Του Τάσου Δασόπουλου
Παρά την τεράστια αβεβαιότητα για τη διάρκεια και την ένταση που θα έχει ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν, η ελληνική οικονομία είναι ανθεκτικότερη απ’ ό,τι στο παρελθόν. Ωστόσο δεν θα μείνει αλώβητη από τη σύρραξη στη Μέση Ανατολή, αφού δεν έχει εξασφαλισμένη ενεργειακή επάρκεια και είναι πολύ ευάλωτη στον “πληθωρισμό της ενέργειας”.
Όπως και το 2022, μια εκτεταμένη ενεργειακή κρίση μπορεί να επηρεάσει αρνητικά μεν, αλλά δεν θα αναστρέψει την πορεία της οικονομίας, η οποία φαίνεται ότι έχει αλλάξει σελίδα σε σχέση με το παρελθόν για πέντε λόγους.
1. Η ανάπτυξη της οικονομίας είναι και θα παραμείνει θετική. Η εισηγητική έκθεση του Προϋπολογισμού έχει περιλάβει την αύξηση του πετρελαίου στα 100 δολάρια το βαρέλι και την αύξηση των επιτοκίων της ΕΚΤ κατά 100 μονάδες βάσης ως ξεχωριστά δυσμενή σενάρια για τον Προϋπολογισμό του 2026.
Η αύξηση των τιμών του πετρελαίου στα 100 δολάρια το βαρέλι αναμένεται να μειώσει την ανάπτυξη για φέτος κατά 0,5%, στο 1,9% από 2,4%, που είναι το βασικό σενάριο. Με βάση το σενάριο αυτό, η αύξηση ιδιωτικής κατανάλωσης θα επιβραδυνθεί κατά 0,7% στο 1,2%, από 1,9% που προβλέπεται για φέτος, ενώ η αύξηση των επενδύσεων θα μειωθεί κατά 0,9% στο 9,6% από 10,4% του βασικού σεναρίου.
Η αύξηση των επιτοκίων της ΕΚΤ κατά 100 μονάδες βάσης (1%) θα μειώσει την ανάπτυξη κατά 0,2%, στο 2,2 % από 2,4% του βασικού σεναρίου, λόγω της αρνητικής επίδρασης στην ιδιωτική κατανάλωση.
Ωστόσο, δεν υπάρχει σενάριο στο οποίο συνδυάζονται και οι δύο δυσμενείς εξελίξεις και φυσικά η επίδρασή του σε συνδυασμό με τις εξελίξεις στην υπόλοιπη Ευρώπη.
2. Ανάλογα με τη διάρκεια της κρίσης και τις συνέπειες στους οικονομικά ευάλωτους, αρμόδιες πηγές του ΥΠΕΘΟ διαβεβαιώνουν ότι υπάρχουν τα δημοσιονομικά περιθώρια, ώστε να στηριχθούν όσοι έχουν μεγαλύτερη ανάγκη για όσο διάστημα χρειαστεί.
3. Τα εισοδήματα θα συνεχίσουν να αυξάνονται, αφού η κυβέρνηση εφαρμόζει ήδη τη μείωση των φορολογικών συντελεστών σε μισθωτούς και οικογένειες με παιδιά και στοχευμένες εισοδηματικές ενισχύσεις συνολικού ύψους 1,76 δισ. ευρώ. Επίσης, ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι έχουν προαναγγείλει ήδη και νέες μειώσεις φόρων για το 2027.
4. Σε δημοσιονομικό επίπεδο το χρέος θα συνεχίσει να μειώνεται και μάλιστα ταχύτερα απ’ ό,τι αναμένεται, αφού ο υψηλός πληθωρισμός θα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ. Η πρόβλεψη είναι το χρέος να μειωθεί κατά 7,3% του ΑΕΠ φέτος, αλλά με έναν πληθωρισμό της τάξης του 4%-5% η μείωση θα φτάσει το 10%. Αν δεν έχουμε κάθετη μείωση της κατανάλωσης, ο Προϋπολογισμός θα έχει περισσότερα φορολογικά έσοδα (κυρίως από έμμεσους φόρους) λόγω υψηλού πληθωρισμού, γεγονός που εξασφαλίζει και την επίτευξη υψηλού πρωτογενούς πλεονάσματος, που αναμένεται να φτάσει το 2,8% του ΑΕΠ φέτος.
