Γιατί έγινε μόδα το «ξύπνημα στις 5 το πρωί;» – Έχει λογική; Έχει οφέλη ή απλά μας εξαντλεί; Οι ειδικοί απαντούν
Καθώς αφήνουμε πίσω τις νωχελικές μέρες των γιορτών και μπαίνουμε στη γνωστή εποχή των «καλών αποφάσεων» και των «νέων στόχων», ένα trend στα social media ξεχωρίζει: τι θα έλεγες να ξυπνάς κάθε μέρα στις 5 το πρωί;
Δεν είναι λίγοι εκείνοι που το δοκιμάζουν. Διευθύνοντες σύμβουλοι, επιτυχημένοι επιχειρηματίες, κορυφαίοι αθλητές ορκίζονται στη δύναμη του πολύ πρωινού ξυπνήματος. Οι ειδικοί στον ύπνο, όμως, εμφανίζονται πολύ λιγότερο ενθουσιώδεις, όπως αναφέρει η Wall Street Journal σε ρεπορτάζ της.
«Η μόδα του ξυπνήματος στις 5 το πρωί είναι το δεύτερο πιο χαζό πράγμα που έχω ακούσει εδώ και καιρό», λέει στην εφημερίδα ο Michael Breus, γιατρός ύπνου στην Καλιφόρνια. «Το πρώτο ήταν το να κολλάνε οι άνθρωποι το στόμα τους με ταινία το βράδυ».
Όπως εξηγεί, αν κάποιος είναι από τη φύση του νυχτερινός τύπος και προσπαθήσει να σηκώνεται στις 5, το πιο πιθανό είναι να αντέξει μία εβδομάδα — και μετά να νιώθει εξαντλημένος, απογοητευμένος και καταβεβλημένος.
Μια κοινωνία… μονίμως κουρασμένη
Η συζήτηση δεν γίνεται σε κενό αέρος. Ζούμε σε μια κοινωνία που κοιμάται λιγότερο από ποτέ. Σε δημοσκόπηση της Gallup πέρυσι, το 57% των Αμερικανών δήλωσε ότι θα ένιωθε καλύτερα αν κοιμόταν περισσότερο, αλλά το άγχος δεν το επιτρέπει.
Σχεδόν 1 στους 5 είπε ότι κοιμάται πέντε ώρες ή λιγότερο τη νύχτα. Πριν από δέκα χρόνια το ποσοστό αυτό ήταν 14%, ενώ το 1942 μόλις 3%.
Πολλοί «κλέβουν» ώρες από τον ύπνο τους για να προλάβουν γυμναστική, δουλειές, ή απλώς λίγο χρόνο για τον εαυτό τους. Και κάποιοι πηγαίνουν ακόμη πιο μακριά, βάζοντας ξυπνητήρι πριν καν χαράξει.
Τελικά, ποια είναι η σωστή ώρα να ξυπνάς;
Η απάντηση δεν είναι καθόλου καθολική. Εξαρτάται από τις συνήθειες, την ηλικία και —κυρίως— τη βιολογία σου.
«Τον ύπνο τον αντιμετωπίζουμε σαν κάτι που πρέπει να το καταπιέσουμε και να το υποτάξουμε, ενώ στην πραγματικότητα θα έπρεπε να τον αγκαλιάζουμε σαν αρκουδάκι», λέει στη WSJ ο Russell Foster, καθηγητής νευροεπιστήμης του κιρκάδιου ρυθμού στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
Οι έρευνες είναι σαφείς: η στέρηση ύπνου συνδέεται με καρδιολογικά προβλήματα, εξασθένηση του ανοσοποιητικού, κατάθλιψη και αυξημένο κίνδυνο άνοιας.
Ο Foster δεν απορρίπτει το πρωινό ξύπνημα —αρκεί να έρχεται φυσικά. Για να καταλάβει κανείς αν ξυπνά υπερβολικά νωρίς για τον οργανισμό του, προτείνει μερικά απλά ερωτήματα:
Ξυπνάς με δυσκολία; Χρειάζεσαι καφέ για να λειτουργήσεις; Κοιμάσαι πολύ περισσότερο τα Σαββατοκύριακα; Αν η απάντηση είναι «ναι», κάτι δεν πάει καλά.
Κορυδαλλοί, αρκούδες και κουκουβάγιες
Το ιδανικό ωράριο σχετίζεται με τον λεγόμενο χρονότυπο — τη γενετική προδιάθεση του σώματος να αποδίδει καλύτερα συγκεκριμένες ώρες.
Περίπου το 55% έως 65% των ανθρώπων ανήκει στην κατηγορία των «αρκούδων»: είναι πιο αποδοτικοί από περίπου 8 το πρωί έως νωρίς το απόγευμα.
Ένα 15%–20% είναι πρωινοί τύποι, οι λεγόμενοι «κορυδαλλοί», που ξυπνούν φυσικά γύρω στις 6. Ένα μικρό υποσύνολο από αυτούς μπορεί όντως να σηκώνεται άνετα στις 5.
Άλλο ένα 15%–20% είναι οι «κουκουβάγιες», που αποδίδουν αργά το βράδυ.
Φυσικά, η ζωή συχνά μας αναγκάζει να πάμε κόντρα στη βιολογία μας. Δουλειά, οικογένεια, υποχρεώσεις. Αυτό που μετρά περισσότερο, λένε οι ειδικοί, είναι η συνέπεια. Όπως εξηγεί ο American Academy of Sleep Medicine, αν ξυπνάς στις 5 τις καθημερινές αλλά κοιμάσαι μέχρι τις 8 το Σαββατοκύριακο, το σώμα βιώνει κάτι σαν μόνιμο jet lag.
Το φως, ο καλύτερος σύμμαχος
Αν τελικά επιλέξεις το πρωινό ξύπνημα, υπάρχει ένας απλός κανόνας που βοηθά: φως. Το πρωινό φως στέλνει σήμα στον εγκέφαλο να σταματήσει την παραγωγή μελατονίνης και «ρυθμίζει» το εσωτερικό ρολόι για το επόμενο βράδυ. Χωρίς αυτό, ακόμη και το πιο αυστηρό ξυπνητήρι δύσκολα θα σε κάνει πραγματικά λειτουργικό.
Το συμπέρασμα; Το ξύπνημα στις 5 το πρωί δεν είναι ούτε μαγικό ούτε καταστροφικό από μόνο του.
Είναι απλώς λάθος να παρουσιάζεται ως καθολική συνταγή επιτυχίας. Σε έναν κόσμο ήδη κουρασμένο, ίσως τελικά η μόνη πραγματική πολυτέλεια να είναι ο καλός, επαρκής ύπνος.
