Του Strange Attractor
Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούσαν. Έρχεται χιονιάς, έρχεται κρύο, έρχεται αρκτικός χειμώνας!
Κανείς όμως δεν ανησυχούσε. Μπορεί η κλιματική αλλαγή να έφερνε πού και πού κάποιες τρελές καταιγίδες, ακόμη και ανεμοστρόβιλους(!) αλλά ως εκεί. Άλλωστε βρισκόμαστε στα τέλη του Φλεβάρη, έλεγαν, η άνοιξη είναι κοντά.
Και τότε άρχισαν να πέφτουν οι πρώτοι πύραυλοι…
Ήταν ένα μουντό πρωινό όταν τα ΜΜΕ και το ίντερνετ άρχισαν τις έκτακτες ανταποκρίσεις από τη Μέση Ανατολή, όπου στη διάρκεια της νύχτας ο ουρανός γέμισε από βομβαρδιστικά, πυραύλους, drones, και ό,τι άλλο μπορεί να φανταστεί κανείς.
Παντού φωτιές και εκρήξεις.
Και όπως όλα έδειχναν, σχεδόν κάθε κράτος από την ανατολική Μεσόγειο ως την Αραβική Θάλασσα είχε πληγεί, χωρίς κανείς να γνωρίζει ποιος χτυπάει ποιον, και ποιος είναι τελικά σύμμαχος, ή εχθρός.
Τα διυλιστήρια καίγονταν σαν σπίρτα, με τις φωτιές ορατές ως το διάστημα.
Τα εργοστάσια παραγωγής φυσικού αερίου μετατράπηκαν σε κρατήρες.
Και μέσα στο γενικευμένο αυτό χάος στον πυρήνα της παγκόσμιας παραγωγής και προμήθειας ενέργειας, ήρθε και το σφράγισμα των Στενών του Ορμούζ!
Τα δεξαμενόπλοια έριξαν άγκυρα. Οι ναυτιλιακές και ασφαλιστικές εταιρίες πάγωσαν, και οι αποκλεισμένοι ναυτικοί έψαχναν γύρω τους για νάρκες, και τον ουρανό για αεροπλάνα και πυραύλους…
Μέχρι το μεσημέρι οι τιμές του πετρελαίου δεν είχαν πια κανένα νόημα.
Στις Βρυξέλλες κηρύχθηκε συναγερμός. Τα νούμερα στις οθόνες των χρηματιστηριακών σάιτς έδειχναν ψεύτικα. Παρ’ όλα αυτά δεν υπήρξε άμεση ανησυχία. Η Ευρώπη είχε μπόλικα αποθέματα φυσικού αερίου… στα χαρτιά. Αρκετά μάλιστα για να βγει ο επόμενος μήνας, μέχρι να έρθει η άνοιξη.
Οι πρώτες επίσημες ανακοινώσεις των αξιωματούχων της ΕΕ ήταν ήρεμες και καθησυχαστικές. Η Ευρώπη, έλεγαν, έχει αντιμετωπίσει πολύ χειρότερες καταστάσεις και επιβίωσε. Όπως τότε, με τον πόλεμο στην Ουκρανία, που διέκοψε την εξάρτησή της από το ρωσικό αέριο, έκτισε νέους πλωτούς σταθμούς αποθήκευσης, και τα πήγε μια χαρά.
Αυτό όμως έγινε επειδή ο υπόλοιπος πλανήτης τότε βρίσκονταν σε σταθερότητα.
Τώρα, που η Μ. Ανατολή φλέγονταν, η Ασία μπήκε στο παιχνίδι, με αυξημένη ζήτηση (και υψηλές χρηματικές προσφορές) του όποιου διαθέσιμου αερίου, με τα δεξαμενόπλοια εν πλω να αλλάζουν κατεύθυνση, και να πλέουν προς τα ασιατικά λιμάνια, αντί για εκείνα της Ευρώπης.
Οι ευρωπαϊκές εταιρίες «κοινής ωφέλειας» (λέμε τώρα) δεν μπορούσαν να ανταγωνιστούν εκείνες της ασιατικής τίγρης. Τα futures (συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης) ηλεκτρικής ενέργειας εκτοξεύθηκαν στα ουράνια.
Οι μεγάλες ευρωπαϊκές βιομηχανίες, όπως τα χαλυβουργεία στη Γερμανία, τα εργοστάσια λιπασμάτων στην Πολωνία, τα υαλουργεία στην Ιταλία, κλπ, έκλεισαν πρώτες. Είχαν διακοπτόμενα συμβόλαια. Και έκλεισαν χωρίς πολλές πολλές τελετές. Απλά έσβησαν μέσα στο σκοτάδι…
Και έπειτα ήρθε το… δελτίο.
