Νέα στοιχεία για την Πανώλη του Ιουστινιανού που σκότωνε καθημερινά πάνω από 5 εκατ. κατοίκους της Κωνσταντινούπολης.
Διεθνής ερευνητική ομάδα επιβεβαίωσε τον πρώτο μαζικό τάφο στη Μεσόγειο που συνδέεται με την αρχαιότερη καταγεγραμμένη πανδημία στον κόσμο, προσφέροντας νέα στοιχεία για την Πανώλη του Ιουστινιανού η οποία σκότωσε εκατομμύρια ανθρώπους στη Βυζαντινή αυτοκρατορία μεταξύ του 6ου και 8ου αιώνα.
Τα ευρήματα που δημοσιεύθηκαν στην επιθεώρηση «Journal of Archaeological Science» ανοίγει σύμφωνα με τους ερευνητές ένα νέο παράθυρο στο οποίο βλέπουμε την κινητικότητα, την αστική ζωή και την ευαλωτότητα των πολιτών που επλήγησαν από τη λοιμώδη νόσο. Τα δείγματα DNA που ελήφθη από σορούς σε ομαδικό τάφο στην πόλη Jerash, την αρχαία ελληνική πόλη Γέρασα που αποτέλεσε ένα περιφερειακό εμπορικό κέντρο και επίκεντρο της πανδημίας που διήρκεσε από το 541 έως το 750 μ.Χ.
Η μελέτη δείχνει ότι ο χώρος αντιπροσώπευε «ένα μεμονωμένο ταφικό γεγονός» και όχι τη σταδιακή, φυσιολογική επέκταση ενός παραδοσιακού κοιμητηρίου με την πάροδο του χρόνου. Η ίδια ερευνητική ομάδα είχε ταυτοποιήσει πέρυσι το βακτήριο Yersinia pestis ως τον μικροοργανισμό που προκάλεσε την πανώλη.
Η νέα έρευνα επικεντρώθηκε στα ίδια τα θύματα: στο πώς ζούσαν, στην ευαλωτότητά τους απέναντι στη νόσο και στους λόγους για τους οποίους βρίσκονταν στη Γέρασα.
«Οι προηγούμενες μελέτες εντόπισαν τον οργανισμό της πανώλης. Η τοποθεσία της Γέρασας μετατρέπει αυτό το γενετικό σήμα σε μια ανθρώπινη ιστορία για το ποιοι πέθαναν και πώς μια πόλη βίωσε την κρίση. Οι πανδημίες δεν είναι μόνο βιολογικά γεγονότα, είναι και κοινωνικά γεγονότα. Συνδέοντας τα βιολογικά στοιχεία από τα σώματα με το αρχαιολογικό πλαίσιο, μπορούμε να δούμε πώς η ασθένεια επηρέασε πραγματικούς ανθρώπους μέσα στο κοινωνικό και περιβαλλοντικό τους πλαίσιο. Αυτό μας βοηθά να κατανοήσουμε τις πανδημίες της ιστορίας ως βιωμένα ανθρώπινα γεγονότα υγείας και όχι απλώς ως επιδημίες καταγεγραμμένες σε κείμενα» δήλωσε η Ρέις Τζιάνγκ επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Παγκόσμιων, Περιβαλλοντικών και Γονιδιωματικών Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου της Νότιας Φλόριντα.
Η ερευνητική ομάδα βασίστηκε σε DNA που εξήχθη από δόντια των νεκρών. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα θύματα ανήκαν σε ένα ευρύ δημογραφικό φάσμα, γεγονός που υποδηλώνει ότι ένας κατά βάση κινητικός πληθυσμός βρέθηκε συγκεντρωμένος και ουσιαστικά «παγιδευμένος» στον ίδιο τόπο λόγω της νόσου, παρόμοια με το πώς οι μετακινήσεις περιορίστηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid.
«Οι άνθρωποι μετακινούνται. Είναι παροδικοί και ευάλωτοι, και συνήθως διασκορπίζονται. Εδώ, τους έφερε μαζί η κρίση» αναφέρει η Τζιάνγκ προσθέτοντας ότι οι αρχαίες πανδημίες ευδοκιμούσαν σε πυκνοκατοικημένες πόλεις που διαμορφώνονταν από το εμπόριο, τα ταξίδια και τις περιβαλλοντικές αλλαγές.
Οι ανασκαφές αποκάλυψαν περισσότερα από 200 άτομα θαμμένα στον τάφο ο οποίος βρίσκεται στον ιππόδρομο της Γέρασας που είναι γνωστή ως «η Πομπηία της Μέσης Ανατολής» λόγω των καλά διατηρημένων ελληνορωμαϊκών ερειπίων της. Σύμφωνα με τους ερευνητές τα θύματα περιλάμβαναν άνδρες και γυναίκες, ηλικιωμένους και νέους, «ανθρώπους στην ακμή τους και εφήβους».
«Εκείνη την εποχή υπήρχαν δούλοι, μισθοφόροι και κάθε λογής άνθρωποι, και τα δεδομένα μας είναι συμβατά με το ότι πρόκειται για έναν μετακινούμενο πληθυσμό. Αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο» λέει η Τζιανγκ που υποστηρίζει ότι η έρευνα αναδεικνύει και παραλληλισμούς με πιο σύγχρονες πανδημίες, ιδιαίτερα με την Covid η οποία στα αρχικά της στάδια είχε χαρακτηριστεί από τον Ντόναλντ Τραμπ ως «φάρσα».
«Υπάρχει μια ολόκληρη σχολή σκέψης που υποστηρίζει ότι η πρώτη πανδημία δεν συνέβη. Οι αρνητές υποστηρίζουν ότι αν εξετάσετε τα απογραφικά δεδομένα, ο πληθυσμός δεν κατέρρευσε όπως στον Μαύρο Θάνατο· αν δείτε τα οικονομικά στοιχεία, δεν φαίνεται κάτι ιδιαίτερο· αν μελετήσετε τους χάρτες πυκνότητας κατοίκησης, δεν διακρίνετε διαταραχή. Και επιπλέον, κανείς δεν είχε βρει μαζικό τάφο.
Αλλά η πρώτη πανώλη είναι στην πραγματικότητα πολύ πιο εύκολο να αποδειχθεί από την Covid. Έχουμε το Yersinia pestis ως μικρόβιο, έχουμε έναν μαζικό τάφο και σώματα – απτά στοιχεία ότι συνέβη. Το αν κατέρρευσε η κοινωνία ή οι θεσμοί είναι άλλο ζήτημα. Μπορεί μια ασθένεια να σαρώσει έναν πληθυσμό χωρίς να υπάρξει επανάσταση, εξέγερση ή αλλαγή καθεστώτος για να αποδειχθεί ότι όντως συνέβη» εξηγεί η Τζιανγκ.
