Στις 27 Φεβρουαρίου 2025 ο Ντόναλντ Τραμπ, κατά τη διάρκεια συνάντησης με τον βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ στο Οβάλ Γραφείο, εμφανιζόταν απολύτως θετικός προς τη συμφωνία επιστροφής των Νησιών Τσάγκος από τη Βρετανία στον Μαυρίκιο, δηλώνοντας πως είχε «προαίσθημα» για την επιτυχία.

Σχεδόν έναν χρόνο αργότερα, ο ίδιος άνθρωπος χαρακτηρίζει την ίδια συμφωνία «πράξη ηλιθιότητας», συνδέοντάς την με την διακαή του επιθυμία για προσάρτηση της Γροιλανδίας για «λόγους εθνικής ασφαλείας». Τι μεσολάβησε μέσα σε έντεκα μήνες που έκανε τον αμερικανό πρόεδρο να αλλάξει γνώμη;

Τα Τσάγκος και η ιστορία τους

Πρόκειται για μια συστάδα από επτά ατόλες, με συνολικά 65 τροπικά νησιά που περιήλθαν στη βρετανική κυριαρχία το 1814 μαζί με τον Μαυρίκιο, μετά τη Συνθήκη του Φονταινεμπλώ που επικύρωσε την ήττα του Ναπολέοντα Βοναπάρτη στον πόλεμο του Έκτου Συνασπισμού. Τα νησιά χωρίστηκαν από τον Μαυρίκιο το 1965 και περιλήφθηκαν στην επικράτεια των Βρετανικών Εδαφών του Ινδικού Ωκεανού, διατηρώντας το ειδικό καθεστώς της υπερπόντιας κτήσης.

Στη συνέχεια οι κάτοικοι του μεγαλύτερου νησιού, ονόματι Ντιέγκο Γκαρσία, απομακρύνθηκαν βίαια μεταξύ 1968 και 1973, ώστε να κάνουν χώρο για τους στρατιώτες της αμερικανικής στρατιωτικής βάσης που τέθηκε σε πλήρη λειτουργία το 1977.

Η στρατηγική σημασία του νησιωτικού αρχιπελάγους αυξήθηκε με τα χρόνια, αφού στο πέρας των δεκαετιών η παρουσία των αμερικανικών δυνάμεων λειτουργεί ως αντίβαρο στις επεκτατικές κατά την Ουάσιγκτον φιλοδοξίες της Κίνας στην ευρύτερη περιοχή του Ινδικού Ωκεανού και ως μοχλός πίεσης απέναντι στο Ιράν και τους Χούθι. Σήμερα, περισσότεροι από 4.000 Αμερικανοί και Βρετανοί (στρατιωτικό και πολιτικό προσωπικό) υπηρετούν στο νησί.

Στο μεταξύ ο Μαυρίκιος, που ανεξαρτητοποιήθηκε το 1968, δεν εγκατέλειψε την πρόθεσή του να εντάξει το σύμπλεγμα των Τσάγκος στη δική του επικράτεια, προσφεύγοντας επί σειρά ετών σε διεθνή δικαστήρια. Τελικά το 2019, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ) έκρινε με μη δεσμευτική απόφαση ότι η αποαποικοιοποίηση του Μαυρικίου δεν είχε ολοκληρωθεί και πως «το Ηνωμένο Βασίλειο είχε υποχρέωση να δώσει τέλος στην κυριαρχία του στο αρχιπέλαγος».

Απότοκο της δικαστικής διαδικασίας ήταν η συμφωνία που υπογράφηκε ανάμεσα στο Πορτ Λουί και το Λονδίνο και η οποία προβλέπει την επιστροφή των νήσων στην κυριαρχία του Μαυρικίου, με την βάση του Ντιέγκο Γκαρσία να μισθώνεται από τις βρετανικές αρχές για 99 χρόνια, με ετήσιο αντίτιμο 136 εκατομμύρια δολάρια. Σαράντα εκατομμύρια προορίζονται για την αποζημίωση των οικογενειών των ιθαγενών κατοίκων που εγκατέλειψαν το νησί.

