Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει κρύψει ότι το πετρέλαιο είναι ένας από τους βασικούς λόγους των αμερικανικών παρεμβάσεων στη γεωπολιτική σκακιέρα, όπως με την Βενεζουέλα, αλλά και το Ιράν που έχει μπει στο στόχαστρο.
Οι δηλώσεις του για την αγορά πετρελαίου είναι ξεκάθαρες, αλλά εκείνο που δεν έχει πει είναι ότι οι παρεμβάσεις αυτές έχουν αμυντικό χαρακτήρα και συνδέονται με τον «πόλεμο» για διατήρηση του δολαρίου ως κυρίαρχου μέσου για τις διεθνείς συναλλαγές και ως αποθεματικού μέσου.
Η Βενεζουέλα έχει τα τα τρίτα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο (303 δισ. βαρέλια) και το Ιράν τα τρίτα στη σειρά (209 δισ. βαρέλια) μετά την δεύτερη Σαουδική Αραβία (267 δισ. βαρέλια) που βρίσκεται ήδη στην αμερικανική σφαίρα.
Σίγουρα ο παράγοντας «ενεργειακή ασφάλεια» είναι σημαντικός, όχι όμως μείζων σε περίοδο υπερεπάρκειας ορυκτών καυσίμων αλλά και συνεχούς ενίσχυσης των εναλλακτικών, πράσινων πηγών ενέργειας. Ακόμα και η προφανής εξήγηση ότι ο έλεγχος της Βενεζουέλας «κόβει» τις προμήθειες πετρελαίου της Κίνας δεν αρκεί. Η Κίνα με βάση τα επίσημα στοιχεία, εισήγαγε μέχρι τώρα πάνω από το 60% της παραγωγής της Βενεζουέλας, ποσότητα που είναι μόλις το 4,5% των αναγκών της και μπορεί να υποκατασταθεί.
Εκείνο που αμφισβητείται, όμως, και αποτελεί ένα κλειδί για τις εξελίξεις, είναι η κυριαρχία του δολαρίου ως μέσου εκκαθάρισης των διεθνών συναλλαγών σε πετρέλαιο.
Τα «πετροδολάρια» κυριαρχούν στην παγκόσμια αγορά ενέργειας, από το 1973, μετά τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ και τη συμφωνία που έγινε μεταξυ ΗΠΑ και Σαουδικής Αραβίας, προκειμένου η τελευταία να τιμολογεί τις εξαγωγές της σε αμερικανικό νόμισμα.
Η συμφωνία των «πετροδολαρίων» συνεπάγεται ότι όποια χώρα ήθελε να αγοράσει πετρέλαιο, έπρεπε πρώτα να αγοράσει δολάρια και αυτό είναι ένα από τα θεμέλια του «εξαιρετικού προνομίου» που έχει το αμερικανικό νόμισμα, το οποίο στηρίζει τη δυνατότητα των ΗΠΑ να «κόβει» χρήμα και να χρηματοδοτεί με δανεικά τα ελλείμματα που έχει στον προϋπολογισμό και στο εμπόριο, όπου οι εισαγωγές υπερκαλύπτουν τις εξαγωγές.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, και κυρίως λόγω των κυρώσεων στη Ρωσία και του παγώματος των περιουσιακών της στοιχείων μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η Κίνα και άλλες «μη δυτικές» χώρες, οι Brics που ελέγχουν το 40% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, σταδιακά αποστασιούνται όσο μπορούν από το δολάριο και κατά καιρούς δηλώνουν ότι ετοιμάζουν ή καλοβλέπουν εναλλακτικά νομίσματα και συστήματα πληρωμών.
Το 90% των συναλλαγών μεταξύ Ρωσίας και χωρών Brics γίνεται σε εθνικά νομίσματα, πάνω από το 50% του εμπορίου μεταξύ Κίνας και Ρωσίας εκκαθαρίζεται με τα δικά τους νομίσματα, η Κίνα με την Ινδία έχουν κάνει συμφωνίες για αγορές ρωσικού πετρελαίου με εκκαθάριση στα δικά τους νομίσματα και η λίστα με τις «τρύπες» που ανοίγουν συνέχεια στο σύστημα των «πετροδολαρίων» διαρκώς μεγαλώνει.
