Τι έδειξε νέα επιστημονική μελέτη – Γιατί επηρεάζονται περισσότερο οι άνδρες
Τα λεγόμενα «αιώνια χημικά» PFAS φαίνεται ότι μπορεί να επιταχύνουν τη βιολογική γήρανση στους άνδρες ηλικίας 50 έως 65 ετών, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Aging.
Οι υπερ- και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες (PFAS) ονομάζονται «αιώνια χημικά» επειδή χρειάζονται χρόνια – ακόμη και δεκαετίες – για να διασπαστούν στο περιβάλλον και στον ανθρώπινο οργανισμό. Εκτιμάται ότι ανιχνεύονται στο αίμα περίπου του 98% των Αμερικανών.
Τι είναι η «επιγενετική γήρανση»
Η μελέτη εστίασε στην επιγενετική γήρανση, δηλαδή στη βιολογική ηλικία ενός ατόμου όπως αυτή αποτυπώνεται σε δείκτες του DNA, και όχι απλώς στα χρόνια που έχουν περάσει από τη γέννησή του.
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 326 άνδρες και γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας που συμμετείχαν το 1999–2000 στην Εθνική Έρευνα Υγείας και Διατροφής των ΗΠΑ (NHANES).
Στα δείγματα αίματος μετρήθηκαν 11 τύποι PFAS, καθώς και το «μεθυλίωμα» του DNA – ένας επιγενετικός δείκτης που ρυθμίζει την έκφραση των γονιδίων. Τα δεδομένα αυτά εισήχθησαν σε δώδεκα διαφορετικά «επιγενετικά ρολόγια», εργαλεία που εκτιμούν τον ρυθμό βιολογικής γήρανσης.
Το αποτέλεσμα; Η ισχυρότερη συσχέτιση μεταξύ PFAS και επιταχυνόμενης γήρανσης εντοπίστηκε σε άνδρες 50–65 ετών.
Γιατί επηρεάζονται περισσότερο οι άνδρες;
Σύμφωνα με τον επικεφαλής συγγραφέα της μελέτης, καθηγητή επιδημιολογίας Xiangwei Li από το Πανεπιστήμιο Shanghai Jiao Tong, η συσχέτιση ήταν σαφώς εντονότερη στους άνδρες μέσης ηλικίας. Στους νεότερους και στους άνω των 65, η σχέση ήταν ασθενέστερη και στατιστικά μη σημαντική.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι πρόκειται για πιθανό «φυλο-ειδικό» αποτέλεσμα. Τα PFAS είναι γνωστά ενδοκρινικοί διαταράκτες, επηρεάζοντας το ορμονικό σύστημα που ρυθμίζει την ανάπτυξη, τον μεταβολισμό και την αναπαραγωγή.
Σε άνδρες, η συσσώρευση PFAS έχει συνδεθεί με χαμηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης, μειωμένη ποιότητα σπέρματος και αυξημένο κίνδυνο καρκίνου των όρχεων και των νεφρών.
Αντίθετα, προηγούμενες έρευνες δείχνουν ότι οι γυναίκες ενδέχεται να αποβάλλουν ορισμένες PFAS ταχύτερα λόγω εγκυμοσύνης, θηλασμού και εμμήνου ρύσεως — αν και η διαφορά μειώνεται μετά την εμμηνόπαυση.
Ποιες ουσίες ξεχώρισαν
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η μελέτη δεν εντόπισε μόνο τις ήδη γνωστές «κληρονομικές» PFAS, όπως οι PFOS και PFOA, αλλά και λιγότερο μελετημένες ουσίες, όπως:
- Perfluorononanoic acid (PFNA)
- Perfluorooctanesulfonamide (PFOSA)
- Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις αυτών των ουσιών συνδέθηκαν ισχυρά με ταχύτερη επιγενετική γήρανση στους άνδρες 50–64 ετών.
Δεν αποδεικνύεται αιτιώδης σχέση
Παρά τα ευρήματα, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η μελέτη δεν αποδεικνύει σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Πρόκειται για συσχετίσεις που ενισχύουν τη βιολογική «πιθανότητα», αλλά δεν τεκμηριώνουν ότι τα PFAS προκαλούν άμεσα γήρανση.
Η Αμερικανική Χημική Ένωση, που εκπροσωπεί τη βιομηχανία, χαρακτήρισε τη μελέτη «διερευνητική» και σημείωσε ότι βασίζεται σε μικρό δείγμα και παλαιά δεδομένα.
Πού χρησιμοποιούνται τα PFAS και ποιοι είναι οι κίνδυνοι
Τα PFAS χρησιμοποιούνται από τη δεκαετία του 1950 σε προϊόντα που είναι αντικολλητικά, αδιάβροχα ή ανθεκτικά στη θερμότητα. Έχουν συνδεθεί με:
- Καρκίνο
- Υπογονιμότητα
- Ορμονικές διαταραχές
- Βλάβες στο ήπαρ
- Υψηλή χοληστερόλη
- Παθήσεις θυρεοειδούς
- Ορισμένες «παλαιότερες» μορφές PFAS έχουν ήδη στοχοποιηθεί για σταδιακή κατάργηση διεθνώς, ωστόσο πολλές νέες παραλλαγές συνεχίζουν να κυκλοφορούν.
Πρέπει να ανησυχούμε;
Οι ερευνητές καλούν σε ψυχραιμία. Η έκθεση στα PFAS είναι ευρέως διαδεδομένη και η πλήρης αποφυγή τους είναι δύσκολη.
Ωστόσο, προτείνουν πρακτικά μέτρα όπου είναι εφικτό:
- Χρήση πιστοποιημένων φίλτρων νερού
- Συμμόρφωση με τοπικές οδηγίες για την ποιότητα του νερού
- Περιορισμό επαφής με υλικά ανθεκτικά σε λεκέδες και λιπαρές ουσίες
- Παράλληλα, τονίζουν ότι η ουσιαστική μείωση του κινδύνου εξαρτάται κυρίως από ρυθμιστικές παρεμβάσεις και περιβαλλοντικό καθαρισμό σε επίπεδο κοινότητας.
Η νέα μελέτη προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ των επιπτώσεων των «αιώνιων χημικών» – και ανοίγει τη συζήτηση για το πώς η χημική έκθεση μπορεί να επηρεάζει τον ίδιο τον βιολογικό μας χρόνο.