Στο μυαλό του Τραμπ

Ο πρόεδρος Τραμπ ανέβασε στο Truth Social την Τρίτη (20/1) ότι «η παραχώρηση εξαιρετικά σημαντικής γης από το Ηνωμένο Βασίλειο είναι μια πράξη ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΝΟΗΣΙΑΣ και ακόμη ένας λόγος Εθνικής Ασφάλειας, μεταξύ πολλών άλλων, για τον οποίο πρέπει να αποκτήσουμε τη Γροιλανδία», τόνισε ο Τραμπ. Και συμπλήρωσε: «Η Δανία και οι ευρωπαίοι σύμμαχοί της πρέπει να ΚΑΝΟΥΝ ΤΟ ΣΩΣΤΟ. Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας σε αυτό το θέμα».

Εκπρόσωπος της βρετανικής κυβέρνησης τόνισε ότι το Λονδίνο «δεν θα κάνει ποτέ συμβιβασμούς σε ό,τι αφορά την εθνική μας ασφάλεια». «Ενεργήσαμε διότι η βάση στο Ντιέγκο Γκαρσία απειλούνταν έπειτα από δικαστικές αποφάσεις οι οποίες υπονόμευαν τη θέση μας και θα εμπόδιζαν τη λειτουργία της στο μέλλον», πρόσθεσε.

Η βρετανική αντιπολίτευση επικρίνει τον Στάρμερ. Η ηγέτης των Συντηρητικών, Κέμι Μπάντενοχ, ανέφερε πως «ο Τράμπ δυστυχώς έχει δίκιο», αποκαλώντας τη συμφωνία «άθλια». Ομοίως ο επικεφαλής του ακροδεξιού Reform, Νάιτζελ Φάρατζ, ευχαρίστησε… τον Θεό, λέγοντας πως «ο Τραμπ εμπόδισε την παράδοση των Τσάγκος». O ηγέτης των Φιλελεύθερων Δημοκρατών, Εντ Ντέιβι, επέκρινε τον βρετανό πρωθυπουργό για την υποχωρητική στάση του και τόνισε ότι «ο κατευνασμός ενός νταή είναι μια τακτική που ποτέ δεν δουλεύει». Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε ο αρχηγός των Πρασίνων, Ζακ Πολάνσκι.

Δεν είναι τυχαίο ότι η ηχηρή παρέμβαση του Τραμπ πραγματοποιήθηκε λίγες ώρες πριν απευθυνθεί στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, του οποίου φέτος η ατζέντα κυριαρχείται από θεματικές φιλικές προς το μοντέλο ανάπτυξης που προκρίνει ο αμερικανός πρόεδρος. Η επιθετικότητα της ανάρτησης του Τραμπ οφείλεται στην αντιπαράθεση του Λευκού Οίκου με την Ευρώπη, εξαιτίας της δεδηλωμένης πρόθεσης του Τραμπ να προσαρτήσει τη Γροιλανδία.

Αυτό το μπρα ντε φερ ανάμεσα στον Τραμπ και τους ηγέτες χωρών όπως η Γαλλία, η Γερμανία κι η Δανία δεν πρόκειται να αφήσει στο απυρόβλητο ούτε τη χλιαρή ως προς τη ρητορική της και συμβιβαστική ως προς τις προθέσεις της κυβέρνηση του Κιρ Στάρμερ. Το μέλλον των νήσων Τσάγκος είναι ένας ακόμη μοχλός πίεσης σε αυτή την κατεύθυνση. Η δήλωση του πρώην γενικού γραμματέα της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, Άντερς Φογκ Ράσμουσεν, ότι «είναι το μέλλον του ΝΑΤΟ που διακυβεύεται» δείχνει ότι το διακύβευμα ξεπερνάει κατά πολύ τα νησιά του Ινδικού Ωκεανού.