Η γενιά που αλλάζει την ιατρική: Ο 28χρονος Έλληνας βιολόγος πίσω από νέα θεραπεία και την επόμενη μάχη κατά του καρκίνου

Διανύει τους τελευταίους μήνες του διδακτορικού του σε ένα από τα ισχυρότερα ερευνητικά περιβάλλοντα παγκοσμίως και έχει ήδη συνυπογράψει έρευνες που άλλαξαν την κλινική αντιμετώπιση σπάνιων, θανατηφόρων, ασθενειών.

Ο διδακτορικός ερευνητής βιοχημείας πρωτεϊνών, Ανδρέας Μετούσης, 28 ετών, απόφοιτος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και υπότροφος κορυφαίων ιδρυμάτων, έκανε μεταπτυχιακό στο Ινστιτούτο Καρολίνσκα της Στοκχόλμης και σήμερα ολοκληρώνει το διδακτορικό του στο Ινστιτούτο Βιοχημείας του Μαξ Πλανκ στο Μόναχο, στο εργαστήριο του Matthias Mann, ενός από τους πρωτοπόρους παγκοσμίως στη φασματομετρία μάζας.
Μεταξύ των σημαντικότερων επιτευγμάτων του συγκαταλέγεται η ερευνητική εργασία που οδήγησε στην πρώτη στοχευμένη θεραπεία για την τοξική επιδερμονεκρόλυση, μια σπάνια και εξαιρετικά επικίνδυνη δερματολογική νόσο με υψηλή θνησιμότητα. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature, άνοιξε τον δρόμο για τη χρήση υπαρχόντων φαρμάκων, σώζοντας ζωές ασθενών σε διαφορετικές χώρες.

Η τρέχουσα έρευνά του εστιάζει στον καρκίνο των ωοθηκών, έναν από τους πιο επιθετικούς και δύσκολα ανιχνεύσιμους καρκίνους. Μελετώντας τις πρώιμες αλλοιώσεις των σαλπίγγων σε γυναίκες υψηλού γενετικού κινδύνου, καθώς και την αλληλεπίδραση των καρκινικών κυττάρων με το ανοσοποιητικό σύστημα, επιχειρεί να φωτίσει τους μηχανισμούς που οδηγούν στη γένεση και την εξέλιξη της νόσου και να εντοπίσει νέους θεραπευτικούς στόχους.

Όπως υπογραμμίζει ο κ. Μετούσης ο καρκίνος δεν αποτελεί μία ενιαία ασθένεια, αλλά εκατοντάδες διαφορετικές περιπτώσεις, γεγονός που καθιστά απίθανη μια καθολική θεραπεία, ενώ καθιστά κρίσιμη τη μετάβαση προς την εξατομικευμένη ιατρική και πιο στοχευμένες θεραπείες.

Στη συνέντευξη στη «Ν» που ακολουθεί μιλά για την πορεία του από ένα μικρό χωριό της Ηλείας στα κορυφαία ερευνητικά κέντρα του κόσμου, για το πώς η βασική έρευνα μπορεί να μεταφραστεί σε άμεσο κλινικό όφελος, για τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης στη βιοϊατρική έρευνα, αλλά και για τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες θα σκεφτόταν την επιστροφή του στην Ελλάδα.

Ερ: Ποια είναι η επιστημονική σας πορεία;

Ξεκίνησα τη σταδιοδρομία μου από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, σπουδάζοντας Βιολογία. Στο πρώτο έτος βραβεύτηκα με το βραβείο Ορέστη Κωνσταντίνου Μυλωνάκη, ενώ για όλη τη διάρκεια των σπουδών μου είχα την υποτροφία του Κληροδοτήματος Παπαδάκη. Αποφοίτησα με βαθμό 9.22, έναν από τους υψηλότερους στην ιστορία του τμήματος και τιμήθηκα με το βραβείο ΙΚΥ για την υψηλότερη επίδοση στο έτος μου.
Για μεταπτυχιακές σπουδές επέλεξα το Ινστιτούτο Καρολίνσκα στη Στοκχόλμη, το ίδιο ινστιτούτο που απονέμει το Νόμπελ Ιατρικής, όπου εργάστηκα σε κορυφαίες ομάδες που μελετούν RNA και πρωτεΐνες, συνεισφέροντας και στη βάση δεδομένων Human Protein Atlas. Εκεί πήγα με πλήρη υποτροφία του Ιδρύματος Μποδοσάκη.