5. Σε ό,τι αφορά τις τιμές ενέργειας και με δεδομένο ότι οι συνέπειες δεν θα αφορούν μόνο την Ελλάδα, θα είναι μια ευκαιρία να ληφθούν σε κεντρικό επίπεδο αποφάσεις με τις οποίες θα εξασφαλίζονται κοινές προμήθειες πετρελαίου και φυσικού αερίου, ώστε οι τιμές και άρα ο πληθωρισμός να περιοριστούν. Σε αυτό η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να πρωταγωνιστήσει με πρωτοβουλίες που μπορεί να πάρει και ο Έλληνας πρόεδρος του Eurogroup. Επίσης θα πρέπει με τη συμμετοχή όλων των ηγετών να έχουμε διπλωματική δράση για τη λήξη των εχθροπραξιών στο Ιράν.
Οι συνέπειες
Το μέγεθος των συνεπειών θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια και την ένταση του πολέμου, η οποία δεν μπορεί να υπολογιστεί εκ των προτέρων. Η πρώτη και πιο σοβαρή συνέπεια είναι ο “ύπουλος” εισαγόμενος πληθωρισμός από τις τιμές της ενέργειας. Υπενθυμίζεται ότι το 2022, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η απότομη άνοδος των τιμών της ενέργειας εκτόξευσε τον πληθωρισμό του έτους στο 9,4%, από 0,5% που ήταν το 2021. Αυτή τη φορά τα πράγματα θα είναι ακόμη πιο δύσκολα. Τούτο διότι η Ελλάδα υπομένει ακόμη ένα υψηλό επίπεδο τιμών, το οποίο διατηρήθηκε όλη την πενταετία 2022-2026 και πλήττει ακόμη χαμηλά και μεσαία εισοδήματα. Δύο χρόνια μετά το ξέσπασμα του πληθωρισμού στο τέλος του 2023, το υπουργείο Ανάπτυξης κατέγραψε τις πρώτες μειώσεις κατανάλωσης σε βασικά είδη διατροφής. Αυτή τη φορά το αποτέλεσμα θα είναι άμεσο, μόλις έχουμε το σπιράλ ανατιμήσεων από την ενέργεια στα υπόλοιπα προϊόντα και υπηρεσίες Τώρα αναμένεται η υποχώρηση της κατανάλωσης να ξεκινήσει άμεσα με τις πρώτες ανατιμήσεις σε βενζίνη, πετρέλαιο θέρμανσης και κίνησης, φυσικό αέριο και τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος. Το πόσο σημαντική είναι μια υποχώρηση της κατανάλωσης φαίνεται από το γεγονός ότι παράγει το 73% του ΑΕΠ. Για φέτος αναμένεται αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 1,9%, από 1,5% το 2025.
Οι επενδύσεις
Αν η κρίση έχει διάρκεια, δεύτερη εξίσου σημαντική συνέπεια ειδικά για την Ελλάδα και ειδικότερα το 2026 θα υπάρξει στις επενδύσεις. Η κρίση του 2022 επηρέασε ακόμη και το κόστος των δημόσιων επενδύσεων, οι οποίες υλοποιούνται με χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης και του ΕΣΠΑ. Μια ανάλογη κατάσταση σήμερα θα δυσκόλευε πολύ την ολοκλήρωση των έργων του ΤΑΑ, που βρίσκεται στους τελευταίους μήνες υλοποίησής του. Βεβαίως, αν αυτό γίνει σε όλη την Ευρώπη, τότε μπορεί να αναθεωρηθεί, έστω και ατύπως, η άκαμπτη σήμερα προθεσμία για ολοκλήρωση του προγράμματος μέχρι το τέλος Αυγούστου. Δεν θα γίνει το ίδιο και με τις ιδιωτικές επενδύσεις, οι οποίες στην αρχή του χρόνου προβλεπόταν ότι θα φτάσουν τα 18 δισ. ευρώ.
Οι εξαγωγές
Τρίτη εξίσου σοβαρή συνέπεια θα έχουν οι εξαγωγές, οι οποίες προβλέπεται να αυξηθούν φέτος κατά 5,4%. Με δεδομένο ότι αν η κρίση περάσει το τρίμηνο, η Ε.Ε. θα πρέπει να αρχίσει να αναθεωρεί προς τα κάτω την ανάκαμψη που ανέμενε για φέτος έπειτα από μία τριετία οικονομικής στασιμότητας. Η επιβράδυνση της Ε.Ε., η οποία απορροφά το 65% των ελληνικών εξαγωγών, θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση στις εξαγωγές αγαθών. Ο σημαντικά μεγαλύτερος φόβος είναι να μην επηρεάσει η κρίση τον τουρισμό, ο οποίος το 2025 έσπασε άλλο ένα ρεκόρ εσόδων, ξεπερνώντας τα 23 δισ. ευρώ.
