Δεν έχει smartphone και σπάνια χρησιμοποιεί το διαδίκτυο, το οποίο χαρακτήρισε κάποτε ως «έργο της CIA». Προτιμάει το χαρτί και το μολύβι ενώ κυβερνά τη χώρα του μέσω κρυπτογραφημένων σταθερών τηλεφωνικών γραμμών στο γραφείο του.
Ο λόγος για τον πρόεδρο της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, που φαίνεται να είναι επιφυλακτικός με την τεχνολογία.
Πίσω στην τεχνητή νοημοσύνη
Την ίδια ώρα, και δεδομένης πάντα αυτής της καχυποψίας του Ρώσου ηγέτη, η Ρωσία έχει μείνει πίσω στην κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης, ακολουθώντας διαφορετική πορεία από το σοβιετικό της παρελθόν και τα επιτεύγματα εκείνης της εποχής.
Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ κατέταξε 36 χώρες με βάση τη συνολική ισχύ των βιομηχανιών τεχνητής νοημοσύνη. Η Ρωσία βρέθηκε στην 28η θέση μένοντας πίσω από όλες τις μεγάλες οικονομίες.
Η κατάταξη λαμβάνει υπόψη τις επενδύσεις κάθε χώρας στην έρευνα και ανάπτυξη, καθώς και το δυναμικό της. Καμία ρωσική εταιρεία δεν βρίσκεται ανάμεσα στις 100 κορυφαίες εταιρείες τεχνολογίας στον κόσμο με βάση την κεφαλαιοποίησή τους. Ούτε κάποιο από τα ρωσικά πανεπιστήμια εμφανίζεται στα 200 κορυφαία παγκοσμίως ιδρύματα έρευνας τεχνητής νοημοσύνης, πόσο μάλλον στα 100 κορυφαία.
Ενδεικτικό του πόσο πίσω έχει μείνει η Ρωσία είναι το περιστατικό που είδαμε τον περασμένο Νοέμβριο όταν το πρώτο ανθρωποειδές ρομπότ τεχνητής νοημοσύνης της χώρας σωριάστηκε στο πάτωμα λίγα λεπτά αφότου παρουσιάστηκε στη σκηνή σε φόρουμ τεχνολογίας στη Μόσχα.
«Είδος πολυτέλειας» το διαδίκτυο
Ο Ρώσος ηγέτης φαίνεται ότι βλέπει την ψηφιακή καινοτομία του 21ου αιώνα ως πρόκληση για την εξουσία του, σχολιάζουν οι Sunday Times υπενθυμίζοντας ότι όσο βρίσκεται στην εξουσία, η πρόσβαση στο διαδίκτυο έχει σταδιακά μειωθεί ενώ μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Instagram, το YouTube, το Facebook και το X, είναι πλέον απαγορευμένα στη Ρωσία.
Πηγαίνοντας ένα βήμα παραπέρα, το Κρεμλίνο πρότεινε αυτή την εβδομάδα να ενισχυθεί ο ρόλος της ρωσικής υπηρεσίας ασφαλείας FSB διευρύνοντας τις εξουσίες της ώστε να έχει τη δυνατότητα να διακόπτει τις επικοινωνίες όταν κριθεί απαραίτητο.
«Η χρήση του διαδικτύου στη Ρωσία γίνεται ένα είδος πολυτέλειας», όπως εξηγεί ο Βλαντισλάβ Ινοζέμτσεφ, Ρώσος οικονομολόγος και συνιδρυτής του think tank Centre for Analysis and Strategies in Europe. «Η κυβέρνηση καλλιεργεί μια κουλτούρα που στην πραγματικότητα αντιτίθεται πολύ επιθετικά στην τεχνολογική πρόοδο στον ψηφιακό χώρο».
«Η τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης και οι τεχνολογίες υψηλής τεχνολογίας γενικότερα απαιτούν πολλές ανεξάρτητες νεοσύστατες επιχειρήσεις και ένα καλό επενδυτικό κλίμα», πρόσθεσε. «Αλλά στη Ρωσία, οι εταιρείες φοβούνται να επενδύσουν σε νέες τεχνολογίες. Διότι αν η επένδυση αποτύχει έχοντας λάβει κρατική υποστήριξη, μπορούν να καταλήξουν να κατηγορηθούν για διάφορα αδικήματα, όπως δωροδοκία, υπεξαίρεση κ.λπ.»