Η μελέτη των πρωτεϊνών με κέρδισε και έτσι αποφάσισα να εμβαθύνω περισσότερο στο αντικείμενο. Μετακόμισα στο Μόναχο για να κάνω το διδακτορικό μου στο Ινστιτούτο Βιοχημείας του Μαξ Πλανκ, στο εργαστήριο του καθηγητή Matthias Mann, ενός από τους πρωτοπόρους παγκοσμίως στην τεχνική μελέτης πρωτεϊνών που ονομάζεται φασματομετρία μάζας. Το διδακτορικό μου χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Ωνάση και επικεντρώνεται στη μελέτη πρωτεϊνών από καρκινικούς ιστούς με στόχο την ανακάλυψη νέων θεραπευτικών στόχων και βιοδεικτών. Η ερευνητική μου πρόταση για τις πρώιμες αλλοιώσεις των σαλπίγγων που οδηγούν σε καρκίνο των ωοθηκών χρηματοδοτήθηκε επιπλέον από το γερμανικό ίδρυμα Joachim Herz Stiftung. Ολοκληρώνω το διδακτορικό μου τους επόμενους μήνες.

Ερ: Ποιο ήταν το προσωπικό κίνητρο που σας οδήγησε στη συγκεκριμένη πορεία;

Από μικρός γοητευόμουν από τη φύση και το πώς αυτή λειτουργεί. Στον Αστρά Ηλείας, ένα μικρό ορεινό χωριό από όπου κατάγομαι, περνούσα τις διακοπές μου παρατηρώντας τα φυτά, τα ζώα, τους κύκλους της φύσης. Είχα μια ακόρεστη περιέργεια να καταλάβω το «πώς» και το «γιατί» πίσω από όλα αυτά.
Μεγαλώνοντας, αυτό το ενδιαφέρον στράφηκε στο ανθρώπινο σώμα: πώς λειτουργεί, τι συμβαίνει όταν αρρωσταίνουμε, πώς μπορούμε να προβλέψουμε ή να θεραπεύσουμε ασθένειες. Σπουδάζοντας Βιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, με την απίστευτη ευρύτητα που προσφέρει το πρόγραμμα σπουδών, από μοριακή βιολογία και φυσιολογία μέχρι βοτανική και οικολογία, κατάλαβα ότι αυτές ήταν οι ιδανικές σπουδές για να απαντήσω τα ερωτήματα που με απασχολούσαν.
Αποφάσισα να πάρω την κατεύθυνση προς την ανθρώπινη υγεία – βιοϊατρική. Πάντα ένιωθα δέος με την ικανότητα των γιατρών να σώζουν ζωές και επιπλέον συνειδητοποίησα ότι μια σημαντική βιολογική ανακάλυψη μπορεί να ανοίξει το δρόμο για θεραπεία και να βοηθήσει αμέτρητους ασθενείς ταυτόχρονα. Αυτή η δυνατότητα να επηρεάσεις πραγματικά την ανθρώπινη υγεία σε μεγάλη κλίμακα ήταν και παραμένει το κίνητρό μου.

Ερ: Μιλήστε μας για την ασθένεια τοξική επιδερμονεκρόλυση και τη θεραπεία στην οποία οδήγησαν οι έρευνές σας

Η τοξική επιδερμονεκρόλυση είναι μια σπάνια αλλά εξαιρετικά επικίνδυνη δερματολογική ασθένεια που προκαλείται από ακραία ανοσολογική αντίδραση σε κάποιο φάρμακο. Το δέρμα νεκρώνεται και αποκολλάται, αφήνοντας τον ασθενή εκτεθειμένο σε μικροβιακές λοιμώξεις Δυστυχώς, σχεδόν οι μισοί ασθενείς δεν τα καταφέρνουν. Μέχρι πρότινος δεν υπήρχε ουσιαστική θεραπεία, μόνο υποστηρικτική αγωγή.

