Ήταν ο πλέον καταζητούμενος αρχηγός καρτέλ στη χώρα με μυθικές σχεδόν διαστάσεις – Tι συμβαίνει όταν κόβεις το κεφάλι ενός τέρατος που έχει ήδη μάθει να αναγεννάται;
Η εξόντωση του Νεμέσιο Οσεγκέρα Θερβάντες – του ανθρώπου που οι περισσότεροι γνώριζαν ως «Ελ Μέντσο» – δεν είναι απλώς το τέλος μιας καταδίωξης.
Είναι η στιγμή που δοκιμάζεται, για άλλη μια φορά, το πιο παλιό δίλημμα στον πόλεμο κατά των καρτέλ: τι συμβαίνει όταν κόβεις το κεφάλι ενός τέρατος που έχει ήδη μάθει να αναγεννάται; Το Μεξικό μετρά οδοφράγματα, καμένα λεωφορεία και πόλεις που παγώνουν από τον φόβο, την ώρα που οι αρχές μιλούν για «μεγάλη νίκη».
Ο «Ελ Μέντσο» υπήρξε μια από τις ελάχιστες φιγούρες του μεξικανικού οργανωμένου εγκλήματος που άφησαν μόνιμο αποτύπωμα. Όχι για το μύθο της «χλιδής» – που συνόδευσε άλλους βαρόνους – αλλά για το μοντέλο εξουσίας που επέβαλε: ταχύτητα, επιθετική επέκταση, στρατιωτικοποίηση και μια ωμή βία που λειτουργούσε ως μήνυμα, προειδοποίηση και εργαλείο διακυβέρνησης ταυτόχρονα.
Από τη φτώχεια στο «σχολείο» της Αμερικής
Γεννημένος τον Ιούλιο του 1966 στο Μιτσοακάν, σε μια αγροτική περιοχή όπου η επιβίωση μετριόταν σε σοδειές και μεροκάματα, ο Οσεγκέρα μεγάλωσε σε οικογένεια με ελάχιστους πόρους.
Δούλεψε από μικρός στα χωράφια – σε ορισμένες αφηγήσεις αναφέρεται ακόμη και η καλλιέργεια αβοκάντο – και εγκατέλειψε το σχολείο νωρίς. Στην εφηβεία, η «γειτονιά» του ήταν ήδη ποτισμένη από παράνομες καλλιέργειες και μικρές δουλειές γύρω από τη μαριχουάνα.
Στη δεκαετία του 1980 περνά παράτυπα στις ΗΠΑ. Εκεί, οι πρώτες συλλήψεις και η τριβή με το εμπόριο ναρκωτικών στην Καλιφόρνια χτίζουν ένα κρίσιμο κεφάλαιο εμπειρίας.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 καταδικάζεται για υπόθεση που συνδέεται με διακίνηση ηρωίνης και περνά χρόνια στη φυλακή.
Αργότερα απελαύνεται πίσω στο Μεξικό, περίπου στα 30 του. Για πολλούς, αυτό είναι το σημείο καμπής: επιστρέφει με γνώση, επαφές και μια αίσθηση του πώς λειτουργεί η αγορά στην άλλη πλευρά των συνόρων.
Η άνοδος μέσα από τα ερείπια ενός καρτέλ
Στο Μεξικό μπαίνει βαθιά στο σύστημα των καρτέλ, αρχικά μέσω του καρτέλ Milenio. Εκεί θα αποκτήσει φήμη σκληρού και μεθοδικού εκτελεστή/επιχειρησιακού στελέχους, ενώ η σχέση του με το δίκτυο των «Λος Κουίνις» – που αποδίδεται σε οικογενειακούς δεσμούς μέσω του Αμπιγκαέλ Γκονσάλες Βαλένσια – θα αποδειχθεί πολύτιμη: χρήμα, ξέπλυμα, λογιστική του εγκλήματος.
Όταν οι συλλήψεις, οι εσωτερικές ρήξεις και οι πόλεμοι διαλύουν παλιές ισορροπίες, ο Οσεγκέρα είναι «ιδανικά τοποθετημένος». Από τα συντρίμμια του Milenio και μέσα από εμφύλιες συγκρούσεις, αναδύεται το CJNG (Καρτέλ Χαλίσκο Νέα Γενιά). Η ονομασία του «νέου» δεν είναι επικοινωνιακό τρικ: είναι υπόσχεση για μια νέα εποχή, πιο επιθετική και πιο οργανωμένη.
Το CJNG ως μηχανή: βία, επέκταση, προσαρμογή
Ο «Ελ Μέντσο» δεν φτιάχνει απλώς ένα καρτέλ. Φτιάχνει έναν μηχανισμό. Η στρατηγική του είναι διπλή: ακραία βία για έλεγχο εδάφους και ταυτόχρονα ευελιξία για αλλαγή «προϊόντος» και διαδρομών.
