Του Strange Attractor
Στην Ελλάδα του 21ου αιώνα, του γρήγορου ίντερνετ, των εκατοντάδων ΜΜΕ, και της αδιάκοπης ροής πληροφορίας, όπου οι εννιά στους δέκα είναι διαρκώς καρφωμένοι στο κινητό τους και «ενημερώνονται», θα περίμενε κανείς πως η γνώση θα είχε γίνει σχεδόν αυτονόητη.
Κι όμως, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο, η πληροφορία υπάρχει παντού, αλλά η γνώση σπανίζει. Και μάλιστα σπανίζει με τρόπο σχεδόν… εντυπωσιακό.
Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά. Δεν χρειάζεται να παρακολουθείτε τηλεοπτικά παιχνίδια γνώσεων για να καταλάβετε την ένδεια, και μάλιστα από άτομα που τολμούν να εκτεθούν σε πανελλήνιο επίπεδο.
Ρωτήστε απλά έναν μέσο νεοέλληνα πότε έγινε η Άλωση της Κωνσταντινούπολης, και υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να πάρετε απάντηση του τύπου «κάπου εκεί, μετά την επανάσταση του ’21».
Ρωτήστε τι γιορτάζουμε την 25η Μαρτίου, και ίσως ακούσετε το ότι «ο Απόστολος Γλέτσος κατέβασε τη σημαία των Τούρκων από το… πολυτεχνείο»!
Αν επιμείνετε λίγο περισσότερο και ζητήσετε κάτι από την αρχαία ιστορία, όπως ποιος ήταν ο Περικλής, τι είπε ο Σωκράτης, ή τι ακριβώς συνέβη στις Θερμοπύλες, το βλέμμα αρχίζει να θολώνει επικίνδυνα. Όχι από συγκίνηση, αλλά από σύγχυση.
Αλλά μη βιαστείτε να απογοητευτείτε. Διότι η ίδια αυτή κοινωνία που δυσκολεύεται να τοποθετήσει χρονολογικά την ελληνική επανάσταση, μπορεί να σας αναλύσει με αξιοθαύμαστη ακρίβεια την πλοκή μιας τηλεοπτικής σειράς τριών σεζόν.
Ξέρει ποιος απάτησε ποιον, ποιος επέστρεψε από τους «νεκρούς», και ποια ήταν η μεγάλη ανατροπή στο τελευταίο επεισόδιο. Εκεί, η μνήμη λειτουργεί άψογα. Σαν ελβετικό ρολόι.
Χώρια τα «σχήματα» στα σκυλάδικα, όπου όλοι ξέρουν πού τραγουδάει ποιος, και χώρια οι ζωές των διάφορων μοντέλων, ινφλουένσερς, βιζιτούδων κλπ. Εκεί η γνώση είναι απεριόριστη.
Και αν η ιστορία είναι μια χαμένη υπόθεση, η γεωγραφία μοιάζει με επιστημονική φαντασία.
Υπάρχουν άνθρωποι που δεν μπορούν να εντοπίσουν τη… Γερμανία στον χάρτη, αλλά γνωρίζουν ακριβώς πού μένει ο κάθε influencer, και σε ποιο νησί έκανε διακοπές πέρσι.
Αν ρωτήσεις ποια είναι η πρωτεύουσα του Καναδά, θα ακούσεις πιθανότατα «Τορόντο», με έναν τόνο αβέβαιης αισιοδοξίας.
Αν όμως ρωτήσεις ποιο ζευγάρι της σόουμπιζ χώρισε πρόσφατα, η απάντηση θα έρθει αστραπιαία, συνοδευόμενη από πλήρη και ενδελεχή ανάλυση των αιτιών.
Το φαινόμενο αυτό δεν είναι απλώς αστείο. Είναι, για να το πούμε κομψά, βαθιά ανησυχητικό. Διότι δείχνει μια κοινωνία που έχει μπερδέψει την πληροφορία με τη σημασία. Μια κοινωνία σε σύγχυση.
Που θεωρεί σημαντικότερο το να γνωρίζει τα πάντα για έναν τράπερ, ή έναν λαϊκό τραγουδιστή, παρά για την ίδια της την ιστορία. Που επενδύει χρόνο και ενέργεια σε πράγματα εφήμερα, αφήνοντας στην άκρη όσα τη διαμόρφωσαν.
Κάποτε, η άγνοια ήταν δικαιολογημένη. Δεν υπήρχε πρόσβαση, δεν υπήρχαν μέσα, δεν υπήρχε χρόνος.
