Του Γιώργου Κ. Στράτου
Με αυτά τα λόγια προσδιόρισε την ιδεολογική του ταυτότητα ο αείμνηστος Εουτζένιο Σκάλφαρι, όταν ρωτήθηκε σχετικά. Εξηγώντας το γιατί, αναφέρθηκε στη θλίψη που του προκαλεί η οπισθοχώρηση της γνήσιας αστικής ιδεολογίας, συνώνυμης του δικαίου, της ελευθερίας, του πολιτισμού, της αλληλεγγύης, της κοινωνικής συνοχής, μπροστά στην επέλαση της ανάλγητης, χυδαίας, απολίτιστης δύναμης που προσφέρει το χρήμα, ανεξαρτήτως του τρόπου που αποκτήθηκε και του ποιού όσων το διαθέτουν. Ο Σκάλφαρι υπήρξε ένας «Προμηθέας» της δημοσιογραφίας όχι μόνο για την πατρίδα του, την Ιταλία, αλλά για ολόκληρο τον ευρωπαϊκό και διεθνή Τύπο. Η «Republica», η εφημερίδα που ίδρυσε πενήντα χρόνια προτού και εξακολουθεί να κυκλοφορεί, αποτελεί σε κάθε σελίδα της ένα ζωντανό μνημείο του πώς ήταν και πώς θα πρέπει να είναι η δημοσιογραφία όταν σκοπός της είναι η υπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος και της αλήθειας.
Τα λόγια και το έργο του μας ήρθαν στο μυαλό αυτές τις μέρες εξαιτίας των αναφορών που γίνονται στην υπεροχή του δυτικού πολιτισμού έναντι των υπολοίπων, με αφορμή την επίθεση Αμερικανών και Ισραηλινών στο Ιράν. Αρχαία Ελλάς, Ρώμη, χριστιανισμός, Αναγέννηση, Διαφωτισμός, Γαλλική Επανάσταση, κοινοβουλευτισμός, κράτος δικαίου, ευρωπαϊκό κεκτημένο, ελευθερία Τύπου μπορούν να ορίσουν τηλεγραφικά τις θεμελιώδεις συντεταγμένες του. Έχει αμαρτίες; Πολλές και κάποιες πιθανόν ασυγχώρητες, όπως η αποικιοκρατία και τα συμπαρομαρτούντα της εις βάρος εκατομμυρίων ανθρώπων, της ζωής, της ελευθερίας, του πολιτισμού τους. Παρά ταύτα, αποτέλεσε για ογδόντα χρόνια, κατεξοχήν μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, την ελπίδα ότι ο κόσμος μπορεί να γίνει καλύτερος για όλους. Όχι ότι έλειψαν οι τραγωδίες, οι αστοχίες, οι επεμβάσεις, οι παραβιάσεις, αλλά η αίσθηση ότι υπάρχει ένας δίαυλος συνεννόησης, ένα μέτρο, ένα όριο, μία ισορροπία, έστω του τρόμου, ήταν πραγματική και λειτουργούσε.
Στο πρώτο τέταρτο του αιώνα που διανύουμε η Δύση μοιάζει πελαγωμένη. Αρχής γενομένης από την ηγέτιδα δύναμή της. Σαν να μην έχει αντιληφθεί τις ιλιγγιώδεις αλλαγές που έχουν συντελεστεί στον πλανήτη. Πολλές με ενθάρρυνσή της, δίχως να υπολογιστούν οι συνέπειες, στο όνομα της απληστίας και στον βωμό του αχαλίνωτου κέρδους. Όπου ανακατεύεται, αφήνει όλους δυσαρεστημένους στην καλύτερη περίπτωση, στη χειρότερη συντρίμμια και εκατόμβες νεκρών. Το αφήγημά της όχι μόνο δεν είναι πειστικό, αλλά προκαλεί κολοσσιαίες αντιδράσεις. Και αντί για τη γενναία αυτοκριτική της, με γνώμονα τον ορθολογισμό, που είναι δικό της δημιούργημα, επιλέγει τη σύγκρουση και τη βία υψίστης τεχνολογίας.
Τι της διαφεύγει της Δύσης; Απάντησε ένας άλλος Ιταλός, ο Τζουζέπε Τομάζι ντι Λαμπεντούζα, στο μοναδικό του μυθιστόρημα, τον «Γατόπαρδο». Διαδραματίζεται στα χρόνια της ενοποίησης της Ιταλίας και περιγράφει τη σύγκρουση ανάμεσα στην παλιά αριστοκρατία και τους ανερχόμενους αστούς. «Εάν θέλουμε να μείνουν ίδια τα πράγματα, τότε πρέπει να αλλάξουν» λέει ο Δον Φαμπρίτσιο Κορμπέρα, πρίγκιπας της Σαλίνα, διά στόματος Μπαρτ Λάνκαστερ, σε σκηνοθεσία του τεράστιου, επίσης, κόμη κομμουνιστή (!), Λουκίνο Βισκόντι! Συνεπώς, για να μείνει όρθια η Δύση, καλό θα είναι να διαβάζει και καμιά έγκυρη και αποκαλυπτική εφημερίδα και πότε πότε να πηγαίνει και σινεμά σε έργα τέχνης.