Με τη χρήση φασματομετρίας μάζας, αναλύσαμε πρωτεΐνες από βιοψίες ασθενών και υγιών ανθρώπων. Ανακαλύψαμε ότι ένα συγκεκριμένο σηματοδοτικό μονοπάτι – το JAK/STAT – ήταν υπερενεργοποιημένο στους ασθενείς. Το ενδιαφέρον είναι ότι υπάρχουν ήδη φάρμακα που στοχεύουν αυτό το μονοπάτι για άλλες ασθένειες. Σκεφτήκαμε: μήπως θα μπορούσαν να βοηθήσουν και σε αυτή την περίπτωση;

Φυσικά, δεν μπορούσαμε να τα δοκιμάσουμε κατευθείαν σε ασθενείς. Πρώτα επιβεβαιώσαμε τη δράση τους πειραματικά, σε κύτταρα ασθενών και σε δύο διαφορετικά μοντέλα ποντικών. Όταν όλα έδειξαν θετικά αποτελέσματα, συνεργαστήκαμε με πανεπιστημιακή κλινική στην Κίνα και χορηγήσαμε τη θεραπεία στους πρώτους επτά ασθενείς.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Η πορεία της ασθένειας σταμάτησε άμεσα και το δέρμα άρχισε να αναγεννάτε. Και οι επτά ασθενείς θεραπεύτηκαν πλήρως και είναι υγιείς σήμερα. Η εργασία αυτή δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature και πλέον η θεραπεία που προτείναμε χρησιμοποιείται σε κλινικές σε όλο τον κόσμο για αυτή την ασθένεια. Είναι από τις πιο ικανοποιητικές στιγμές της μέχρι σήμερα καριέρας μου. Να βλέπεις την επιστημονική ανακάλυψη να μεταφράζεται άμεσα σε σωτηρία ζωών.

Ερ: Με τι ασχολείστε σήμερα; Βρίσκεστε κοντά σε κάποια νέα δημοσίευση;

Βρίσκομαι στους τελευταίους μήνες του διδακτορικού μου, οπότε η βασική μου απασχόληση είναι η συγγραφή της διατριβής που συνοψίζει τις έρευνές μου των τελευταίων 4,5 ετών. Σε αυτήν θα περιληφθούν περίπου 10 ερευνητικές εργασίες στις οποίες έχω συνεισφέρει και έχουν δημοσιευθεί σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά.

Αυτή τη στιγμή, οι δύο δημοσιεύσεις στις οποίες βρίσκομαι πιο κοντά αφορούν στον καρκίνο των ωοθηκών, μια ασθένεια με πολύ χαμηλά ποσοστά επιβίωσης, κυρίως επειδή ανακαλύπτεται συνήθως πολύ αργά.

Στην πρώτη μελέτη εστιάζω στις πρώιμες αλλοιώσεις των σαλπίγγων σε γυναίκες με γενετική προδιάθεση για καρκίνο των ωοθηκών. Αυτές οι αλλοιώσεις θεωρούνται ο πρόδρομος του καρκίνου, δηλαδή τα πρώτα στάδια πριν αναπτυχθεί η ασθένεια. Με τη χρήση προηγμένων τεχνικών φασματομετρίας μάζας, ρίχνουμε φως στους μηχανισμούς που οδηγούν στη γέννηση αυτού του καρκίνου και ταυτοποιούμε πρωτεΐνες – κλειδιά που παίζουν κρίσιμο ρόλο. Κάποιες από αυτές τις στοχεύουμε φαρμακολογικά, με πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε καρκινικά κύτταρα και σε πειραματικά μοντέλα ποντικών.

Στη δεύτερη δημοσίευση μελετάμε την αλληλεπίδραση των καρκινικών κυττάρων των ωοθηκών με το ανοσοποιητικό σύστημα των ασθενών. Ανακαλύψαμε έναν προηγουμένως άγνωστο μηχανισμό που πιθανά εξηγεί γιατί απέτυχαν κάποιες κλινικές δοκιμές για νέα φάρμακα κατά του καρκίνου των ωοθηκών, κάτι που θα μπορούσε να βοηθήσει στον καλύτερο σχεδιασμό μελλοντικών θεραπειών, ίσως ως μέρος συνδυαστικών αγωγών.
Στο εγγύς μέλλον σκοπεύω να δημοσιεύσω επίσης αποτελέσματα για έναν σπάνιο δερματολογικό καρκίνο και για την οστεοαρθρίτιδα του γονάτου.