Σήμερα, έχουμε όλα τα εργαλεία, και όμως, επιλέγουμε συνειδητά να τα χρησιμοποιούμε για να παρακολουθούμε ανούσια κουτσομπολιά, ή τι έκανε ο ΠΑΟΚ χθες, αντί να μάθουμε κάτι ουσιαστικό. Είναι σαν να σου δίνουν μια τεράστια βιβλιοθήκη και εσύ να τη χρησιμοποιείς για να στηρίξεις το τραπεζάκι.
Το πιο ειρωνικό είναι ότι πολλοί από αυτούς που αγνοούν βασικά ιστορικά και γεωγραφικά στοιχεία, έχουν άποψη για τα πάντα. Για την πολιτική, για τις διεθνείς σχέσεις, για την οικονομία. Και την εκφράζουν με αυτοπεποίθηση που θα ζήλευε και καθηγητής πανεπιστημίου. Και δυστυχώς… ψηφίζουν κιόλας!
Μόνο που, όταν η βάση της γνώσης είναι σαθρή, η άποψη μετατρέπεται εύκολα σε θόρυβο.
Δεν πρόκειται για ελιτισμό, ούτε για απαξίωση της ψυχαγωγίας. Φυσικά και χρειάζεται η χαλάρωση, η τηλεόραση, η μουσική.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτά γίνονται το μοναδικό πεδίο ενδιαφέροντος. Όταν η πραγματικότητα αντικαθίσταται από ένα διαρκές τηλεοπτικό επεισόδιο, στο οποίο όλοι είμαστε θεατές αλλά κανείς δεν μαθαίνει τίποτα.
Και κάπου εδώ τίθεται το απλό ερώτημα: είναι αυτό το επίπεδο που μας αξίζει; Μια κοινωνία που ξέρει απ’ έξω στίχους τραγουδιών, αλλά όχι τα βασικά της ιστορίας της;
Που μπορεί να κατονομάσει δεκάδες τηλεοπτικούς καραγκιόζηδες, αλλά όχι χώρες και πρωτεύουσες;
Ίσως τελικά το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν μπορούμε να μάθουμε. Είναι ότι δεν θέλουμε. Γιατί η γνώση απαιτεί κόπο, ενώ το σκρολάρισμα όχι. Και όσο συνεχίζουμε να επιλέγουμε το εύκολο αντί για το ουσιαστικό, τόσο θα βυθιζόμαστε σε μια άγνοια που δεν είναι πια αθώα.
Και αυτό, όσο κι αν προσπαθήσουμε να το ντύσουμε με χιούμορ, δεν παύει να είναι ντροπή, και η αιτία που έχουμε τους κυβερνώντες που έχουμε, διότι σε τελική ανάλυση αυτοί μας αξίζουν…
ΥΓ- Έπεσα πάνω στο ζάπινγκ σε διαφήμιση για ριάλιτι, όπου οι «Αθηναίοι» ανταγωνίζονται τους «επαρχιώτες».
Όπου Αθηναίος ίσως είναι κάποιος wannabe celebrity, που γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Πάνω Καλιακούδα της ορεινής Γορτυνίας, αλλά τώρα ζει το όνειρο εις τας Αθήνας, και επαρχιώτης κάποιος γέννημα θρέμμα, και αναμπάμ μπαμπαντάμ «Σαλονικιός».
Το ότι η Θεσσαλονίκη υπήρξε συνεχώς «μεγαλούπολη» από ιδρύσεώς της, πριν από 2.000 χρόνια, ενώ η Αθήνα είχε περιέλθει σε κατάσταση μικρού άσημου και σχεδόν έρημου χωριού επί 1.500 χρόνια και βάλε, φαντάζομαι πως ούτε ο «Αθηναίος» μαϊντανός το γνωρίζει, αλλά ούτε και οι παραγωγοί του εν λόγω ριάλιτι.
ΥΓ2- Είχα ακούσει γυναίκα στον «Αδύναμο Κρίκο», να απαντάει πως ο Παπανδρέου ήταν πρωθυπουργός όταν έγινε η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τους Οθωμανούς το 1912! Και όταν ο παρουσιαστής απόρησε και τη ρώτησε πώς και τι, αυτή απάντησε πάλι με ύφος, «ή ο Παπανδρέου θα ήταν, ή ο Καραμανλής»…
Κερδάμε!
