Του David Hambling
Οι ρωσικές δυνάμεις εισβολής βρίσκονται σε αναβρασμό μετά την απενεργοποίηση των δορυφορικών επικοινωνιών Starlink. Στο μεταξύ, οι Ουκρανοί σπεύδουν να εγγράψουν τα τερματικά τους στη “λευκή λίστα” του Starlink για να συνεχίσουν να έχουν πρόσβαση στην υπηρεσία.
Και οι δύο αντιμαχόμενες πλευρές έχουν χρησιμοποιήσει την υπηρεσία του Starlink, η οποία παρέχει επικοινωνία μεγάλου βεληνεκούς που “αντέχει” στις παρεμβολές. Πλέον η υπηρεσία της SpaceX δεν είναι διαθέσιμη στους Ρώσους και μόνο οι τερματικές συσκευές που είναι επίσημα καταχωρημένες στην Ουκρανία θα λειτουργούν.
“Τα τερματικά Starlink που έχουν εγγραφεί στη ‘λευκή λίστα’ λειτουργούν. Τα τερματικά των Ρώσων έχουν μπλοκαριστεί”, ανέφερε την Πέμπτη ο Ουκρανός υπουργός Άμυνας Μιχαήλ Φεντόροφ.
Οι επιπτώσεις για τους Ρώσους ήταν καταστροφικές. Ορισμένες μονάδες έχασαν το 90% των διαδικτυακών επικοινωνιών τους. Σύμφωνα με πληροφορίες, υπάρχει έξαρση του φαινομένου των “φίλιων πυρών”, αφού οι Ρώσοι δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν τις δυνάμεις τους από τους εχθρούς.
“Η διοίκηση και ο έλεγχος των ρωσικών στρατευμάτων έχει καταρρεύσει. Οι επιθετικές επιχειρήσεις έχουν σταματήσει σε πολλές περιοχές”, σημείωσε ο Serhii “Flash” Beskrestnov, εμπειρογνώμονας ηλεκτρονικού πολέμου και σύμβουλος του Fedorov.
Ένα πρόβλημα που είχαν προβλέψει οι Ρώσοι
Η SpaceX ανέλαβε δράση μετά από μια βίαιη επίθεση σε επιβατικό τρένο που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο πέντε ανθρώπων. Τα ρωσικά drones Shahed βασίζονται στη δορυφορική πλοήγηση για να χτυπήσουν προκαθορισμένους στόχους. Όλο και περισσότερα Shahed είναι εξοπλισμένα με τερματικά Starlink, ώστε οι χειριστές να μπορούν να τα ελέγχουν σε πραγματικό χρόνο μέσω βίντεο. Αυτό τους επιτρέπει να επιτίθενται σε κινούμενους στόχους. Σημαίνει επίσης ότι γνωρίζουν ακριβώς τι χτυπούν. Οι Ρώσοι μπορεί να ισχυρίζονται ότι ένα Shahed χτύπησε κατά λάθος μια πολυκατοικία και όχι ένα στρατιωτικό αρχηγείο, αλλά όταν τρία Shahed επιτέθηκαν διαδοχικά σε ένα επιβατικό τρένο, δεν υπήρχε καμία αμφιβολία για την πρόθεσή τους.
Ο Fedorov απευθύνθηκε στον ιδιοκτήτη της SpaceX, Elon Musk, και η εταιρεία αντέδρασε άμεσα, εκπλήσσοντας τους αναλυτές που εδώ και χρόνια διαμαρτύρονται για τη χρήση του Starlink από τον ρωσικό στρατό. (Ο Musk είχε επικριθεί για τον περιορισμό της χρήσης του Starlink από την Ουκρανία σε πλωτά drones που “χτυπούσαν” ρωσικά πολεμικά πλοία στη Μαύρη Θάλασσα).
Ο Samuel Bendett, εμπειρογνώμονας σε θέματα ρωσικού στρατού, εξήγησε ότι οι Ρώσοι είχαν προβλέψει αυτό το πρόβλημα. Οι μονάδες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αγόρασαν ιδιωτικά δικά τους τερματικά Starlink για να καλύψουν το κενό στις επικοινωνίες.
“Από τη στιγμή που ο ρωσικός στρατός ανάγκασε τους στρατιώτες στην πρώτη γραμμή να εγκαταλείψουν τα προσωπικά τους κινητά τηλέφωνα ή να ελαχιστοποιήσουν τη χρήση των εφαρμογών Signal/Telegram για τον τακτικό σχεδιασμό και το UAV C2 [διοίκηση και έλεγχος], οι Ρώσοι σχολιαστές και μπλόγκερ ζητούσαν αντίστοιχα ρωσικά συστήματα”, ανέφερε ο Bendett. “Ισχυρίζονταν ότι δεν θα εξαρτούνταν από τέτοια δυτικά εργαλεία, αν υπήρχαν αντίστοιχα ρωσικά. Αλλά επειδή δεν υπάρχουν ακόμη ρωσικά ισοδύναμα και δεν υπάρχει ευρέως διαδεδομένο σύστημα τακτικής διοίκησης και ελέγχου στην πρώτη γραμμή, οι Ρώσοι συνέχισαν να βασίζονται σε λύσεις από το εμπόριο”.
