Του Ανδρέα Καψαμπέλη
Η είδηση σχεδόν δεν ακούστηκε. Ακόμα ένα βιβλιοπωλείο στο κέντρο της Αθήνας έκλεισε ύστερα από δεκατέσσερα χρόνια παρουσίας. Καμία ιδιαίτερη αναστάτωση, κανένα κύμα διαμαρτυρίας. Σαν να επρόκειτο για κάτι αναμενόμενο. Κι όμως, κάθε τέτοιο λουκέτο δεν είναι μια απλή επιχειρηματική εξέλιξη· είναι ένδειξη μιας βαθύτερης μεταβολής στον τρόπο που οργανώνεται και ιεραρχείται η ζωή της πόλης.
Οι τιμές των ενοικίων αυξάνονται με ρυθμό που ευνοεί αποκλειστικά δραστηριότητες άμεσης και υψηλής απόδοσης. Ένας χώρος που λειτουργεί με όρους βραδύτητας, που επενδύει στη σχέση με τον αναγνώστη και όχι στην ταχύτητα της κατανάλωσης, δυσκολεύεται να επιβιώσει. Το βιβλιοπωλείο δεν υπόσχεται γρήγορο κέρδος· προσφέρει διάρκεια. Και αυτή η διάρκεια δεν συμβαδίζει εύκολα με μια οικονομία που μετρά την επιτυχία ανά τετραγωνικό μέτρο και ημερήσιο τζίρο.
Στο μεταξύ, καφέ, μπαρ και εστιατόρια πολλαπλασιάζονται σχεδόν μηχανικά. Οι γειτονιές αποκτούν παρόμοια χαρακτηριστικά, με εναλλαγές στη διακόσμηση αλλά όχι στην ουσία. Η διασκέδαση μοιάζει να έχει γίνει η μοναδική αποδεκτή μορφή ζωτικότητας. Ωστόσο, αυτή η υπερσυγκέντρωση ομοειδών χρήσεων δεν δημιουργεί πραγματική ζωντάνια, αλλά παράγει κορεσμό.
Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ένα βιβλιοπωλείο μοιάζει σχεδόν εκτός τόπου και χρόνου. Δεν ανταγωνίζεται σε ένταση, δεν διεκδικεί φασαρία. Λειτουργεί σιωπηλά, ζητώντας από τον επισκέπτη κάτι που σπανίζει: προσοχή. Η ύπαρξή του προϋποθέτει αναγνώστες που επιστρέφουν, που αναζητούν, που αφιερώνουν χρόνο.
Η απάντηση, όσο απλή κι αν ακούγεται, δεν είναι άλλη από τη στήριξη της ίδιας της ανάγνωσης. Να αγοράζουμε βιβλία και να τα διαβάζουμε. Όπως χρειάζεται να κάνουμε και με τον έντυπο Τύπο. Να δίνουμε χώρο στο χαρτί, στη συγκέντρωση, στην προσωπική σκέψη. Όχι ως ρομαντική χειρονομία, αλλά ως συνειδητή επιλογή μέσα σε ένα περιβάλλον που ευνοεί το εφήμερο.
Το κλείσιμο του Λεξικοπωλείου στο Παγκράτι δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός. Όπως δεν ήταν και οι δυσκολίες που αντιμετώπισε η Σύγχρονη Έκφραση» ή το Επί Λέξει, στην οδό Ακαδημίας, όταν οι απαιτήσεις για το ενοίκιο ξεπέρασαν τις αντοχές ενός ανεξάρτητου βιβλιοπωλείου. Κάθε τέτοια περίπτωση αφαιρεί από τον αστικό ιστό έναν χώρο διαλόγου και αναστοχασμού.
Όταν περιορίζεται η ανάγνωση, περιορίζεται και η δυνατότητα εσωτερικού χώρου. Αν η μετατόπιση αυτή γίνει αποδεκτή ως αναπόφευκτη, η πόλη θα μετασχηματιστεί σε έναν τόπο γεμάτο κατανάλωση αλλά φτωχότερο σε σκέψη και θα είναι δύσκολο εκ των υστέρων να ανακτηθεί ό,τι χάθηκε. Απουσιάζει μια συνεκτική πολιτική για το βιβλίο για το «χαρτί» γενικότερα.
Το ερώτημα δεν αφορά μόνο την αγορά ή τα βιβλιοπωλεία· αφορά το ίδιο το περιβάλλον που επιτρέπει στη σκέψη να υπάρξει. Όταν χάνεται ένας χώρος για βιβλίο, εφημερίδα ή έντυπο περιοδικό, χάνεται και η δυνατότητα να σταθεί κανείς μπροστά σε μια σελίδα και να σκεφτεί. Το χαρτί, σε όλες τις μορφές του, δεν είναι διακοσμητικό· είναι τόπος συγκέντρωσης, προβληματισμού, εσωτερικής ζωής. Στοιχεία πιο απαραίτητα από ποτέ…
