Μπορεί στο Ιράν το λεγόμενο «ιερατείο», η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων που επιλέγει τον Ανώτατο Ηγέτη, να κατέληξε στον διάδοχο του Αλί Χαμενεΐ, αλλά το Ισραήλ εμφανίζεται αποφασισμένο να τον εξοντώσει και ο Τραμπ εξίσου έτοιμος να ορίσει εκείνος την επόμενη ηγεσία της Τεχεράνης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν βεβαίως μακρά ιστορία παρεμβάσεων στις πολιτικές εξελίξεις άλλων χωρών, με στόχο την εγκατάσταση κυβερνήσεων φιλικών προς την Ουάσιγκτον.
Η συζήτηση επανέρχεται στο προσκήνιο καθώς ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι θέλει να έχει ρόλο στην επιλογή του επόμενου ηγέτη του Ιράν.
Το Axios θυμίζει όλες τις φορές που οι ΗΠΑ επενέβησαν για να ορίσουν τον ηγέτη άλλης χώρας. Μεταξύ των παρεμβάσεων και το πραξικόπημα του 1953 στο Ιράν – το οποίο έβαλε τα θεμέλια για τον αντιαμερικανισμό στη χώρα και για κάποιους άνοιξε τρόπον τινά τον δρόμο για την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Η ιστορία των παρεμβάσεων
Σύμφωνα με μελέτη του 2016, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν τουλάχιστον 81 παρεμβάσεις σε ξένες εκλογές μεταξύ 1946 και 2000.
Γουατεμάλα – 1954
Το 1954 η CIA οργάνωσε πραξικόπημα στη Γουατεμάλα, ανατρέποντας τον δημοκρατικά εκλεγμένο πρόεδρο Χακόμπο Άρμπενς.
Η επιχείρηση PBSuccess οδήγησε στην άνοδο του στρατηγού Κάρλος Καστίγιο Άρμας, τον οποίο οι ΗΠΑ θεωρούσαν πιο φιλικό προς τα συμφέροντά τους.
Ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η επέμβαση συνδέθηκε και με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της αμερικανικής United Fruit Company, η οποία κατείχε τεράστιες εκτάσεις γης στη χώρα.
Ιράν – 1953
Ένα χρόνο νωρίτερα, το 1953, η CIA είχε οργανώσει πραξικόπημα στο Ιράν για την ανατροπή του δημοκρατικά εκλεγμένου πρωθυπουργού Μοχάμεντ Μοσαντέκ.
Μετά το πραξικόπημα, την εξουσία ανέλαβε φιλοδυτική κυβέρνηση υπό τον Σάχη, με πρωθυπουργό τον Φαζλολάχ Ζαχεντί.
Αν και επισήμως η επιχείρηση δικαιολογήθηκε με τον φόβο σοβιετικής επιρροής, πολλοί ιστορικοί εκτιμούν ότι καθοριστικό ρόλο έπαιξε και η εθνικοποίηση της ιρανικής πετρελαϊκής βιομηχανίας από τον Μοσαντέκ.
Άλλες παρεμβάσεις
Οι ΗΠΑ έχουν επίσης κατηγορηθεί ότι υποστήριξαν ή διευκόλυναν αλλαγές καθεστώτων σε πολλές χώρες.
Μεταξύ των πιο γνωστών περιπτώσεων είναι:
- το Κονγκό, όπου η CIA ενθάρρυνε την ανατροπή της κυβέρνησης το 1961,
- η Χιλή, όπου η κυβέρνηση Νίξον στήριξε μυστικές επιχειρήσεις εναντίον του σοσιαλιστή προέδρου Σαλβαδόρ Αλιέντε πριν από το πραξικόπημα του 1973.
- Ανάλογες παρεμβάσεις έχουν καταγραφεί και σε άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής, όπως η Δομινικανή Δημοκρατία, η Βραζιλία, η Ονδούρα και η Κούβα.
Η Ελλάδα και η Χούντα του 1967
Ένα από τα πιο συζητημένα παραδείγματα αμερικανικής επιρροής στην πολιτική σκηνή μιας χώρας είναι η περίπτωση της Ελλάδας και της στρατιωτικής δικτατορίας του 1967. Στις 21 Απριλίου εκείνου του έτους, ομάδα αξιωματικών του ελληνικού στρατού υπό τους Γεώργιο Παπαδόπουλο, Στυλιανό Παττακό και Νικόλαο Μακαρέζο κατέλαβε την εξουσία με πραξικόπημα, εγκαθιδρύοντας επταετή στρατιωτική δικτατορία.
Η Ουάσιγκτον δεν οργάνωσε άμεσα το πραξικόπημα, ωστόσο ο ρόλος των ΗΠΑ (και ειδικά της CIA) παραμένει αντικείμενο έντονης ιστορικής συζήτησης. Στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου, η Ελλάδα θεωρούνταν κρίσιμος κρίκος στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, και η αμερικανική πολιτική έδινε προτεραιότητα στη γεωπολιτική σταθερότητα και στην αποτροπή ενίσχυσης της αριστεράς.
Πολλοί από τους αξιωματικούς που συμμετείχαν στο πραξικόπημα είχαν περάσει από προγράμματα εκπαίδευσης ή συνεργασίας με τις ΗΠΑ, ενώ η CIA διατηρούσε επαφές με τμήματα του ελληνικού στρατού ήδη από τη δεκαετία του 1950. Μετά την επιβολή της δικτατορίας, η αμερικανική κυβέρνηση απέφυγε να συγκρουστεί ανοιχτά με το καθεστώς και συνέχισε τη στρατιωτική συνεργασία, γεγονός που ενίσχυσε τις κατηγορίες περί ανοχής ή σιωπηρής στήριξης.
Η συζήτηση για τον ρόλο των ΗΠΑ αναζωπυρώθηκε το 1999, όταν ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον, κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, αναγνώρισε ότι η αμερικανική πολιτική της εποχής δεν στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων. «Για χάρη της αμερικανικής πολιτικής στον Ψυχρό Πόλεμο, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέτρεψαν να υπονομευθεί η δημοκρατία στην Ελλάδα», δήλωσε, εκφράζοντας ουσιαστικά μια συγγνώμη για τη στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στη δικτατορία.