Το CJNG επεκτείνεται γρήγορα στη δυτική και κεντρική Μεξική, με κλειδιά όπως το Χαλίσκο, το Κολίμα και το Γκουαναχουάτο, ενώ παράλληλα χτίζει διεθνή άκρα – από την προμήθεια κοκαΐνης έως τα συνθετικά (μεθαμφεταμίνη) και, αργότερα, τη φαιντανύλη.
Η βία του CJNG γίνεται συχνά θεαματική, όχι τυχαία. Επιθέσεις σε δυνάμεις ασφαλείας, χρήση βαρέος οπλισμού, ακόμη και αναφορές για drones με εκρηκτικά σε άλλες περιόδους, συνθέτουν το προφίλ ενός οργανισμού που δεν θέλει να διαφύγει απλώς, αλλά να επιβάλει κόστος στο κράτος.
Ο «αόρατος» βαρόνος και η καταδίωξη
Παρά τη φήμη, ο ίδιος παραμένει σπάνια ορατός. Οι αρχές τον περιγράφουν ως άνθρωπο που κινείται σε ορεινά/αγροτικά περάσματα, αλλάζει συνεχώς τοποθεσίες, προστατεύεται από δαχτυλίδια ασφάλειας και αξιοποιεί τη γεωγραφία ως πλεονέκτημα διαφυγής.
Δεν είναι ο τύπος του «βασιλιά» που φωτογραφίζεται με χρυσά. Είναι ο τύπος που επιβιώνει με χαμηλό προφίλ, ενώ γύρω του το σύστημα δουλεύει.
Οι ΗΠΑ τον βάζουν σταθερά στην κορυφή των στόχων τους. Προσφέρουν αμοιβή 15 εκατ. δολαρίων για πληροφορίες που οδηγούν στη σύλληψή του.
Το CJNG χαρακτηρίζεται «κομβικός προμηθευτής» παράνομης φαιντανύλης προς τις ΗΠΑ και ο Οσεγκέρα κατηγορείται σε διαφορετικές περιόδους για συνωμοσίες διακίνησης μεθαμφεταμίνης, κοκαΐνης και φαιντανύλης.
Η οικογένεια ως υποδομή
Γύρω από τον «Ελ Μέντσο» υπάρχει και το οικογενειακό σύστημα. Οι «Λος Κουίνις» αναφέρονται ως ο χρηματοοικονομικός/λογιστικός βραχίονας, ενώ συγγενικά πρόσωπα εμφανίζονται κατά καιρούς σε δικαστικές υποθέσεις, συλλήψεις ή κυρώσεις.
Η εικόνα που προκύπτει είναι γνώριμη σε όσους μελετούν τα καρτέλ: ηγεσία που πατά πάνω σε συγγένεια, εμπιστοσύνη και καταμερισμό ρόλων (όπλα, χρήμα, μεταφορές, «νόμιμες» βιτρίνες).
Η πτώση και το ερώτημα της «επόμενης μέρας»
Η εξόντωσή του, σε επιχείρηση του μεξικανικού στρατού στη Χαλίσκο, παρουσιάζεται ως καίριο πλήγμα. Η Ουάσιγκτον επιβεβαιώνει ότι παρείχε πληροφοριακή υποστήριξη, ενισχύοντας την εικόνα διμερούς συνεργασίας – μια συνεργασία που η πρόεδρος Κλαούντια Σέινμπαουμ χρειάζεται, καθώς δέχεται έντονη πίεση από τον Ντόναλντ Τραμπ για αποτελέσματα, με τη φαιντανύλη να βρίσκεται στον πυρήνα της αμερικανικής ατζέντας.
Όμως η πρώτη εικόνα μετά τον θάνατό του δεν είναι «ηρεμία». Είναι αντίποινα: φωτιές, αποκλεισμοί, ένοπλοι στους δρόμους, διεθνείς ταξιδιωτικές προειδοποιήσεις. Κι εδώ βρίσκεται το πραγματικό στοίχημα.
Η ιστορία των καρτέλ δείχνει ότι η στρατηγική του αποκεφαλισμού μπορεί να αποδυναμώσει προσωρινά, αλλά συχνά σπάει τις οργανώσεις σε φατρίες, ανοίγει νέους πολέμους και γεννά πιο απρόβλεπτη βία.
Ο «Ελ Μέντσο» υπήρξε ο άνθρωπος-κόμβος της ανόδου του CJNG: ένωσε εδάφη, δίκτυα, χρήμα και φόβο. Η απουσία του μπορεί να σημαίνει πολλά: έναν νέο «διάδοχο» που συνεχίζει αδιατάρακτα, έναν εσωτερικό εμφύλιο ή μια περίοδο αποδιοργάνωσης που θα πληρώσουν – όπως πάντα – οι πόλεις και οι πολίτες.