Ακόμα και η Σαουδική Αραβία ξεκίνησε μετά το 2022 να συζητάει μοντέλα εκκαθάρισης σε άλλα νομίσματα και κυρίως σε κινεζικό γιουάν.
Οι προσπάθειες του Πεκίνου να προωθήσει το «ευρω-γιουάν» στο εμπόριο πετρελαίου με τη Σαουδική Αραβία είχαν ξεκινήσει από το 2016, ενώ οι Κινέζοι είχαν δημιουργήσει και συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης πετρελαίου στο χρηματιστήριο της Σαγκάης, αλλά η πρόοδος ήταν πολύ μικρή, όχι μόνο για γεωπολιτικούς λόγους, αλλά για εμπορικούς.
Το μερίδιο της Κίνας στο παγκόσμιο εμπόριο τριπλασιάστηκε τα 20 τελευταία χρόνια και το ίδιο συνέβη και με τις διεθνείς συναλλαγές που εκκαθαρίζονται σε γιουάν, από 1% το 1012, έφτασαν στο 3% του συνόλου πέρσι. Το κινεζικό νόμισμα είναι σήμερα το τρίτο πιο χρησιμοποιούμενο νόμισμα στις διεθνείς συναλλαγές μέσω SWIFT, με μερίδιο 5,3%, ακριβώς πίσω από το ευρώ με 5,9%, αλλά και τα δύο παραμένουν μακριά από το να αμφισβητήσουν την κυρίαρχη θέση του δολαρίου με 84%.
Είναι αποτελεσματικότερο, φτηνότερο και με λιγότερο ρίσκο να χρησιμοποιεί κάποιος το δολάριο, αλλά η τάση της αποδολαριοποίησης δεν παύει να υπάρχει και η αγορά πετρελαίου είναι ένα από τα βασικά «γήπεδα» στα οποία διεξάγεται ο αγώνας.
Εάν οι ΗΠΑ αποκτήσουν τον έλεγχο του εμπορίου πετρελαίου της Βενεζουέλας και στη συνέχεια του Ιράν είναι προφανές ότι θα επιβάλουν την τιμολόγηση σε δολάρια.
Εφόσον το βενεζουελάνικο πετρέλαιο και ενδεχομένως το ιρανικό πωλούνται αποκλειστικά σε δολάρια από αμερικανικές εταιρείες, αυτό θα δημιουργήσει τεράστια ζήτηση για το αμερικανικό νόμισμα.
Αλλά δεν είναι μόνον αυτό: Το κυριότερο είναι ότι το «κλείσιμο» του πετρελαίου από Βενεζουέλα και ίσως το Ιράν και το κλείδωμά τους με το δολάριο, θα εξαφάνιζε το κυριότερο κίνητρο που έχουν οι Brics να δημιουργήσουν εναλλακτικά συστήματα πληρωμών για την αγορά ενέργειας.
Επιπλέον, οι ΗΠΑ θα έχουν ένα επιπλέον «εργαλείο» για να πιέσουν τη Σαουδική Αραβία η οποία «λοξοκοιτάζει» προς το Πεκίνο, απειλώντας την ότι θα ρίξουν τις τιμές πλημμυρίζοντας την αγορά με φτηνότερο προϊόν από τη Βενεζουέλα ή ενδεχομένως και το Ιράν.
Οι επενδυτές και οι επιχειρήσεις αποφασίζουν, τελικά, με βάση οικονομικά κριτήρια και οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες έχουν εκφράσει επιφυλάξεις για επενδύσεις στη Βενεζουέλα, λόγω αυξημένου κόστους και αβεβαιότητας.
Ο Τραμπ δεν δέχεται το «όχι» ως απάντηση, οπότε η συνέχεια σίγουρα θα έχει συνέπειες όχι μόνο στην αγορά της ενέργειας, αλλά και στο διεθνές σύστημα συναλλαγών και την παγκόσμια οικονομία.