Ερ: Καταλαβαίνουμε ότι τα τελευταία χρόνια έχει γίνει σημαντική πρόοδος όσο αφορά την αντιμετώπιση διαφόρων μορφών καρκίνου. Από τη μέχρι τώρα ενασχόλησή σας πιστεύετε ότι θα έρθει η στιγμή που η ανθρωπότητα θα είναι σε θέση να πει ότι έχει νικήσει αυτή την ασθένεια;

Αυτό που είναι κρίσιμο να καταλάβουμε για τον καρκίνο είναι ότι δεν είναι μία ασθένεια, αλλά εκατοντάδες διαφορετικοί τύποι. Ακόμα και αν μιλάμε για έναν συγκεκριμένο τύπο, όπως τον καρκίνο των ωοθηκών, υπάρχουν πολλοί υπότυποι. Και ακόμα πιο σημαντικό: δεν υπάρχουν δύο άνθρωποι με τον ίδιο ακριβώς καρκίνο, κάθε περίπτωση είναι μοναδική. Αυτό εξηγεί γιατί το ίδιο φάρμακο μπορεί να θεραπεύσει έναν ασθενή, ενώ σε έναν άλλον με τον «ίδιο» τύπο καρκίνου να μην έχει καμία επίδραση.

Πράγματι, έχουν γίνει τεράστια βήματα. Ορισμένοι τύποι καρκίνου, όπως η λευχαιμία στα παιδιά ή ο καρκίνος των όρχεων, έχουν πλέον εξαιρετική πρόγνωση και πολλοί ασθενείς θεραπεύονται πλήρως. Ωστόσο, άλλοι τύποι, όπως ο καρκίνος του παγκρέατος, εξακολουθούν να έχουν πολύ χαμηλά ποσοστά επιβίωσης.

Πιστεύω ότι λόγω αυτής ακριβώς της ετερογένειας, δεν θα μπορέσουμε ποτέ να πούμε ότι «νικήσαμε τον καρκίνο» με μία «μαγική» λύση που δουλεύει για όλους τους ασθενείς. Αλλά, και αυτό είναι το συναρπαστικό κομμάτι, πιστεύω ότι στο μεσοπρόθεσμο μέλλον θα δούμε δραματική βελτίωση στην επιβίωση και την ποιότητα ζωής των ασθενών μέσω της εξατομικευμένης ιατρικής.

Το ιδανικό σενάριο, το οποίο δεν είναι πια επιστημονική φαντασία αλλά γίνεται σταδιακά πραγματικότητα, είναι αυτό: Ένας ασθενής θα έρχεται στο νοσοκομείο, θα παίρνουμε ένα δείγμα από το αίμα ή τον όγκο του, θα το αναλύουμε για να διαβάσουμε το μοριακό του προφίλ – ποιες πρωτεΐνες παράγονται και ποια γονίδια είναι ενεργά – και με βάση αυτά τα δεδομένα θα μπορούμε να κατατάξουμε την ασθένεια με μεγαλύτερη ακρίβεια, να προβλέψουμε την πορεία της και να επιλέξουμε τη θεραπεία που έχει τις περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας στον συγκεκριμένο ασθενή.

Οπότε όχι, δεν πιστεύω ότι σύντομα θα «νικήσουμε» τον καρκίνο με μία καθολική λύση, αλλά είμαι αισιόδοξος ότι θα τον μετατρέψουμε σταδιακά από θανατηφόρα σε διαχειρίσιμη χρόνια ασθένεια για όλο και περισσότερους ασθενείς.

Ερ: Μπορεί το «κλειδί» για μια τέτοια νίκη να σχετίζεται με την πρόοδο της τεχνολογίας και ειδικά της Τεχνητής Νοημοσύνης;

Βεβαίως! Η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε πράγματι να είναι το κλειδί και μάλιστα με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους.
Πρώτον, τα εργαλεία generative AI που χρησιμοποιούμε ήδη σήμερα μάς κάνουν πολύ πιο παραγωγικούς. Σε όλα τα επαγγέλματα, όπως και το δικό μας, η παραγωγικότητα έχει αυξηθεί δραματικά. Εργασίες που παλιά θα απαιτούσαν εκατοντάδες εργατοώρες, όπως η συγγραφή κώδικα ή η αναζήτηση βιβλιογραφίας τώρα γίνονται πολύ πιο γρήγορα και εύκολα. Αυτό μας επιτρέπει να επικεντρωθούμε στις πιο δημιουργικές και κρίσιμες πτυχές της έρευνας.

