Η ενέργεια είναι ο «πολλαπλασιαστής» της ακρίβειας
Η κλιμάκωση των χτυπημάτων ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν και οι απαντήσεις της Τεχεράνης στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής ανοίγουν έναν νέο κύκλο οικονομικής αβεβαιότητας, με την Ελλάδα να βρίσκεται σε αυξημένη έκθεση λόγω ενέργειας, μεταφορών και ναυτιλίας.
Σύμφωνα με το Έθνος, η επίκουρη καθηγήτρια Διεθνούς και Ευρωπαϊκού Οικονομικού Δικαίου του ΑΠΘ, Κωνσταντίνα Γεωργάκη, τονίζει πως οι συνέπειες θα είναι «έντονες» και θα φανούν τόσο άμεσα όσο και σε βάθος χρόνου, με την τελική ένταση του πλήγματος να εξαρτάται κυρίως από τη διάρκεια και την κλιμάκωση των εχθροπραξιών.
Το πρώτο πεδίο όπου αποτυπώνονται τα γεγονότα είναι η ενέργεια και από εκεί ξεκινά η αλυσίδα. Όπως επισημαίνει η κ. Γεωργάκη, οι επιπτώσεις στα καύσιμα μπορεί να φανούν άμεσα, ακόμα και εντός της εβδομάδας, με ενδεικτική αύξηση 2-3 λεπτών ανά λίτρο, χωρίς να αποκλείεται η συνέχεια σε μεσομακροπρόθεσμο ορίζοντα, ανάλογα με τις εξελίξεις.
Ο λόγος είναι απλός: κάθε αναταραχή που επηρεάζει παραγωγή, διύλιση, ασφάλεια εγκαταστάσεων ή μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου, μεταφράζεται σε κόστος που «τρέχει» από την αντλία μέχρι το ρεύμα και, τελικά, στα ράφια.
Η κ. Γεωργάκη ξεχωρίζει ως κρίσιμο παράγοντα τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ροής πετρελαίου. Το αν θα συνεχιστεί ομαλά η ναυσιπλοΐα ή αν θα υπάρξουν σοβαροί περιορισμοί είναι το σημείο που μπορεί να διαχωρίσει μια «διαχειρίσιμη» ανατίμηση από ένα σοκ μεγαλύτερης κλίμακας.
Από την αντλία στο σούπερ μάρκετ
Η ενέργεια δεν είναι ένα μεμονωμένο προϊόν αλλά είναι βασικό συστατικό κόστους σχεδόν παντού. Έτσι, οι αυξήσεις στα καύσιμα και στη μεταφορά μπορούν να περάσουν με χρονική υστέρηση σε μια μεγάλη γκάμα αγαθών. Σύμφωνα με το Έθνος, στο δεύτερο κύμα επιπτώσεων αναμένεται πίεση σε:
- Τρόφιμα: από το κόστος μεταφοράς και την ενέργεια που απαιτείται σε παραγωγή, αποθήκευση, ψύξη και διανομή.
- Είδη πρώτης ανάγκης: προϊόντα καθημερινής χρήσης που επηρεάζονται από μεταφορές και ενεργοβόρα αλυσίδα εφοδιασμού.
- Προϊόντα εισαγωγής: όσο αυξάνεται το κόστος θαλάσσιων μεταφορών, τόσο ενισχύεται ο «λογαριασμός» που φτάνει στον τελικό καταναλωτή.
- Υπηρεσίες: από logistics μέχρι κλάδους που στηρίζονται σε καύσιμα και ηλεκτρική ενέργεια ως λειτουργικό κόστος.
Υπάρχει η σκέψη ότι με καλύτερες καιρικές συνθήκες οι ανάγκες για θέρμανση πέφτουν, άρα μειώνεται η πίεση. Ωστόσο η κ. Γεωργάκη υπενθυμίζει ότι η ζήτηση δεν εξαφανίζεται: το καλοκαίρι μεταφέρεται σε άλλες χρήσεις, κυρίως στην ηλεκτρική ενέργεια για ψύξη (κλιματιστικά). Και όσο η διεθνής οικονομία δεν έχει απεξαρτηθεί ουσιαστικά από τα ορυκτά καύσιμα, οι ΑΠΕ δεν αρκούν από μόνες τους για να «σβήσουν» τέτοιου τύπου κραδασμούς.
Απεξάρτηση από το ρωσικό ενεργειακό μείγμα
Στο ίδιο κάδρο μπαίνει και η ευρωπαϊκή στρατηγική απεξάρτησης από ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο έως τα μέσα του 2027. Η αναζήτηση νέων προμηθευτών γίνεται δυσκολότερη όταν η Μέση Ανατολή παραμένει εστία επαναλαμβανόμενων κρίσεων, με αυξημένες επισφάλειες στις ροές, στα συμβόλαια και στις μεταφορές.
Η Ελλάδα
Η Ελλάδα δεν βιώνει τέτοιες κρίσεις μόνο ως καταναλωτής. Η κ. Γεωργάκη επισημαίνει ότι η ελληνική εμπορική ναυτιλία, με μεγάλο αριθμό πλοίων που μεταφέρουν πετρέλαιο, επηρεάζεται ιδιαίτερα από κάθε σοβαρή διαταραχή στις θαλάσσιες μεταφορές. Ακόμα κι όταν η τιμή του πετρελαίου ανεβαίνει, το «κόστος κινδύνου» (ασφάλιση, δρομολόγια, καθυστερήσεις) μπορεί να επιβαρύνει την πραγματική οικονομία και να τροφοδοτήσει νέο κύκλο ακρίβειας.