Οι κυβερνήσεις, πανικόβλητες, μείωσαν τους θερμοστάτες στα δημόσια κτίρια. Τα φώτα των δρόμων χαμήλωσαν.
Η Γαλλία αποφάσισε να παρατείνει τη διάρκεια ζωής των πυρηνικών αντιδραστήρων της, ενώ η Γερμανία έθεσε πάλι σε λειτουργία τα κλειστά από καιρό εργοστάσια άνθρακα και λιγνίτη.
Η Βρετανία ξεκίνησε τις κυλιόμενες διακοπές ρεύματος.
Σπασμωδικά μέτρα για μια πρωτοφανή κατάσταση, που μόνο κάποιοι ελάχιστοι υπέργηροι είχαν ζήσει ως παιδιά επί Β’Π.Π.
Σε ένα προάστιο της Αθήνας η Λέλα (Βαγγελιώ), γνωστή ινφλουένσερ, με δεκάδες χιλιάδες followers, υπέφερε.
Τα καλοριφέρ της πολυκατοικίας δεν άναβαν λόγω έλλειψης πετρελαίου (και τσιγκουνιάς των ενοίκων), το ρεύμα έρχονταν μόνο λίγες ώρες την ημέρα, οπότε ούτε λόγος για θερμοσίφωνα, μαγείρεμα, ή πλυντήριο, και οι κονσέρβες τελείωναν σιγά σιγά.
Ευτυχώς δεν χρειάζονταν να πηγαινοέρχεται για εργασία, αφού οι δημόσιες μεταφορές υπολειτουργούσαν, τα αυτοκίνητα είχαν ακινητοποιηθεί, και οι σκοτεινοί δρόμοι ήταν γεμάτοι από κακοποιούς έτοιμους να σε σφάξουν για 2-3 ευρώ…
Και έτσι, η κρίση ενέργειας, μετατράπηκε σε κρίση εμπιστοσύνης, και αγώνα επιβίωσης. Εν έτει 2026… σκέφτονταν θλιμμένη η Λέλα, που μέχρι πρότινος η μόνη αγωνία της ήταν αν θα μπορέσει να βρει κι άλλους σπόνσορες, ή αν θα μπορέσει να κλείσει τραπέζι το σαββατόβραδο στον Οικονομόπουλο!
Τότε είναι που άρχισαν να καταρρέουν και τα χρηματιστήρια, με τις αγορές να πλήττονται από την πίεση των ενεργειακών παραγώγων.
Κάποιες μικρές εταιρίες παροχής ενέργειας έκλεισαν πρώτες, ανήμπορες να αντεπεξέλθουν, και να παρέχουν ρεύμα στους καταναλωτές, με τις νέες αστρονομικές τιμές του, με τις διάφορες κυβερνήσεις να σπεύδουν πανικόβλητες να κρατικοποιήσουν όποιες ακόμη απέμεναν εν λειτουργία.
Τα δημόσια χρέη εκτινάχθηκαν στα ουράνια, με το ευρώ να παραπαίει.
Οι απανταχού ανεμογεννήτριες μπήκαν σε πλήρη λειτουργία, αλλά δυστυχώς δεν έφταναν για να καλύψουν το κενό.
Καλές οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αρκεί να υπήρχαν ταυτόχρονα και τα εργοστάσια που λειτουργούσαν με αέριο, και να συμφωνούσε και ο καιρός.
Χωρίς άφθονα αποθηκευμένα αποθέματα αερίου, όλα κρέμονταν από μια κλωστή.
Με το που μπήκε ο Μάρτιος, ήρθε και ο αρκτικός χειμώνας που έλεγαν οι μετεωρολόγοι, και που κανείς δεν πίστευε.
Το ψύχος ήταν δριμύ, όχι μόνο στη βόρεια, αλλά και στη νότια Ευρώπη. Ακόμη και στην Αθήνα, εκεί όπου η Λέλα πάγωνε μέσα στο σκοτεινό διαμέρισμά της, τυλιγμένη με κουβέρτες που της έστειλε η μαμά από το χωριό.
Η κατάσταση ήταν πλέον κάτι περισσότερο από δραματική. Τα περίφημα «επαρκή» αποθέματα σύντομα στέρεψαν στη χιονισμένη από άκρη σε άκρη Ευρώπη, με τους άλλοτε αισιόδοξους και ήρεμους αξιωματούχους της ΕΕ να μιλάνε τώρα όχι για «σταθερότητα», αλλά για ανάγκη ψυχραιμίας και προτεραιότητες! Θα προστατεύονταν αρχικά τα νοσοκομεία, οι κρίσιμες υποδομές, και τελευταία τα νοικοκυριά. Όσο για τις βιομηχανίες… τίποτα.