Δεύτερον, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αναλύσει τεράστιους όγκους δεδομένων με τρόπους που ήταν αδύνατοι μέχρι πρότινος. Σήμερα συλλέγουμε δεδομένα ταχύτερα και φθηνότερα από ποτέ, μετρούμε χιλιάδες πρωτεΐνες ταυτόχρονα και προσδιορίζουμε την αλληλουχία γονιδιωμάτων σε μέρες. Η πρόκληση δεν είναι πια η συλλογή δεδομένων, αλλά το να βγάλουμε νόημα από αυτόν τον τεράστιο όγκο πληροφοριών. Εκεί ακριβώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να φέρει επανάσταση, να ενσωματώσει ατελείωτες παραμέτρους από χιλιάδες δείγματα και να εντοπίσει μοτίβα που είναι αόρατα με παραδοσιακές μεθόδους.

Τρίτον, η ερμηνεύσιμη τεχνητή νοημοσύνη – explainable AI – φαίνεται να διαθετει τη δυνατότητα να μας διδάξει νέα βιολογία, να μας δείξει αλληλεπιδράσεις και μηχανισμούς που δεν είχαμε σκεφτεί, οδηγώντας σε νέες υποθέσεις και νέες ερευνητικές κατευθύνσεις.
Και τέταρτον, και ίσως το πιο συναρπαστικό, υπάρχουν πιθανώς τρόποι που η τεχνητή νοημοσύνη θα μας βοηθήσει που σήμερα δεν μπορούμε καν να φανταστούμε ή να αντιληφθούμε. Πριν λίγα χρόνια, λίγοι θα φαντάζονταν τις σημερινές δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης. Οπότε το επόμενο εργαλείο που θα αλλάξει τα πάντα, που θα μας φέρει πιο κοντά στην κατανόηση και θεραπεία διαφόρων ασθενειών, μπορεί να είναι πολύ πιο κοντά από όσο πιστεύουμε.

Ερ: Στη μέχρι σήμερα πορεία σας έχετε βρεθεί με άλλους επιστήμονες που έχουν ξεκινήσει για το βασικό τους πτυχίο από μεγάλα και γνωστά πανεπιστήμια του εξωτερικού. Τι θα περιγράφατε ως θετικό από τη δική σας εμπειρία στο ΕΚΠΑ, και τι πιστεύετε ότι χρειάζεται να βελτιωθεί;

Στην πορεία μου στο εξωτερικό, σε κορυφαία ιδρύματα όπως το Ινστιτούτο Καρολίνσκα, το Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ και το Χάρβαρντ, έχω συνεργαστεί με επιστήμονες από δεκάδες διαφορετικές χώρες, με σπουδές σε ορισμένα από τα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου. Έχοντας κάνει τις προπτυχιακές μου σπουδές στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ποτέ δεν αισθάνθηκα μειονεκτικά ή ότι ήμουν υποδεέστερος επειδή σπούδασα στην Ελλάδα. Αντιθέτως, συνειδητοποίησα ότι το ελληνικό πανεπιστήμιο προσφέρει σπουδές υψίστου επιπέδου, προετοιμάζοντάς μας με τον καλύτερο τρόπο για ό,τι αποφασίσουμε να κάνουμε, όσο δύσκολο και αν είναι αυτό.

Συγκεκριμένα, η βαθιά θεωρητική μας κατάρτιση σε πλήθος θεμάτων ήταν τουλάχιστον εξίσου καλή με αυτή που προσφέρεται από κορυφαία παγκοσμίως πανεπιστήμια. Επιπλέον, πολλοί από τους καθηγητές μας στα ελληνικά πανεπιστήμια είναι διεθνώς αναγνωρισμένοι επιστήμονες, με χρόνια καριέρας στο εξωτερικό, διακρίσεις και ενεργές διεθνείς συνεργασίες, γεγονός που μας εκθέτει σε υψηλού επιπέδου έρευνα και μας συνδέει με το διεθνές επιστημονικό στερέωμα ήδη από τα φοιτητικά μας χρόνια.

