Η εποχή που η Ευρώπη υπερηφανευόταν για το γεγονός ότι τα κράτη-μέλη της προχωρούσαν όλα μαζί ως «ένα σώμα» φαίνεται πως έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί.
Σε μια κρίσιμη στιγμή για το μέλλον της Ευρώπης, οι ευρωπαίοι ηγέτες συγκεντρώθηκαν χθες Πέμπτη (12/2) στο επιβλητικό κάστρο Alden Biesen στο Βέλγιο για μια άτυπη, αλλά εξαιρετικά σημαντική Σύνοδο Κορυφής. Εκεί βρέθηκαν αντιμέτωποι με ένα ζήτημα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν ταμπού και που μπορεί να καθορίσει το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης: μπορεί η Ευρώπη να προχωρήσει ενωμένη ή οδηγείται σε μια «Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων», όπου όσες χώρες συμφωνούν, αποφασίζουν και προχωρούν από κοινού, αφήνοντας πίσω τις υπόλοιπες; Και τελικά είναι αυτή η ρεαλιστική απάντηση στην ακινησία ή η αρχή μιας επικίνδυνης διάσπασης;
Το «στρατηγικό brainstorming» στο κάστρο Alden Biesen για την Ευρώπη της επόμενης ημέρας
Όπως μεταδίδει το Politico, στη συνάντηση αυτή οι ηγέτες της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας και άλλων χωρών υποστήριξαν σχέδια -τα οποία θα τεθούν υπό επεξεργασία ήδη από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον επόμενο μήνα- να αποσυνδεθούν και να συμμετάσχουν σε πρωτοβουλίες σε μικρότερες ομάδες. Οι κυβερνήσεις μίλησαν για το αίσθημα του επείγοντος, επειδή το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Ευρώπης χάνεται καθώς πολλές από τις ιδέες της βαλτώνουν στην αναποφασιστικότητα και τη διχόνοια.
«Πρέπει να δράσουμε γρήγορα», δήλωσε ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος φάνηκε να αφήνει πίσω του τις πρόσφατες διαφωνίες με τον γερμανό ομόλογό του, Φρίντριχ Μερτς, καθώς και οι δύο προέτρεψαν την ΕΕ να ακολουθήσει πολιτικές που θα πυροδοτήσουν την οικονομική ανάπτυξη.
Με την Ένωση να ταλανίζεται από πολλαπλές γεωπολιτικές κρίσεις, αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί να τις αντιμετωπίσει αν ενεργεί μόνο όταν συμφωνούν και τα 27 κράτη μέλη. Από την άμυνα έως την ενέργεια και τις επενδύσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που θεσπίζει τους κανόνες, και οι εθνικές κυβερνήσεις, που υποτίθεται ότι τους εφαρμόζουν, βρίσκονται σε αδιέξοδο. Εν τω μεταξύ, οι επιχειρήσεις αναφέρουν ότι ασφυκτιούν από τη γραφειοκρατία και το υψηλό κόστος της ενέργειας.
Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία και η αμφιταλάντευσή του να βοηθήσει την Ουκρανία να αποκρούσει τη Ρωσία, σε συνδυασμό με τη στρατηγική της Κίνας να πλημμυρίσει την Ευρώπη με φθηνά προϊόντα, έχουν δώσει ώθηση στους ανώτατους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων της ΕΕ να αναλάβουν επιτέλους δράση.
Η σύνοδος κορυφής των ηγετών της ΕΕ που πραγματοποιήθηκε χθες Πέμπτη -μόλις 15 χιλιόμετρα από την ολλανδική πόλη του Μάαστριχτ, όπου υπογράφηκε το 1992 μία από τις σημαντικότερες συνθήκες που θεμελιώνουν την Ένωση- έδωσε αφορμή για «στρατηγικό brainstorming» σχετικά με τον τρόπο «προώθησης της ευημερίας μας, της δημιουργίας θέσεων εργασίας υψηλής ποιότητας και της διασφάλισης της οικονομικής προσιτότητας», όπως δήλωσε ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.
«Η σημερινή συζήτηση έφερε νέα ενέργεια και κοινό αίσθημα επείγοντος γύρω από αυτόν τον στόχο», είπε.