Στην Αθήνα της Λέλας το ίντερνετ διακόπηκε οριστικά, όπως διακόπηκε και η κινητή τηλεφωνία, ενώ το ρεύμα έρχονταν μόνο που και που.
Τα ασανσέρ δεν λειτουργούσαν, ενώ μόνο κάποια καταστήματα τροφίμων ήταν ακόμη ανοικτά, με τιμές μαύρης αγοράς, κι αυτά όσο είχαν ακόμη πετρέλαιο για τις γεννήτριές τους.
Πλήθη απελπισμένων πολιτών συγκεντρώνονταν έξω από τη Βουλή. Κάποιοι κρατούσαν αναμμένα κεριά, και άλλοι κόκκινες σημαίες. Η οργή στα πρόσωπά τους ήταν πιο έντονη και από το κρύο, ακόμη και από τον λυσσαλέο άνεμο που έδερνε την πλατεία Συντάγματος.
Με το μεγάλο ερώτημα «γιατί δεν φροντίσατε να έχουμε αποθέματα» να συνοδεύει τα μικρότερα: «Γιατί κλείσατε τα εργοστάσια λιγνίτη; Γιατί δεν κατασχέσατε τα τάνκερ στον Πειραιά, και τα αφήσατε να φύγουν στην Ασία;».
Όλα θύμιζαν έναν εφιάλτη, όχι τόσο κινηματογραφικό σε ένταση και ορμή, όσο γραφειοκρατικό.
Με δημόσιες υπηρεσίες να λειτουργούν υπό το φως των κεριών, αποφασίζοντας ποιες γειτονιές θα έχουν ρεύμα, και πότε.
Με την αστυνομία να φυλάει δημόσια κτίρια και υποδομές, και με στρατιώτες στους δρόμους να περιπολούν για… «λεηλάτες».
Με την παγκόσμια ειδησεογραφία σε κατάσταση μπλακάουτ, οι φήμες από στόμα σε στόμα ήταν ανεξέλεγκτες, και μιλούσαν για σαμποτάζ κομμουνιστών, ή Τούρκων, για κρυφές συμφωνίες ισχυρών που ήθελαν να ρίξουν τη κυβέρνηση, για ευνοϊκή μεταχείριση (ρευματοδότηση) των πλουσίων, και των κυβερνητικών, ενώ αυθόρμητες λαϊκές δημοσκοπήσεις στις πλατείες έδειχναν τεράστια άνοδο στη δημοφιλία λαϊκίστικων κομμάτων, και λαϊκιστών πολιτικών, που υπόσχονταν «θέρμανση για τον λαό», όσο ακριβά και αν κόστιζε.
Σύντομα η όλη κατάσταση έγινε ανυπόφορη. Οι ποταμοί και οι λίμνες πάγωσαν, όπως και οι σωλήνες ύδρευσης σε πόλεις και χωριά.
Το χιόνι έπεφτε παντού… ακόμη και στην Κρήτη!
Και όπου υπήρχε ακόμη έστω και ελάχιστο πετρέλαιο ή αέριο, η πίεση διανομής ήταν τόσο μικρή, που οι καυστήρες αδυνατούσαν να πάρουν μπροστά.
Τα σχολεία έκλεισαν, τα νοσοκομεία κινδύνευαν, ενώ ακόμη και η περίφημη «εργασία εξ αποστάσεως» δεν μπορούσε να γίνει, αφού δεν υπήρχε διαδίκτυο.
Οι μόνοι που έτριβαν τα χέρια τους ήταν οι μαυραγορίτες, που σε σκοτεινά σοκάκια και γωνίες, πουλούσαν διάφορα είδη τροφίμων, πολλά ληγμένα, μέσα από τα πορτμπαγκάζ των αυτοκινήτων τους.
Η Λέλα φορούσε 4 πουλόβερ, και το παλτό της, κάτω από τις μάλλινες κουβέρτες. Ήταν σε μόνιμη κατάθλιψη, μιας και τελειώσανε και τα κεριά της. Η μόνη της διασκέδαση ήταν να κοιτάει τα ντουβάρια, και να ακούει στο βάθος σειρήνες ασθενοφόρων και περιπολικών, που διέσχιζαν τους έρημους και σκοτεινούς δρόμους.
Στις Βρυξέλλες η διάθεση παρέμενε σκοτεινή, όπως και οι δρόμοι. Με μια νέα λέξη να κυριαρχεί στους διαδρόμους… αποβιομηχάνιση.
