώτη εκδοχή διότι σε ό,τι αφορά τη δεύτερη, ούτε η πολιτική βούληση για χιλιάδες νεκρούς φαίνεται να υπάρχει από πλευράς ΗΠΑ αλλά επί του παρόντος ούτε καν οι διαθέσιμες δυνάμεις στο πεδίο. Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους δεν διατηρούν χερσαίες δυνάμεις στην περιοχή, ενώ το Ισραήλ διαθέτει στρατό μόνο για τη δική του προστασία. Οι διαθέσιμες χερσαίες δυνάμεις εναντίον του Ιράν, αυτήν την στιγμή συνίστανται σε τζιχαντιστικές ομάδες, οι οποίες είναι δύσκολο να υλοποιήσουν αυτήν την αποστολή. Βεβαίως, ήδη έχουν αρχίσει να κινητοποιούνται όπως και κουρδικές ομάδες. Προφανώς στις ΗΠΑ ελπίζουν να αποδυναμώσουν το Ιράν ώστε μετά από έναν ενδεχομένως μακροχρόνιο πόλεμο να διαλυθεί όπως η Συρία. Σήμερα κάτι τέτοιο δε φαίνεται πιθανό όπως ούτε και η εσωτερική ανατροπή.
6. Με δεδομένα τα παραπάνω τίθεται το ζήτημα του για πόσο καιρό μπορεί να συνεχίζεται με αυτήν την ένταση η επίθεση εναντίον του Ιράν και ο πόλεμος. Οι αντιαεροπορικές συστοιχίες και οι σχετικοί πύραυλοι από πλευράς ΗΠΑ και των συμμάχων τους δεν είναι ανεξάντλητοι. Η Wall Street Journal έγραψε ότι εξαιτίας αυτού του γεγονότος, οι ΗΠΑ με το Ισραήλ βιάζονται να καταστρέψουν το πυραυλικό οπλοστάσιο του Ιράν. Αν δεν το καταφέρουν αντιμετωπίζουν κίνδυνο δραματικής υστέρησης των αντιπυραυλικών αμυνών τους. Το ίδιοι φυσικά ισχύει και από πλευράς Ιράν, μόνο που το τελευταίο μπορεί να κορέσει και να εξαντλήσει τα Ισραηλινό- αμερικανικά αποθέματα θεωρητικώς, με χρήση «αναλώσιμων», φτηνών πυραύλων χαμηλής τεχνολογίας. Ήδη ο αριθμός επιτυχών προσκρούσεων από ιρανικής πλευράς είναι σημαντικός. Τυχόν εξάντληση των αντιαεροπορικών μέσων ΗΠΑ και Ισραήλ σημαίνουν για το Ισραήλ ότι μένει εν πολλοίς απροστάτευτο σε μικρότερους περιφερειακούς δρώντες, κρατικούς και μη. Δεν είναι τυχαίο ότι οι φήμες περί πρότασης ανακωχής από τις ΗΠΑ προς το Ιράν επιμένουν. Ο πρόεδρος Τραμπ επιδιώκει «σόου». Ο πραγματικός πόλεμος είναι μια άλλη υπόθεση όμως.