Στη σύνοδο κορυφής που θα πραγματοποιηθεί τον επόμενο μήνα στις Βρυξέλλες, η Πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα παρουσιάσει αυτό που αποκάλεσε «Χάρτη πορείας και σχέδιο δράσης για τη Μία Ευρώπη, Μία αγορά», στο οποίο θα περιγράφονται μεταρρυθμίσεις σε τομείς, όπως η μείωση του διοικητικού φόρτου και η απελευθέρωση ιδιωτικών και δημόσιων κεφαλαίων για την υποστήριξη της ανάπτυξης των ευρωπαϊκών νεοσύστατων επιχειρήσεων. Οι ηγέτες θα ψηφίσουν το σχέδιο όταν συναντηθούν ξανά πριν από το καλοκαίρι.
Εάν δεν συμφωνήσουν και οι 27 χώρες σε ορισμένους τομείς, η ΕΕ θα χρησιμοποιήσει αυτό που αποκαλεί «ενισχυμένη συνεργασία» -μικρότερες ομάδες κρατών μελών που προχωρούν ταχύτερα σε προτάσεις πολιτικής- η οποία, αν και έχει υποστηριχθεί από ορισμένους ηγέτες στο παρελθόν, έχει σε μεγάλο βαθμό αποφευχθεί και χαρακτηριστεί ως διχαστική.
«Η συζήτηση για την ενισχυμένη συνεργασία θα μπορούσε να αποτελέσει ένα κίνητρο για να συμμετάσχουν τα κράτη μέλη», δήλωσε ένας διπλωμάτης από μια ευρωπαϊκή χώρα, ο οποίος ζήτησε να διατηρήσει την ανωνυμία του. Ο διπλωμάτης εξήγησε ότι λίγες πρωτεύουσες θα θέλουν να διακινδυνεύσουν να μείνουν πίσω σε μέτρα που προωθούν την ευημερία, ακόμη και αν έχουν ανησυχίες για ορισμένες πτυχές αυτών των πολιτικών.
Η «ενισχυμένη συνεργασία» στην Ευρώπη, το «28ο καθεστώς» και η συμφωνία σε 4 τομείς
«Πριν από δύο ή τρία χρόνια, πιθανότατα δεν θα είχαμε μια συζήτηση παρόμοια με αυτή που είχαμε σήμερα», δήλωσε ο γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς. «Αντιμετωπίζουμε μια εντελώς νέα γεωπολιτική κατάσταση και είμαστε πρόθυμοι να αντιμετωπίσουμε αυτή τη γεωπολιτική πραγματικότητα. Ωστόσο, η Ευρώπη θα μπορέσει να σταθεί στα πόδια της μόνο αν είμαστε ανταγωνιστικοί».
Ένας τομέας στον οποίο μπορεί να εφαρμοστεί η «ενισχυμένη συνεργασία» είναι η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, η προσπάθεια της ΕΕ να δημιουργήσει μια κεφαλαιαγορά τύπου ΗΠΑ. Η Κομισιόν επιθυμεί τη δημιουργία ενός οργανισμού στην ΕΕ αντίστοιχου της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ, αλλά η εποπτεία σε επίπεδο ΕΕ απαιτεί την υποστήριξη των πρωτευουσών — συμπεριλαμβανομένων του Δουβλίνου και του Λουξεμβούργου όπου εδρεύουν τα περισσότερα κεφάλαια, που είναι απρόθυμες να παραχωρήσουν τις εξουσίες τους.
Ο οδικός χάρτης θα θέσει μετρήσιμους στόχους σε τομείς όπως οι τηλεπικοινωνίες, οι κεφαλαιαγορές, οι υπηρεσίες και η ενέργεια. Η φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι επιθυμεί να επιτευχθούν όλοι οι στόχοι έως το τέλος του 2027.
Η πρώτη πρόταση θα είναι το «28ο καθεστώς», ένα φιλικό προς τις νεοφυείς επιχειρήσεις εταιρικό δίκαιο σε επίπεδο ΕΕ, το οποίο αναμένεται να παρουσιαστεί στις 18 Μαρτίου. Θα επιτρέπει στις εταιρείες να εγγραφούν 100% ηλεκτρονικά εντός 48 ωρών και θα διευκολύνει την επέκτασή τους πέρα από τα σύνορα της ΕΕ.