Οι διακοπές λειτουργίας των εργοστασίων ήταν πλέον μόνιμες και οριστικές. Με πολλές βιομηχανίες, από όσες επιβίωσαν, να μεταφέρονται αλλού, ακόμη και στην Ασία, ακόμη και στην υποσαχάρια Αφρική, όπου το κόστος της ενέργειας ήταν βιώσιμο, και το κρύο υποφερτό.
Η ανεργία στην Ευρώπη έπιασε κόκκινο, με τις κυβερνήσεις να σχεδιάζουν «πακέτα κινήτρων» την ώρα που οι αγορές ομολόγων ανέβαζαν τους τόκους στα ύψη. Οι ελεγχόμενες ή μη χρεοκοπίες κρατών, μπήκαν ξανά στον δημόσιο διάλογο.
Και ο πόλεμος στη Μ. Ανατολή συνεχίζονταν απτόητος.
Τα Στενά του Ορμούζ παρέμεναν κλειστά, και ο ουρανός της ευρύτερης περιοχής ήταν ακόμη γεμάτος από drones και πυραύλους.
Πλάνα (ελάχιστα) που κυκλοφορούσαν από τα ΜΜΕ, έδειχναν σιδερένιους σκελετούς, που κάπνιζαν, και που άλλοτε ήταν πετρελαιοπηγές, ή τερματικοί σταθμοί εξόρυξης και διανομής αερίου…
Παρ’ όλα αυτά η Ευρώπη δεν κατέρρευσε, ούτε η Ελλάδα.
Οι δήμοι (και τα κόμματα) οργάνωναν «βραδιές ζέστης» σε ναούς και σε σχολεία, οι γείτονες μοιράζονταν κουβέρτες, και «βραδιές σόμπας», ενώ πολλοί αγρότες μετέτρεψαν τα μηχανήματά τους έτσι ώστε να λειτουργούν με βιοντίζελ.
Οι ηλιακοί θερμοσίφωνες δούλευαν στο φουλ, παρά το δριμύ ψύχος, και όσο υπήρχε κάποια ελάχιστη ηλιοφάνεια.
Στη Βουλή, το ένα έκτακτο νομοθέτημα ακολουθούσε το άλλο, κυρίως για την απλοποίηση και την κρατική επιδότηση της έκδοσης αδειών, και σύστασης μονάδων αιολικής και ηλιακής ενέργειας. Τομέα στον οποίο έσπευσαν να μπουν «φίλοι» του πρωθυπουργού, «επιχειρηματίες».
Μικρά διορθωτικά μέτρα για ένα τεράστιο και ανυπέρβλητο πρόβλημα. Για έναν πρωτοφανή εφιάλτη, που έγινε πραγματικότητα, όπως πραγματικότητα έγινε και η… προσαρμογή των πολιτών.
Στα τέλη του Μάρτη, το κρύο στην Ευρώπη άρχισε να υποχωρεί και τα χιόνια να λιώνουν.
Τα δίκτυα ενέργειας είχαν λυγίσει, αλλά δεν είχαν σπάσει οριστικά.
Η ζημιά ήταν τεράστια, όπως και το κόστος.
Παντού σφραγισμένα εργοστάσια, και κλειδαμπαρωμένες επιχειρήσεις. Παντού χρέη… κυρίως δημόσια.
Μια άλλοτε περήφανη και κυρίαρχη ήπειρος… γονατισμένη.
Και όταν επιτέλους μπήκε η πολυπόθητη άνοιξη, ο πόλεμος τελείωσε, χωρίς κανείς να ξέρει ποιος νίκησε και ποιος έχασε, όμως η Ευρώπη ήταν πιο κρύα, πιο φτωχή, πιο δυστυχισμένη, και πιο… θυμωμένη!
Η τεχνητή ευμάρεια, και η επίφαση της οικονομικής ισχύος είχαν θρυμματιστεί για τα καλά.
Η ψευδαίσθηση (έτσι αποδείχθηκε) της αφθονίας έπαψε να υπάρχει.
Η ενέργεια δεν ήταν πια ένα αγαθό που το θεωρούσαμε δεδομένο, αλλά η εύθραυστη ροή αίματος, που τροφοδοτεί την καρδιά του σύγχρονου τρόπου ζωής και του όποιου πολιτισμού μας.
Τα φώτα στο διαμέρισμα της Λέλας τρεμόπαιξαν ξανά, πριν επανέλθουν στο κανονικό τους. Όπως επανήλθε και το ίντερνετ. Με τη Λέλα να χαμογελάει γα πρώτη φορά εδώ και δυο μήνες.
Η αισιοδοξία επανήλθε στο προσκήνιο.
Προς το παρόν…