Όσον αφορά στην εκπαίδευση στα ελληνικά πανεπιστήμια, αυτό που θεωρώ ότι θα μπορούσε να βελτιωθεί είναι οι χρηματοδοτήσεις για τα εκπαιδευτικά εργαστήρια, ειδικά σε πειραματικές επιστήμες όπως η βιολογία, έτσι ώστε να είναι καλύτερα εξοπλισμένα και να μας δίνουν πρόσβαση σε τεχνολογίες αιχμής. Αυτή η παρατήρηση μπορεί να επεκταθεί ακόμα περισσότερο στα ερευνητικά εργαστήρια, τα οποία θα ωφελούνταν από υψηλότερες χρηματοδοτήσεις για αγορά εξοπλισμού τελευταίας τεχνολογίας, έτσι ώστε να είναι ανταγωνιστικά σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ερ: Θεωρείτε ότι είναι μονόδρομος για ένα νέο Έλληνα επιστήμονα να φύγει στο εξωτερικό προκειμένου να ασχοληθεί με την έρευνα;

Πριν σχεδόν 7 χρόνια αποφάσισα να φύγω για το εξωτερικό για να χτίσω την καριέρα μου στην έρευνα, κυρίως θέλοντας να ζήσω σε ένα διαφορετικό περιβάλλον, να αποκτήσω αυτή την εμπειρία και να εργαστώ σε ένα πολυπολιτισμικό πλαίσιο. Στο εξωτερικό είδα πολλά θετικά, όπως τις γενναιόδωρες χρηματοδοτήσεις, τις μεγάλες και διεπιστημονικές ομάδες, την πρόσβαση σε τεχνολογίες και εξοπλισμό αιχμής και μοναδικές συνεργασίες. Να σημειωθεί όμως ότι όλα αυτά δεν είναι απαραίτητο να τα συναντήσει κανείς παντού στο εξωτερικό. Εξαρτάται πάρα πολύ από το πανεπιστήμιο στο οποίο θα εργαστείς και βασικότερα από την ερευνητική ομάδα, πόσο καλά χρηματοδοτείται, τι συνεργασίες έχει, τι όργανα διαθέτει κλπ.
Αντίστοιχα, το αν μπορείς να κάνεις ανταγωνιστική έρευνα στην Ελλάδα εξαρτάται από το εργαστήριο που είσαι, τον καθηγητή, πόσο ενεργός και δικτυωμένος είναι, αλλά ακόμα περισσότερο από τον τομέα στον οποίο θες να δραστηριοποιηθείς. Θεωρώ ότι σε κάποιους τομείς κλασικής πλέον έρευνας, όπως η μοριακή βιολογία, η μικροβιολογία, η βιοχημεία, που χρησιμοποιούν βασική και σχετικά προσιτή οργανολογία, μπορεί κανείς να κάνει εξαιρετική και ανταγωνιστική έρευνα στην Ελλάδα.

Κατά τη γνώμη μου όμως είναι αρκετά πιο δύσκολο να κάνεις στην Ελλάδα έρευνα η οποία απαιτεί πολύ τεχνολογικά εξελιγμένα όργανα, τα οποία είναι εξαιρετικά κοστοβόρα και ο αριθμός τους είναι πιθανόν περιορισμένος στα ελληνικά εργαστήρια. Για παράδειγμα, αν κάποιος κάνει ηλεκτρονική μικροσκοπία ή, πιο κοντά στη δική μου έρευνα, φασματομετρία μαζών, τότε γίνεται πιο δύσκολο. Ενδεικτικά αναφέρω ότι ένα τελευταίας τεχνολογίας όργανο μπορεί να κοστίζει πάνω από 2 εκατ. ευρώ. Αν δεν διαθέτεις τέτοιο εξοπλισμό ενώ τον έχουν οι ανταγωνιστές σου, έχουν ένα πολύ μεγάλο προβάδισμα, το οποίο θα είναι πολύ δύσκολο να ξεπεράσεις με ένα όργανο παλαιότερο, λιγότερο γρήγορο, λιγότερο ευαίσθητο.

