Περίπου 1.000 χιλιόμετρα ανοιχτά της Πορτογαλίας, εκτείνεται ένα εντυπωσιακό γεωλογικό σύμπλεγμα που έχει χαρακτηριστεί ως το «Γκραν Κάνιον του Ατλαντικού» εξαιτίας του τεράστιου μεγέθους του.
Πρόκειται για το σύμπλεγμα King’s Trough (Γούρνα του Βασιλιά), ένα τεράστιο δίκτυο από τάφρους και λεκάνες που εκτείνεται σε περίπου 500 χιλιόμετρα στον βυθό της θάλασσας, με την προέλευσή του να απασχολεί εδώ και χρόνια τους επιστήμονες. Μέχρι σήμερα, μία από τις βασικές ερμηνείες ήταν ότι το σύμπλεγμα δημιουργήθηκε απλώς επειδή ο ωκεάνιος φλοιός στην περιοχή τεντώθηκε και διαρρήχθηκε. Μια νέα μελέτη όμως, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η πραγματικότητα είναι αρκετά πιο περίπλοκη, αναφέρει το Science Alert.
Οι δύο μηχανισμοί που το δημιούργησαν
Με βάση νέα, ολοκληρωμένα σύνολα δεδομένων, η ομάδα ερευνητών με επικεφαλής επιστήμονες του ινστιτούτου θαλάσσιων ερευνών GEOMAR στη Γερμανία, υποθέτει ότι ο σχηματισμός του King’s Trough δεν οφείλεται σε έναν μόνο μηχανισμό, αλλά στον συνδυασμό δύο ισχυρών γεωδυναμικών διεργασιών: την αποδυνάμωση του φλοιού από θερμότητα που προερχόταν από μία προϋπάρχουσα θερμική στήλη με υλικό από τον μανδύα της Γης και την έντονη πίεση που ασκούσε ένα προσωρινό όριο λιθοσφαιρικών πλακών.
Για να φτάσουν σε αυτό το συμπέρασμα, οι ερευνητές αρχικά χαρτογράφησαν το King’s Trough με ηχοβολιστικά συστήματα υψηλής ανάλυσης, αποκτώντας πιο καθαρή εικόνα της μορφολογίας του βυθού. Στη συνέχεια συνέλεξαν δείγματα ηφαιστειακών πετρωμάτων από διάφορα σημεία της περιοχής και ανέλυσαν τη χημική τους σύσταση, ώστε να προσδιορίσουν τόσο την ηλικία όσο και την προέλευσή τους.
Η ανάλυση οδήγησε σε αρκετά σημαντικά ευρήματα. Πρώτον, η ομάδα κατάφερε να προσδιορίσει με μεγαλύτερη ακρίβεια πότε δημιουργήθηκε το σύμπλεγμα, τοποθετώντας τον σχηματισμό του μεταξύ 37 και 24 εκατομμυρίων ετών πριν. Δεύτερον, εντόπισε ισχυρές ενδείξεις ότι από την περιοχή πέρασε κάποτε ένα όριο πλακών, το οποίο προκάλεσε την έντονη διάρρηξη και επιμήκυνση του ωκεάνιου φλοιού και στη συνέχεια μετακινήθηκε αλλού.
GEOMAR / Fabian Hampel
Ο κύριος λόγος για τον οποίο το όριο της τεκτονικής πλάκας ακολούθησε αυτή τη συγκεκριμένη διαδρομή ήταν πιθανώς μια υπάρχουσα θερμική στήλη με υλικό από τον μανδύα. Η άνοδος θερμού υλικού από τα βαθύτερα στρώματα της Γης είχε παχύνει και θερμάνει τον φλοιό, καθιστώντας τον μηχανικά πιο αδύναμο. Αυτό πιθανότατα έκανε την περιοχή πιο ευάλωτη στις τεκτονικές πιέσεις και οδήγησε το προσωρινό όριο πλακών να ακολουθήσει τη διαδρομή με την μικρότερη αντίσταση.
Γιατί δεν έγινε ακόμη μεγαλύτερο
Παρά τη μεγάλη ένταση των δυνάμεων που έδρασαν εκεί, οι ερευνητές εκτιμούν ότι δεν ήταν αρκετά ισχυρές ούτε αρκετά παρατεταμένες ώστε να δημιουργηθεί μια ζώνη που απλώνεται σε ολόκληρο τον πυθμένα, όπως η Μεσο-Ατλαντική Ράχη. Όταν αργότερα το όριο των πλακών μετακινήθηκε νοτιότερα, προς την περιοχή που είναι σήμερα οι Αζόρες, η ανάπτυξη του King’s Trough σταμάτησε.
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Geochemistry, Geophysics, Geosystems, συνδέει επίσης το φαινόμενο με ευρύτερες διεργασίες του πλανήτη. Η θερμική στήλη που εντοπίστηκε θεωρείται πιθανότατα πρώιμος κλάδος της θερμικής στήλης των Αζορών, η οποία παραμένει ενεργή περίπου 700 χιλιόμετρα νοτιότερα. Μάλιστα, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το Terceira Rift, στην περιοχή των Αζορών, μπορεί να αποτελεί ένα σύστημα τάφρων ανάλογο με το King’s Trough, που βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση. Αν η σύγκριση αυτή επιβεβαιωθεί, μπορεί να προσφέρει στους επιστήμονες ένα ζωντανό παράδειγμα για το πώς σχηματίζονται αυτά τα γιγάντια υποθαλάσσια φαράγγια και πώς επηρεάζονται τόσο από τις κινήσεις των πλακών όσο και από τη θερμότητα που ανέρχεται από το εσωτερικό της Γης.
