Δείτε το σχολείο που δεν έχει δασκάλους. Καινοτομία ή δυστοπία;

Μια σχολική αίθουσα χωρίς δασκάλους, χωρίς βιβλία και χωρίς εργασίες για το σπίτι. Μόνο οθόνες, ακουστικά και ένας ψηφιακός «μέντορας» τεχνητής νοημοσύνης που υπόσχεται ότι τα παιδιά θα μαθαίνουν τα βασικά μαθήματα μέσα σε δύο ώρες την ημέρα.

Το πείραμα ακούγεται επαναστατικό – για κάποιους είναι το μέλλον της εκπαίδευσης. Για άλλους είναι ένα ριψοκίνδυνο στοίχημα αν όχι εφιάλτης.

Το σχολείο χωρίς δασκάλους

Όταν η υπουργός Παιδείας των ΗΠΑ, Λίντα Μακάχον, επισκέφτηκε πέρυσι το campus του Alpha School στο Όστιν του Τέξας, περιέγραψε στο CNN αυτό που είδε ως «μια τεράστια ευκαιρία». Το Alpha είναι ένα ιδιωτικό δίκτυο σχολείων K-12 που βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην τεχνητή νοημοσύνη για τη διδασκαλία των βασικών μαθημάτων.

Οι μαθητές αφιερώνουν δύο ώρες την ημέρα μπροστά σε υπολογιστές ή ακόμη και συσκευές εικονικής πραγματικότητας. Μαθηματικά, φυσικές επιστήμες, κοινωνικές επιστήμες και γλώσσα «σπάνε» σε τετράδες των 30 λεπτών, με έναν ψηφιακό «δάσκαλο» που προσαρμόζει τον ρυθμό μάθησης στον κάθε μαθητή.

Το υπόλοιπο της ημέρας αφιερώνεται σε εργαστήρια δεξιοτήτων ζωής – από χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό μέχρι επίλυση προβλημάτων.

«Οδηγοί» όχι καθηγητές

Στις αίθουσες δεν υπάρχουν δάσκαλοι, αλλά «οδηγοί» (guides). Δεν διορθώνουν εργασίες, δεν παραδίδουν μάθημα, δεν ακολουθούν αναλυτικό πρόγραμμα. Ρόλος τους είναι να ενθαρρύνουν, να παρακινούν και να διασφαλίζουν ότι οι μαθητές παραμένουν συγκεντρωμένοι.

Σύμφωνα με το Alpha, υπάρχουν εξειδικευμένοι εκπαιδευτικοί μόνο για συγκεκριμένες ανάγκες – όπως γραφή, ανάγνωση ή μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες. Όμως η κεντρική φιλοσοφία παραμένει: μηδενική διδασκαλία από ανθρώπους στα βασικά μαθήματα.

Υποσχέσεις ταχείας μάθησης

Το Alpha ισχυρίζεται ότι οι μαθητές του μαθαίνουν «δύο φορές πιο γρήγορα» από τον εθνικό μέσο όρο, επικαλούμενο αποτελέσματα στο τεστ MAP (Measures of Academic Progress).

Σε στοιχεία που έδωσε στο CNN, οι επιδόσεις των μαθητών εμφανίζονται υψηλότερες από τον εθνικό μέσο όρο σε μαθηματικά, ανάγνωση και φυσικές επιστήμες.

Η φιλοσοφία συνοδεύεται και από ένα σύστημα κινήτρων: από ημέρες κινηματογράφου και επισκέψεις σε καφέ μέχρι χρηματικά έπαθλα και ταξίδια στο εξωτερικό.

Οι πρώτες ρωγμές

Όμως το μοντέλο δεν έχει πείσει τους πάντες. Στο Brownsville του Τέξας, το δεύτερο σχολείο που άνοιξε ο όμιλος Alpha, γονείς εξέφρασαν σοβαρές ανησυχίες για άγχος, πίεση και υπερβολική εμμονή με μετρήσιμους στόχους.

Η Τζέσικα Λόπεζ, μητέρα δύο κοριτσιών – το ένα στο φάσμα του αυτισμού – απέσυρε τα παιδιά της το 2024. Όπως λέει, η μάθηση μετατράπηκε σε αγώνα αριθμών: περισσότερες ώρες μπροστά στην οθόνη, περισσότερους «πόντους», λιγότερη χαρά για τη μάθηση. Όταν τα παιδιά επέστρεψαν σε δημόσιο σχολείο, διαπίστωσε ότι είχαν μείνει πίσω.

Το Alpha απαντά ότι το μοντέλο του Brownsville εκείνης της περιόδου «δεν έχει καμία σχέση» με το σημερινό και ότι η εμπειρία δεν είναι αντιπροσωπευτική.

Έλλειψη διαφάνειας και επιστημονικού ελέγχου

Ακαδημαϊκοί εμφανίζονται επίσης εξαιρετικά επιφυλακτικοί. Ο Βίκτορ Λι από το Stanford University σημειώνει ότι το Alpha δεν επιτρέπει ανεξάρτητη αξιολόγηση του μοντέλου του, κάτι που – όπως λέει – «γεννά εύλογα ερωτήματα».

Αντίστοιχα, ο Τζάστιν Ράιχ από το MIT αμφισβητεί τη σύγκριση των αποτελεσμάτων του Alpha με τον εθνικό μέσο όρο, αφού πρόκειται για σχολεία με δίδακτρα έως και 75.000 δολάρια τον χρόνο.

Πολιτική στήριξη και ισχυροί σύμμαχοι

Το εγχείρημα έχει κερδίσει ισχυρούς υποστηρικτές. Ο δισεκατομμυριούχος επενδυτής Μπιλ Άκμαν μιλά για «καινοτομία-ορόσημο», ενώ το ενδιαφέρον της κυβέρνησης Τραμπ είναι έντονο, με τον ίδιο τον Nνα προωθεί τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση.

Ακόμη και ο Έλον Μασκ έχει αναδημοσιεύσει θετικά σχόλια για το Alpha.

Το μεγάλο ερώτημα

Το Alpha δεν είναι απλώς ένα σχολείο. Είναι ένα πείραμα για το πώς – και πόσο – μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να υποκαταστήσει τον άνθρωπο στην εκπαιδευτική διαδικασία. Για κάποιες οικογένειες, το μοντέλο λειτουργεί. Για άλλες, αφήνει πίσω του άγχος, κενά και αμφιβολίες.

Όπως λέει η Τζέσικα Λόπεζ:«Δεν υπάρχει τέλειο σύστημα. Και όταν πουλάς την τελειότητα, κάθε ρωγμή φαίνεται διπλάσια».
Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν η εκπαίδευση με AI είναι το μέλλον – αλλά τι είδους εκπαίδευση και μέλλον θέλουμε για τα παιδιά μας.