Όταν διάσπαρτες πληροφορίες μετατρέπονται σε αφήγηση με συνοχή και νόημα, η ανάκλησή τους γίνεται ευκολότερη – και σε ορισμένες περιπτώσεις καλύτερη από μεθόδους που έχουν σχεδιαστεί ειδικά για απομνημόνευση – σύμφωνα με νέα μελέτη του Πανεπιστήμιου του Μισισίπι στις ΗΠΑ.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Evolutionary Psychology, πραγματοποιήθηκε από τον καθηγητή ψυχολογίας Μάθιου Ρέιζεν και τη διδακτορική φοιτήτρια Ζόι Φίσερ. Οι ερευνητές επιχείρησαν να εξετάσουν αν η αφήγηση δεν είναι απλώς ένα ελκυστικό διδακτικό μέσο, αλλά και ένας ισχυρός γνωστικός μηχανισμός.
Στο πείραμα συμμετείχαν περισσότεροι από 380 άνθρωποι, στους οποίους ζητήθηκε να απομνημονεύσουν από 20 έως 30 λέξεις χωρίς εμφανή μεταξύ τους σχέση, αναφέρει η ανακοίνωση του πανεπιστημίου. Μία ομάδα χρησιμοποίησε παραδοσιακές στρατηγικές, όπως η αποκαλούμενη επεξεργασία επιβίωσης – να φαντάζονται δηλαδή πώς κάθε λέξη θα μπορούσε να αποδειχθεί χρήσιμη σε μια ακραία κατάσταση. Άλλοι κλήθηκαν να δημιουργήσουν μια ιστορία που να περιλαμβάνει όλους τους όρους. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι κατασκεύασαν αφηγήσεις θυμήθηκαν τον ίδιο αριθμό λέξεων ή και περισσότερες από εκείνους που κατέφυγαν σε καθιερωμένες μνημονικές τεχνικές.
«Πολλοί εκπαιδευτικοί χρησιμοποιούν ήδη ιστορίες για να κάνουν το μάθημα πιο ενδιαφέρον. Τώρα όμως γνωρίζουμε ότι βοηθούν επίσης τη μνήμη των μαθητών», δήλωσε η Φίσερ.
Η εξήγηση, σύμφωνα με τους επιστήμονες, βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος οργανώνει τις πληροφορίες. Μια λίστα από ασύνδετες λέξεις μοιάζει με βιβλία στοιβαγμένα άτακτα σε μια βιβλιοθήκη: η αναζήτηση γίνεται δύσκολη και χρονοβόρα. Αντίθετα, μια ιστορία λειτουργεί ως σύστημα ταξινόμησης, συνδέοντας τα στοιχεία μεταξύ τους και διευκολύνοντας την ανάκτησή τους.
Δύο μηχανισμοί
Οι ερευνητές εντόπισαν δύο βασικούς μηχανισμούς πίσω από αυτό το φαινόμενο. Ο πρώτος είναι η σχεσιακή επεξεργασία, δηλαδή η ικανότητα σύνδεσης διαφορετικών εννοιών σε ένα συνεκτικό σύνολο. Ο δεύτερος είναι η επεξεργασία των ξεχωριστών στοιχείων, που βοηθά κάθε λέξη να αποκτά διακριτό ρόλο μέσα σε αυτό το σύνολο. Η αφήγηση ενεργοποιεί και τις δύο λειτουργίες ταυτόχρονα.
Η μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι ακόμη και ο συνδυασμός αφήγησης με άλλες μνημονικές στρατηγικές, όπως η προαναφερόμενη επεξεργασία επιβίωσης, δεν οδήγησε σε σημαντικά καλύτερα αποτελέσματα. Αυτό ενισχύει την άποψη ότι η ανθρώπινη μνήμη ίσως είναι από τη φύση της ιδιαίτερα δεκτική στις ιστορίες, καθώς επί χιλιετίες η μετάδοση γνώσης μέσα από αφηγήσεις αποτέλεσε βασικό εργαλείο επιβίωσης και μάθησης.
Τα ευρήματα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για την εκπαίδευση, αλλά και για την καθημερινότητα, από την προετοιμασία για εξετάσεις έως την απομνημόνευση λιστών ή βασικών σημείων μιας παρουσίασης. Όπως υπογραμμίζει η μελέτη, η μνήμη δεν λειτουργεί ως παθητικό αρχείο δεδομένων, αλλά ως ενεργό σύστημα που αναζητά νόημα.