Σύμφωνα με δύο άτομα που ενημερώθηκαν για τις συνομιλίες, στη σύνοδο κορυφής επιτεύχθηκε συμφωνία σε τέσσερις βασικούς τομείς:
- την ανάγκη να απελευθερωθούν οι αποταμιεύσεις των Ευρωπαίων και να χρησιμοποιηθούν για επενδύσεις σε βασικές επιχειρήσεις της ΕΕ,
- την επιθυμία να αντιμετωπιστεί το υψηλό κόστος της ενέργειας σε ορισμένες περιοχές της Ένωσης, ενδεχομένως μέσω της επανεξέτασης παλαιών συζητήσεων για θέματα όπως το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, με στόχο τη μείωση των τιμών,
- την ανάγκη της ΕΕ να συνεχίσει να συνάπτει εμπορικές συμφωνίες με νέους εταίρους για να διαφοροποιήσει τις εξαρτήσεις της,
- και τη μεγαλύτερη κλίση προς τα ευρωπαϊκά προϊόντα — γνωστή και ως η αγαπημένη πολιτική του Μακρόν «αγοράστε ευρωπαϊκά».
Το τελευταίο αυτό σημείο ήταν ίσως η μεγαλύτερη επιτυχία της συνάντησης στο κάστρο, με τους ηγέτες να δίνουν το πράσινο φως στην Κομισιόν να καταρτίσει έναν κατάλογο εξαρτήσεων ανά τομέα, στον οποίο οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα πρέπει να τυγχάνουν προτιμησιακής μεταχείρισης, προκειμένου να στηριχθούν βασικοί κλάδοι όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και η φαρμακευτική βιομηχανία.
Τα ρήγματα
Οι διαφωνίες μεταξύ των μεγάλων οικονομικών παραγόντων της ΕΕ και των υπολοίπων ήταν εμφανείς πριν από την έναρξη της συνόδου κορυφής.
Μια πληθώρα εγγράφων και αντιρρήσεων εμφανίστηκε από τις χώρες της ΕΕ πριν από τη συνάντηση, με τη Γαλλία και τη Γερμανία να βρίσκονται σε αντίθετες πλευρές όσον αφορά στο δόγμα «αγοράστε ευρωπαϊκά προϊόντα». Επίσης, υπήρξαν και άλλες σημαντικές διαφωνίες, για παράδειγμα σχετικά με το πόσο μακριά πρέπει να φτάσουμε όσον αφορά στην ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς.
Στην προ-σύνοδο συναντήθηκαν 19 ηγέτες για να συζητήσουν τα επίμαχα ζητήματα — με ορισμένους, συμπεριλαμβανομένων των ηγετών της Ισπανίας, της Ιρλανδίας, των χωρών της Βαλτικής και της Σλοβενίας, να μην έχουν προσκληθεί.
Όσοι συμπεριλήφθηκαν στη λίστα των προσκεκλημένων, η οποία καθορίστηκε από τον Μερτς, την ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι και τον βέλγο πρωθυπουργό Μπαρτ Ντε Βέβερ, επιλέχθηκαν επειδή είχαν την ίδια άποψη όσον αφορά τη μείωση της γραφειοκρατίας και την προώθηση του ελεύθερου εμπορίου, σύμφωνα με έναν διπλωμάτη της ΕΕ.
Αρκετοί από τους ηγέτες που συμμετείχαν στην προ-σύνοδο κορυφής άργησαν να φτάσουν στο Alden Biesen, καθυστερώντας τις εργασίες κατά σχεδόν μία ώρα. Οι Μερτς, Μελόνι και Μακρόν καθυστέρησαν τόσο πολύ που ο Κόστα ξεκίνησε χωρίς αυτούς.
Διαφωνίες εμφανίστηκαν επίσης μεταξύ των χωρών της ΕΕ και της Κομισιόν. Η Γερμανία και η Ιταλία εξέδωσαν δήλωση στην οποία ανέφεραν ότι η ΕΕ πρέπει να «περιοριστεί» στην επιδίωξη νέων κανόνων, ενώ η φον ντερ Λάιεν κατηγόρησε τους εθνικούς κανόνες για πολλά από τα προβλήματα που μαστίζουν τη βιομηχανία.
Ωστόσο, ο Μακρόν τουλάχιστον ήταν χαμογελαστός καθώς έφευγε από το Alden Biesen, προβάλλοντας αρμονία μετά την επαναπροσέγγιση με την παλιά αντίπαλο Γερμανία και την ανακάλυψη ορισμένων κοινών σημείων.
Ο Μακρόν ρωτήθηκε από το Politico αν είναι πλέον καλός φίλος με τον Μερτς, με τον οποίο είχε εμφανιστεί δίπλα-δίπλα το πρωί.
«Ναι, πάντα!», απάντησε ο Μακρόν γελώντας.
