Ο αντίκτυπος της τέχνης στην κοινωνία γίνεται ισχυρότερος όταν εμπνέεται από την πραγματικότητα. Καθώς το Ιράν τις τελευταίες εβδομάδες γίνεται σημείο αναφοράς, με μεγάλες διαδηλώσεις και γυναικεία κινήματα αντίστασης στην καταπίεση, το «Περσέπολις» (Persepolis) – το graphic novel της Μαρζάν Σατραπί, – έρχεται ξανά στη μνήμη μας πιο επίκαιρο από ποτέ.
Το βιβλίο συνιστά μία αυτοβιογραφία της Μαρζάν Σατραπί, η οποία μεγάλωσε στην Τεχεράνη, την περίοδο της ιρανικής επανάστασης, όταν ο πόλεμος με το Ιράκ είχε ξεσπάσει για τα καλά και η ισλαμική φονταμενταλιστική εξουσία βρισκόταν σε άνοδο.
Η μικρή «Μάρζι» το 1980 είναι ένα μικρό κορίτσι που μεγαλώνει βλέποντας το καταπιεστικό καθεστώς να «διαλύει» κάθε ίχνος προόδου στη χώρα. Οι γονείς της, έχοντες μία πιο φιλοδυτική νοοτροπία, μαθαίνουν στην κόρη τους να αντιλαμβάνεται από μικρή τις προκλήσεις και την αδικία που βιώνουν οι πολίτες του Ιράν και η ίδια από παιδί μαθαίνει να αμφισβητεί τον κόσμο γύρω της και να αντιδρά με θράσος στη σκληρή πραγματικότητα, ιδιαίτερα για τις γυναίκες, που σταδιακά αποκτούν όλο και λιγότερα δικαιώματα.
Οι γονείς της Μαρζάν αποφασίζουν ότι η κόρη τους δεν μπορεί να μεγαλώσει σε ένα τέτοιο περιβάλλον και τη στέλνουν για σπουδές στη Βιέννη. Στη νέα της «πατρίδα», η πρωταγωνίστρια θα αποκτήσει ακόμα πιο προοδευτικές ιδέες, θα συμμετάσχει σε διαδηλώσεις, θα οργιστεί με την άνοδο του θρησκευτικού εξτρεμισμού και του Σάχη στο Ιράν και θα εξελιχθεί σε μία δυναμική γυναίκα που αποζητά μία κοινωνία ισότητας.
Παρά το γεγονός ότι ζει πια στη Δύση, η Μαρζάν ανακαλύπτει πως ανήκει κάπου ενδιάμεσα. Είναι μία περήφανη Ιρανή που, όμως, θέλει να ζει ελεύθερη και η Τεχεράνη συνιστά πια περιβάλλον αφιλόξενο για τις γυναίκες, πόσο μάλλον για τις γυναίκες όπως εκείνη που δεν έχουν μάθει να σιωπούν.
Το «Περσέπολις» έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από 20 γλώσσες και έχει κυκλοφορήσει σε όλο τον κόσμο, αποσπώντας δεκάδες διακρίσεις και βραβεία, ενώ το 2007 μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο -κερδίζοντας Βραβείο Σεζάρ και μπαίνοντας στις υποψηφιότητες για Όσκαρ.
Αν και κυκλοφόρησε το 2000, φέτος, το 2026, παραμένει πιο επίκαιρο από ποτέ. Στο Ιράν αυτή τη στιγμή εκτυλίσσεται μία σύγχρονη επανάσταση, της οποίας τα αποτελέσματα δεν είναι μεν ακόμη ορατά, αλλά είναι σίγουρο πως θα φέρουν ριζικές αλλαγές στην κοινωνία.
Στο Ιράν των διαδηλώσεων και του αναβρασμού, εξεγερμένοι πολίτες, αλλά και καταπιεσμένες γυναίκες βρίσκουν επιτέλους τη φωνή που έχασαν και οι εκατοντάδες νεκροί αποτελούν τα θύματα μιας κυβέρνησης που προσπαθεί να καταστείλει τις διαδηλώσεις. Ενδεχομένως, η «Μάρζι», αν το βιβλίο είχε γραφτεί σήμερα, να αποτελούσε και εκείνη μέρος αυτού του κινήματος, ζητώντας μία κοινωνία ασφαλή, στην οποία οι Ιρανοί θα μπορούν επιτέλους να υπάρχουν και να «αναπνέουν».
Υ.Γ: Φυσικά, η λαϊκή εξέγερση ενάντια στο αυταρχικό καθεστώς του Ιράν που βρίσκεται σε εξέλιξη δεν μπορεί να νομιμοποιήσει ούτε τους νοσταλγούς της μοναρχίας του Σάχη, ούτε τους εντεταλμένους της CIA και των άλλων δυτικών υπηρεσιών που «παίζουν» με τους Ιρανούς πολίτες – οι οποίοι συνιστούν και τα θύματα των συμφερόντων τους.