Αλλά ακόμα κι αν η επένδυση αποδώσει, και πάλι υπάρχει ο κίνδυνος η τεχνολογία που προκύπτει να απορριφθεί από το Κρεμλίνο.
Το ρωσικό ChatGPT
Η Alice, η απάντηση της Ρωσίας στο ChatGPT, που επίσης δεν είναι διαθέσιμη στο κοινό, χαρακτηρίστηκε δειλή από τον πρώην πρόεδρο Ντμίτρι Μεντβέντεφ επειδή αρνήθηκε να απαντήσει σε ερώτηση σχετικά με τα μνημεία στην Ουκρανία του Στεπάν Μπαντέρα, του ακροδεξιού εθνικιστή που ηγήθηκε της εξέγερσης εναντίον των σοβιετικών δυνάμεων.
Η Yandex, ιδιοκτήτρια της μεγαλύτερης μηχανής αναζήτησης της Ρωσίας και δημιουργός της Alice, πιθανότατα αποφάσισε ότι είναι ασφαλέστερο να μην απαντιέται οποιοδήποτε ζήτημα θεωρείται πολιτικά ευαίσθητο και αμφιλεγόμενο.
Παρουσία στο πεδίο των μαχών
Από την άλλη, η ρωσική ηγεσία εμφανίζεται αρκετά πρόθυμη να αξιοποιήσει τη δύναμη της τεχνητής νοημοσύνης σε τομείς όπου θεωρείται χρήσιμη, όπως στο πεδίο των μαχών.
Ο ρωσικός στρατός, όπως και οι ουκρανικές δυνάμεις, προχωράει γρήγορα προς τον στόχο της αξιόπιστης πλήρους αυτονομίας, του σταδίου δηλαδή κατά το οποίο ένα ρομπότ είναι ικανό να επιλέξει και να επιτεθεί σε κάποιον στόχο.
Η Μόσχα έχει επίσης αναπτύξει τεχνητή νοημοσύνη που δημιουργεί deepfakes εικόνες που αξιοποιούνται για προπαγανδιστικούς σκοπούς, όπως βίντεο που φέρονται να δείχνουν Ουκρανούς στρατιώτες να παραδίδονται στο μέτωπο κλαίγοντας.
Οι αρνητικές επιπτώσεις του πολέμου
Ωστόσο, όποιο όφελος αποκομίζει η Ρωσία από την τεχνητή νοημοσύνη στην στρατιωτική της δραστηριότητα, αντισταθμίζεται από τις αρνητικές επιπτώσεις του πολέμου στην ευρύτερη βιομηχανία τεχνητής νοημοσύνης.
Μόνο το 2022, εκτιμάται ότι 100.000 ειδικοί πληροφορικής εγκατέλειψαν τη χώρα, αριθμός που αντιστοιχεί στο 10% του εργατικού δυναμικού στον τομέα της τεχνολογίας.
Οι κυρώσεις έχουν επίσης καταστήσει την απόκτηση εξαρτημάτων πολύ πιο δύσκολη. Πέρυσι, το Radio Free Europe ανέφερε ότι η Sberbank, ο κρατικός γίγαντας χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, μπόρεσε να προμηθευτεί μόνο 9.000 μονάδες επεξεργασίας γραφικών – το κρίσιμο συστατικό για τεχνολογίες που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη – από την εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Συγκριτικά, η Microsoft αγόρασε σχεδόν 500.000 μόνο το 2024.
Και κάπως έτσι η κατάσταση οδηγεί στο… Πεκίνο. Όσο η τεχνητή νοημοσύνη επιχειρεί να μετασχηματίσει την παγκόσμια οικονομία, η Ρωσία διατρέχει τον κίνδυνο ακόμη μεγαλύτερης εξάρτησης από τη σύμμαχό της Κίνα, σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Βραχυπρόθεσμα, ωστόσο, αυτό δεν φαίνεται να έχει μεγάλη σημασία για τον Πούτιν, του οποίου οι κύριες ανησυχίες επικεντρώνονται στη γεωπολιτική θέση της Ρωσίας και την προσωπική πολιτική του σταθερότητα, εκτίμησε ο Ινοζέμτσεφ. «Η αίσθησή μου είναι ότι ο Πούτιν δεν θέλει να αναπτύξει την οικονομία, απλώς θέλει να την έχει στην κατοχή του», είπε χαρακτηριστικά.
