Για χρόνια, ο Ντόναλντ Τραμπ κατήγγελλε τις «ατελείωτες πολεμικές περιπέτειες» της Ουάσιγκτον και χλεύαζε τους «nation builders» που, όπως έλεγε, κατέστρεψαν περισσότερα κράτη από όσα οικοδόμησαν.
Σήμερα, όμως, με την επιχείρηση «Επική Οργή» στο Ιράν, τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα και την κλιμάκωση στρατιωτικών επιχειρήσεων σε Μέση Ανατολή, Αφρική και Λατινική Αμερική, ο ίδιος πρόεδρος εμφανίζεται να μετατρέπεται στον πιο δραστήριο παρεμβατιστή των τελευταίων δεκαετιών.
Από το Ριάντ στην Τεχεράνη: Μια εντυπωσιακή αναδίπλωση
Τον περασμένο Μάιο, μιλώντας στο Ριάντ ενώπιον αραβικών ηγεσιών, ο Τραμπ διακήρυττε ότι η εποχή της αμερικανικής επιβολής αλλαγής καθεστώτων είχε τελειώσει. Κατηγορούσε τους «Δυτικούς παρεμβατιστές» ότι δίνουν μαθήματα διακυβέρνησης και υποστήριζε πως η Αμερική δεν θα επαναλάβει τα λάθη του Ιράκ ή του Αφγανιστάν.
Εννέα μήνες αργότερα, οι ΗΠΑ, σε κοινή επιχείρηση με το Ισραήλ, εξαπέλυσαν τη μεγαλύτερη στρατιωτική επιχείρηση στην περιοχή εδώ και δύο δεκαετίες.
Η επιχείρηση «Επική Οργή» οδήγησε στη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, και κορυφαίων στελεχών του καθεστώτος. Ο ίδιος ο Τραμπ κάλεσε τους Ιρανούς να «αναλάβουν τη χώρα τους».
Το νέο «εγχειρίδιο» ανατροπής
Κεντρικό ρόλο στη μεταστροφή φαίνεται να διαδραμάτισε η επιχείρηση στη Βενεζουέλα. Η αιφνιδιαστική σύλληψη του Μαδούρο και η μεταφορά του στις ΗΠΑ παρουσιάστηκε από τον Λευκό Οίκο ως υπόδειγμα «χειρουργικής» παρέμβασης: ταχύ χτύπημα, περιορισμένη αμερικανική εμπλοκή, ανάθεση της μετάβασης σε εσωτερικούς παράγοντες.
Σύμφωνα με συνεργάτες του προέδρου, ο Τραμπ πείστηκε ότι υπάρχει πλέον ένα νέο μοντέλο: ανατροπή εχθρικού ηγέτη χωρίς μαζική χερσαία εισβολή και χωρίς πολυετή κατοχή.
Το ίδιο εγχειρίδιο συζητείται για την Κούβα, ενώ εφαρμόστηκε σε πολύ πιο επικίνδυνο περιβάλλον στο Ιράν.
Η διαφορά, ωστόσο, είναι τεράστια. Το Ιράν είναι χώρα 92 εκατομμυρίων κατοίκων, με σύνθετη εσωτερική δομή εξουσίας και περιφερειακά δίκτυα επιρροής. Η δολοφονία του Χαμενεΐ δεν εγγυάται μετάβαση· αντιθέτως, ενδέχεται να οδηγήσει σε επικράτηση σκληροπυρηνικών κύκλων των Φρουρών της Επανάστασης.
Η στατιστική της στροφής
Τα δεδομένα καταγράφουν σαφή ποιοτική και ποσοτική αλλαγή. Από την έναρξη της δεύτερης θητείας του, οι ΗΠΑ έχουν αναλάβει στρατιωτική δράση σε τουλάχιστον έξι χώρες.
Επιθέσεις κατά στόχων του ISIS σε Συρία, Ιράκ και Νιγηρία, επιχειρήσεις κατά διακινητών ναρκωτικών στη Λατινική Αμερική, ενίσχυση ναυτικής παρουσίας και, πλέον, ανοιχτή εκστρατεία αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν.