7. Η πολιτική στήριξη προς τον Τραμπ σε σχέση με τον πόλεμο είναι ελάχιστη μέσα στις ΗΠΑ. Βάσει προσφάτων δημοσκοπήσεων, μόνο το 21% στήριζε την επίθεση εναντίον του Ιράν. Κάθε νεκρός στρατιώτης των ΗΠΑ μετράει εις βάρος του προέδρου των ΗΠΑ, υπό την επίδραση της υπόθεσης Έπσταϊν αλλά και με δεδομένο ότι χωρίς κανένα άλλοθι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν προληπτικώς εναντίον του Ιράν. Μάλιστα όλα αυτά σε περίοδο κατά την οποία βρίσκεται σε ιστορικό χαμηλό η δημοφιλία του Ισραήλ ιδίως στους ψηφοφόρους των νεότερων γενιών. Ο πολιτικός χρόνος του προέδρου Τραμπ εξαντλείται και οι αντιδράσεις ακόμα και στη δική του βάση θα μεγεθύνονται, δεδομένου μάλιστα του κινδύνου και πολύ περισσότερο της πιθανής πραγματικότητας ενός μακροχρονίου πολέμου. Η στάση των συστημικών μάλιστα Δημοκρατικών, (βλ.Καμάλα Χάρις) κατά του πολέμου κάτι δείχνει ως προς όχι μόνο τη δημοφιλία του αλλά και το αναμενόμενο κόστος του σε ό,τι αφορά τις ανθρώπινες ζωές μεταξύ των ενόπλων δυνάμεων των ΗΠΑ όπως και τις πιθανότητες επιτυχίας του.
8. Το Ιράν μεταφέρει τον πόλεμο στο Ισραήλ και στους συμμάχους των ΗΠΑ. Η επιδίωξη συνίσταται στο να διακυβεύσει τα συμφέροντα των ΗΠΑ στην περιοχή, χωρίς να δίνει δυνατότητα συσπείρωσης της κοινής γνώμης στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Ο πόλεμος στην ευρύτερη περιοχή ματώνει τα συμφέροντα των ΗΠΑ και του Ισραήλ αλλά τα δύο κράτη δε δίνουν κανένα λογικό, πειστικό νομικό επιχείρημα μέσα στις ΗΠΑ υπέρ της εξακολούθησης του πολέμου στο Ιράν. Η Γαλλία, η Γερμανία και η Αγγλία προσφέρουν στρατιωτική υποστήριξη στους τοπικούς υπεργολάβους των ΗΠΑ, στο Ισραήλ και εν γένει σε συμμάχους τους στην περιοχή. Αδύναμες ηγεσίες, μπλέκουν τους λαούς σε έναν πόλεμο τον οποίο θα έπρεπε να αγωνίζονται να σταματήσουν.
9. Η στάση της Κίνας και της Ρωσίας συνιστούν κρίσιμο ζήτημα βραχυπρόθεσμα. Η αλλαγή καθεστώτος θα αποτελέσει καταλυτικό πλήγμα και για τις δύο. Τούτο σημαίνει ότι αν ο πόλεμος συνεχιστεί, σε επίπεδο εξοπλισμών και υποστήριξης θα πρέπει να διασφαλίζουν μεγιστοποίηση των πληγμάτων του Ιράν εναντίον των ΗΠΑ και του Ισραήλ, ούτως ώστε η σκέψη περί αλλαγής καθεστώτος να αναιρεθεί. Κάτι τέτοιο όμως προϋποθέτει την αντίστοιχη στρατηγική σκέψη από πλευράς τους. Ο πόλεμος εναντίον του Ιράν είναι ολοκληρωτικός (ακόμα και αν τα μέσα ακόμα δεν είναι εντελώς αυτά) όπως και ο σπονδυλωτός παγκόσμιος πόλεμος τμήμα του οποίου είναι και η επίθεση εναντίον του Ιράν. Στον ολοκληρωτικό πόλεμο, η αποφασιστικότητα να διεξαχθεί με τον αντίστοιχο και κατάλληλο τρόπο κρίνει πολλά. Η Ρωσία και η Κίνα δεν έχουν δείξει κάτι αντίστοιχο μέχρι τώρα. Ίσως τώρα να σταθούν, (ελπίζουμε) ωριμότερα.
* Ο Θέμης Τζήμας είναι δικηγόρος, διδάκτορας δημοσίου δικαίου και πολιτικής επιστήμης του ΑΠΘ και μεταδιδακτορικός ερευνητής. Έχει δημοσιεύσει μελέτες σε διεθνή συνέδρια και σε νομικές επιθεωρήσεις και έχει συμμετάσχει σε διάφορες διεθνείς αποστολές.