Ερ: Αν δεν είναι νωρίς, τι σχεδιάζετε ή τι θα θέλατε ιδανικά να κάνετε μετά την ολοκλήρωση του διδακτορικού σας;

Με τη λήξη του διδακτορικού να απέχει μόλις λίγους μήνες, έχω ήδη απασχοληθεί με αυτό το θέμα. Το βήμα μετά το διδακτορικό είναι θεωρώ μια μεγάλη απόφαση, γιατί με ένα καλό διδακτορικό σου ανοίγονται πολλές πόρτες και πρέπει να αποφασίσεις προς ποια κατεύθυνση θα πας, χωρίς βεβαίως να σημαίνει αυτό ότι όταν επιλέξεις μια κατεύθυνση κλειδώνεσαι σε αυτή για πάντα. Υπάρχει κινητικότητα, όλο και περισσότερο τις τελευταίες δεκαετίες, για παράδειγμα από ακαδημία προς βιομηχανία ή επιχειρηματικότητα και το αντίθετο. Απλώς το διδακτορικό για πολλούς είναι το στάνταρντ επόμενο βήμα μετά από ένα μεταπτυχιακό, ενώ μετά το διδακτορικό όλα ανοίγονται μπροστά σου.

Ήδη έχω δεχθεί αρκετές ενδιαφέρουσες προτάσεις, τις οποίες αξιολογώ παράλληλα με τις αιτήσεις μου για άλλες θέσεις. Διερευνώ ευκαιρίες που κινούνται σε διαφορετικές κατευθύνσεις: από ακαδημαϊκές θέσεις σε κορυφαία διεθνή ινστιτούτα, μέχρι θέσεις σε εταιρείες νεοφυούς επιχειρηματικότητας που ασχολούνται με την ιατρική ακριβείας και την εξατομικευμένη ιατρική με βάση τις πρωτεΐνες, καθώς και στρατηγικές ή συμβουλευτικές θέσεις στον φαρμακευτικό κλάδο. Ακόμα δεν έχω πάρει την τελική απόφαση. Εξερευνώ όλες τις ευκαιρίες, ζυγίζω θετικά και αρνητικά, και θα πάρω μια απόφαση τους επόμενους μήνες.

Ερ: Υπό ποιες συνθήκες θα αποφασίζατε να επιστρέψετε στην Ελλάδα;

Θα ήθελα να επιστρέψω κάποια στιγμή στην Ελλάδα, για να προσφέρω και στη χώρα μου, στη χώρα που με σπούδασε δίνοντάς μου τις βάσεις, επιστημονικές και ηθικές, πάνω στις οποίες στηρίχτηκε η μετέπειτα πορεία μου.

Θα επέστρεφα όταν θα ήμουν ήδη σε πιο προχωρημένο στάδιο της καριέρας μου, με την προϋπόθεση να μου προσφερόταν μια θέση ευθύνης η οποία θα είχε πραγματικό αντίκτυπο στη διαμόρφωση της έρευνας στην Ελλάδα του αύριο. Θα χρειαζόταν επίσης ένα περιβάλλον που θα μου επιτρέπει να αξιοποιήσω πλήρως το δυναμικό μου: πρόσβαση σε ανταγωνιστική χρηματοδότηση για την υλοποίηση φιλόδοξων ερευνητικών προγραμμάτων, σύγχρονο εξοπλισμό και υποδομές, δυνατότητα να χτίσω μια δυναμική ερευνητική ομάδα, και προοπτικές εξέλιξης που βασίζονται σε αξιοκρατικά κριτήρια.

Πιστεύω ότι η Ελλάδα έχει εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό και μεγάλες δυνατότητες στη βιοϊατρική έρευνα. Με τις κατάλληλες συνθήκες, στοχευμένες επενδύσεις, στήριξη της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας και ένα σύστημα που ανταμείβει την αριστεία μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον που όχι μόνο θα κρατάει τους ταλαντούχους επιστήμονες στη χώρα, αλλά θα προσελκύει και επιστήμονες από το εξωτερικό. Θα ήθελα σε κάποια φάση να συμβάλω στη διαμόρφωση στρατηγικών αποφάσεων για την επιστήμη και την τεχνολογία στην Ελλάδα, είτε μέσω της έρευνας, είτε μέσω συμβουλευτικού ρόλου σε θέματα επιστημονικής πολιτικής.