Ανώτερος πρώην αξιωματούχος Άμυνας σημειώνει ότι, σε αντίθεση με την πρώτη του θητεία —όπου ο Τραμπ απέφευγε οτιδήποτε πέρα από περιορισμένα αεροπορικά πλήγματα— σήμερα εμφανίζεται «πολύ πιο άνετος» με την προβολή ισχύος.
Η δολοφονία του στρατηγού Κασέμ Σουλεϊμανί το 2020 αποτέλεσε, κατά πολλούς, σημείο καμπής: η σχετικά συγκρατημένη απάντηση της Τεχεράνης φέρεται να ενίσχυσε την πεποίθηση ότι η αποφασιστική χρήση ισχύος μπορεί να αποδώσει πολιτικά.
Πολιτικό ρίσκο και εκλογική κόπωση
Παρά την αυτοπεποίθηση του Λευκού Οίκου, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν κόπωση των ψηφοφόρων από τη μετατόπιση της προεδρικής ατζέντας προς το εξωτερικό.
Η πλειονότητα θεωρεί ότι ο Τραμπ δίνει έμφαση σε «μη αναγκαίες» διεθνείς εμπλοκές αντί για την οικονομία.
Οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι η ρητορική περί «προέδρου της ειρήνης» υπονομεύεται από μια επιχείρηση που έχει ήδη προκαλέσει εκατοντάδες θύματα και ευρύτερη περιφερειακή αποσταθεροποίηση.
Οι απώλειες Αμερικανών στρατιωτών ενισχύουν το πολιτικό βάρος της επιλογής.
Προσωπική διάσταση και ιστορική φιλοδοξία
Η σχέση του Τραμπ με το Ιράν έχει έντονο προσωπικό στοιχείο. Η κρίση των ομήρων του 1979, που στιγμάτισε την προεδρία του Τζίμι Κάρτερ, αποτελεί σταθερό σημείο αναφοράς στις τοποθετήσεις του. Παράλληλα, έχει επανειλημμένως καταγγείλει —χωρίς αποδείξεις— ιρανική ανάμειξη στις αμερικανικές εκλογές.
Στενοί του συνεργάτες υποστηρίζουν ότι ο πρόεδρος επιδιώκει να καταγραφεί ως ιστορική μορφή που πέτυχε εκεί όπου απέτυχαν οι προκάτοχοί του: στην Κούβα, στη Βενεζουέλα, στο Ιράν.
Όπως επισημαίνουν, «αν αλλάξει το καθεστώς στην Τεχεράνη, αλλάζουν όλα στη Μέση Ανατολή».
Ειρηνοποιός ή αρχιτέκτονας νέας εποχής επεμβάσεων;
Το ερώτημα που πλέον τίθεται δεν αφορά μόνο το Ιράν, αλλά το ίδιο το δόγμα εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ. Ο Τραμπ εξελέγη ως εκφραστής της αποστροφής προς τις μακροχρόνιες στρατιωτικές εμπλοκές.
Στη δεύτερη θητεία του, απαλλαγμένος από τον περιορισμό της επανεκλογής, εμφανίζεται έτοιμος να χρησιμοποιήσει την αμερικανική ισχύ με μεγαλύτερη συχνότητα και ρίσκο.
Η ειρωνεία είναι εμφανής: ο πολιτικός που χλεύαζε τους προέδρους που «βούλιαξαν» σε ξένες περιπέτειες βρίσκεται τώρα αντιμέτωπος με τον ίδιο κίνδυνο. Το αν η «Επική Οργή» θα αποδειχθεί γρήγορη επίδειξη ισχύος ή η απαρχή μιας νέας περιόδου αμερικανικού παρεμβατισμού θα κρίνει όχι μόνο την υστεροφημία του, αλλά και τη σταθερότητα μιας ήδη εύθραυστης διεθνούς τάξης.