Οι Ρώσοι προσπαθούν από καιρό να θέσουν σε λειτουργία μια στρατιωτική εναλλακτική λύση του Starlink. Το πρόγραμμα Rassvet είχε ως στόχο να εκτοξεύσει την πρώτη παρτίδα 16 δορυφόρων ευρυζωνικού διαδικτύου σε χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη πέρυσι, αλλά το εγχείρημα αναβλήθηκε. Σε κάθε περίπτωση, είναι απίθανο να τεθεί σε λειτουργία πριν από το 2027.
“Ορισμένοι Ρώσοι σχολιαστές υποστηρίζουν ότι υπάρχουν άλλα συστήματα επικοινωνιών στρατιωτικού επιπέδου, ακόμη και δορυφορικά”, επισήμανε ο Bendett. “Αλλά τέτοια συστήματα δεν χρησιμοποιούνταν ευρέως σε όλο το μέτωπο και σίγουρα όχι όπως χρησιμοποιούνταν τα τερματικά Starlink”.
Διακοπή επικοινωνιών
Ο Bendett ανέφερε ότι υπήρξε κύμα αντιδράσεων στο ρωσικό Telegram και άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με τους σχολιαστές να κατηγορούν τη ρωσική ηγεσία.
“Θα έχει ενδιαφέρον να μας εξηγήσουν οι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι γιατί το πρόβλημα επικοινωνίας δεν αναφέρθηκε ως… πρόβλημα για χρόνια”, σημείωσε σχολιαστής. “Όλοι θα δουν τις συνέπειες. Και πολύ σύντομα”.
“Όλα έχουν γυρίσει στην κατάσταση που ήταν το 2022, στην αρχή της ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης, όταν υπήρχε πλήρης έλλειψη συντονισμού μεταξύ των στρατιωτικών μονάδων, που οδήγησε στο γνωστό αποτέλεσμα”, επισήμανε άλλος σχολιαστής, ο οποίος διαμαρτυρήθηκε για το γεγονός ότι η διαστημική υπηρεσία Roscosmos συνέχισε να εκτοξεύει δορυφόρους για ξένους πελάτες, αψηφώντας τις ανάγκες του ρωσικού στρατού.
Εν ολίγοις, όλοι έβλεπαν τη μαζική χρήση των τερματικών Starlink ως μια βολική βραχυπρόθεσμη λύση, αλλά ήταν ενήμεροι για τα πιθανά προβλήματα. Οι διοικητές έκαναν τα στραβά μάτια στον προφανή κίνδυνο για την ασφάλεια, αφού το σύστημα λειτουργούσε. Τώρα όμως βρίσκονται σε δύσκολη θέση. Το Starlink έχει “πέσει” και δεν υπάρχει άμεσα άλλη εναλλακτική.
Οι συνέπειες του Starlink: μια διδακτική στιγμή
Μετά την πρώτη φάση των κατηγοριών -και των αλληλοκατηγοριών- από τη ρωσική πλευρά, ξεκίνησε η αναζήτηση διάδοχης κατάστασης για το Starlink.
“Οι συναισθηματικές εκρήξεις έδωσαν τη θέση τους στην εξεύρεση λύσεων, όπως γέφυρες WiFi, δίκτυα mesh, μόντεμ LTE”, σημείωσε ο Bendett.
Μια ρωσική μονάδα έχει εγκαταστήσει μια “γέφυρα WiFi” ως εναλλακτική λύση. Ευελπιστεί ότι αυτό θα αναγκάσει τουλάχιστον τους κατώτερους και μεσαίας τάξης διοικητές να πάνε στο μέτωπο και να δουν με τα μάτια τους το χάος.
Η διακοπή λειτουργίας του Starlink προκαλεί προβλήματα και στην Ουκρανία. Πολλά από τα τερματικά Starlink δεν είχαν αρχικά καταχωρηθεί. Όπως και στη Ρωσία, είχαν αποκτηθεί μέσω ανεπίσημων “καναλιών” και δεν υπήρχε κεντρική βάση δεδομένων. Ωστόσο, ένα αποτελεσματικό ηλεκτρονικό σύστημα που χρησιμοποιεί το στρατιωτικό σύστημα Delta και το πολιτικό DIIA θα πρέπει να κάνει την καταχώριση γρήγορη και απλή.
Όλα αυτά ίσως γίνουν μάθημα για τους κινδύνους που ενέχει η εξάρτηση από ξένη τεχνολογία που κάποιος άλλος μπορεί να απενεργοποιήσει κατά βούληση. Αναμφισβήτητα, το να επιτραπεί στη Ρωσία να χρησιμοποιεί -και να εξαρτάται από- το Starlink και έπειτα αυτό να απενεργοποιείται ήταν μια καταπληκτική στρατηγική κίνηση. Η Ουκρανία, όμως, εξαρτάται εξίσου από τη SpaceX
Θα πρέπει επίσης να τονιστεί ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι ένας “πόλεμος τεχνολογιών” όπου εμπλέκονται μικρά drones, δορυφορικές επικοινωνίες, κινητά τηλέφωνα και φορητοί υπολογιστές. Όλα αυτά προέρχονται από τον εμπορικό τομέα αφού ο στρατός υστερεί σημαντικά. Το αποτέλεσμα: οι στρατιώτες να αγοράζουν την τεχνολογία που χρειάζονται σαν… καταναλωτές.
